Рубрика: Պատմություն 9

Վանի թագավորության հիմնադրման մասին վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է մ. թ. ա. XIII–XI դարերում՝ Վանա լճից հարավ հիշատակվող Ուր(ու)ատրի ցեղային միության հիմքի վրա: Մեկ այլ տեսակետ այն կապում է Արարատյան դաշտի հետ` ելնելով թագավորության Արարատ-Ուրարտու անվանումից: Ներկայումս ընդունված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ թագավորության սկզբնատարածքը Վանա լճի ավազանն է, որի հետ էլ կապվում է թագավորության հիմնական ինքնանվանումը` «Բիայնիլի» (այդ պատճառով էլ գիտության մեջ պետությունը հայտնի է նաև «Վանի թագավորություն» անվամբ):

Առաջին վկայված արքան Արամե Ուրարտացին է, որի անունն ասորեստանյան աղբյուրներում 3 անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. 859–843 թթ-ի ընթացքում: Ըստ այլ տեսակետի՝ Վանի թագավորության հիմնադիր-արքան Սարդուրի I-ն է՝ Լութիպրիի որդին, որն էլ մ. թ. ա. 830-ական թվականներին կառուցել է Տուշպա (Տոսպ) մայրաքաղաքը: Տուշպայի հիմնադրման արձանագրություններում նա իրեն անվանել է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայացել «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա» տիտղոսներով։

Սարդուրի I-ի օրոք Վանի թագավորությունը տարածվել է ոչ միայն Վանա լճի ավազանում, այլև Հայկական Տավրոսից հարավ՝ Տիգրիսի վերին հովտում:

Մ. թ. ա. մոտ 825–810 թթ-ին Սարդուրի I-ին հաջորդել է որդին` Իշպուինին: Նա իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ, որոնք շարունակել է նրա որդի Մենուան (մ. թ. ա. մոտ 810–786 թթ.): Կարևոր էին գրային (տեղական սեպագրի ստեղծումը) և կրոնական [տերության միասնական դիցարանի (պանթեոն) ստեղծումը] բարեփոխումները, որոնք արձանագրվել են «Խալդյան դարպասի» («Մհերի դուռ») վրա: Ռազմական բարեփոխման շնորհիվ դաշնային աշխարհազորը փոխարինվել է մշտական կանոնավոր բանակով: Իշպուինին հարավում ընդլայնել է տիրույթները՝ Ուրմիա լճի ավազանից մինչև Պարսուա երկիր (հետագայում՝ Պարսք), հյուսիսում` մինչև Հայկական Պար լեռնաշղթա:

Մենուայի օրոք  Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:Մենուայի  բանակը մտել է Արարատյան դաշտ, ապա արշավել հյուսիս` դեպի Դիաուխի-Դայաենի (Տայք) երկիր, հարավարևմտյան ուղղությամբ հասել է մինչև Կումենու և Ասորեստան: Արևմուտքում Մենուայի բանակն առաջին անգամ դուրս է եկել Արևմտյան Եփրատի բնագիծ` սպառնալով անդրեփրատյան պետություններին: Մելիտենեի (Մալաթիա) արքան դարձել է նրան հարկատու: Հաղթարշավը շարունակելով Ուրմիայից հարավ-արևելք ընկած տարածքներում` հասել է մինչև Դիալա գետի ավազան: 

Մենուան հատուկ ուշադրություն է դարձրել ռազմական շինարարությանը` ստեղծելով ամրաշինական մեծ ցանց: Նրա նվաճումների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի հիմնական մասը միավորվել է մեկ կենտրոնացված պետության մեջ. հյուսիսային շրջանների իշխանությունները թեև չեն մտել Վանի տերության մեջ, բայց ընդունել են նրա գերիշխանությունը: Մենուան հաղթանակներ է տարել տարածաշրջանի ամենահզոր պետության` Ասորեստանի նկատմամբ և Վանի թագավորությունը վերածել գերտերության:

Մենուայի հաջորդի՝ Արգիշտի I-ի գահակալության տարիներին (մ. թ. ա. 786–764 թթ.) Վանի թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին: Տերությունը ձգվել է Ուրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջավախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափնյա շրջաններ (ներառյալ Մելիտենե և Թաբալ երկրները), Մասիուս և Կորդվաց լեռներից մինչև Ճորոխի ավազան: 

Արգիշտի I-ի գործը շարունակել է որդին` Սարդուրի II-ը (մ. թ. ա. 764–735 թթ.): Նրա օրոք տերության կառավարման համակարգում նկատվում է կարևոր անցում. կախյալ թագավորությունները վերածել է պետության վարչական միավորների, դրանով համադաշնային կառավարման համակարգից անցել գերկենտրոնացված պետության:

Հայկական լեռնաշխարհ
Աշխարհագրական այն տարածքը, որը կապված է հայ ժողովրդի հազարամյակների պատմության հետ կոչվում է Հայկական լեռնաշխարհ։ Հայերը իրենց հայրենիքը կոչում են Հայք, Հայաստան, իսկ մյուսները Արմենիա, վրացիները՝ Սոմխեթի։
Հայկական լեռնաշխարհը ունի 400․000կմ² տարածք։
Մակերևույթը լեռնային է։
Միջին մասը հայտնի է Միջնաշխարհ անունով։ Գտնվում է Փոքրասիական բարձրավանդակի և Իրանական սարահարթի միջև։
Հյուսիս-արևմուտքում՝ Պոնտոսի լեռներ
Հյուսիս-արևելքում՝ Փոքր Կովկաս
Կենտրոնում՝Հայկական պար
Հարավ՝ Տավրոսի լեռներ։
Բարձր լեռնագագաթներն են՝ Մեծ Արարատ-5165մ, Սիփան-4434մ, Արագած-4096մ, Փոքր Արարատ-3925մ, Կապուտջուղ-3906մ։

Գետերն ու լճերը՝
Հյուսիսում` Կուր գետն է
Բյուրակն լեռներ՝Արաքս
Խաչապայտի լեռներ՝ Ճորոխ
Արևելյան՝Տիգրիս, Եփրատ
Արևմտյան՝Տիգրիս, Եփրատ
Արևելքում ՝Կասպից ծովը և Ուրմիա լիճը
Արևմուտքում ՝Փոքրասիական սարահարթը:
Տարածքը հարուստ է ջրային պաշարներով:
Կան երեք խոշոր լճեր ՝Ուրմիան, Վանը ու Սևանը։
Մեր լեռնաշխարհի ամենամեծ լիճն Ուրմիան է, սակայն աղիության պատճառով չունի կենդանական և բուսական աշխարհ։

Հայկական լեռնաշխարհի նահանգները՝
Աղձնիք 17,532 կմ²
Այրարատ 40,105 կմ²
Արցախ 11,528 կմ²
Բարձր Հայք 23, 860 կմ²
Գուգարք 16,765 կմ²
Ծոփք 18,890 կմ²
Կոճայք 14,707 կմ²
Մոկք 2,962 կմ²
Պարսկահայք 11,010 կմ²
Սյունիք 15, 237 կմ²
Տայք 10,179 կմ²
Տուրուբերան 25,008 կմ²
Ուտիք 11,315 կմ²
Վասպուրական 40,870 կմ²
Փայտակարան 21,000 կմ²

1․ Միջազգային ի՞նչ կառույցների անդամ է ՀՀ-ը։ Թվարկե՛ք։
ՄԱԿ-Միացյալ Ազգերի Կազմակերպություն, Եվրո-խորհուրդ, ԱՊՀ-Անկախ Պետությունների Համագործակցություն, ՀԱՊԿ-Հավաքական Անվտանգության Պայմանագրի Կազմակերպություն, ԵՏՄ-Եվրասիական Տնտեսական Միություն։
2․ Հակիրճ նկարագրե՛ք ՀՀ-ի հարաբերությունները հարևան երկրների հետ։
Իրան՝ բարիդրացիական, տնտեսական համագործակցություններ։
Թուրքիա, Ադրբեջան՝ թշնամական, ոչ քաղաքական և ոչ տնտեսական համագործակցություն։
Վրաստան՝ բարիդրացիական, տնտեսական համագործակցություններ։
3․ Ե՞րբ է ընդունվել և փոփոխվել ԼՂՀ Սահմանադրությունը։ Ի՞նչ գիտեք դրա մասին։
ԼՂՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Այն ընդունվել է հանրաքվեով։
4․ Ձեր կարծիքով, որո՞նք են 2020-ի Արցախյան պատերազմի պարտության հիմնական պատճառները։
Մեր հակառակորդները իրենց զինուժով բավականաչափ տարբերվում էին, բացի այդ նրնաց զորքերը առավել էին մեզնից, որը պարզ էր և հիմնական պատճառներից մեկը իրենց պնդումներն էին։

1․ 1960-ական թթ. բնութագրվում են որպես ազգային զարթոնքի շրջան։
Ի՞նչ փաստերով կարող եք հիմնավորել այդ բնութագիրը։ Ի՞նչ կարևոր հարցեր
բարձրացվեցին ազգային կյանքի աշխուժացման ընթացքում։
Նրանք Հայաստանի իշխանություններից պահանջում էին պաշտպանել հայ ժողովրդի իրավունքները, դատապարտել թուրքերի կազմակերպած հայոց ցեղասպանությունը և հասնել նրա միջազգային ճանաչմանը։1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը։ Ի հիշատակ եղեռնի զոհերի և ի նշան պատմական հիշողության պահպանման` ամեն տարի ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով այցելում է հուշակոթող։ Մեկ տարի անց Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ բացվեց հուշահամալիր։
2․ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ է այլախոհությունը: Ե՞րբ է սկզբնավորվել այլախոհական շարժումը Հայաստանում: Նշե՛ք ձեզ հայտնի այլախոհների: Ըստ ձեզ՝ ո՞վ կարող է դառնալ այլախոհ:
Այլախոհ են անվանում այն մարդկանց, ովքեր այլ կերպ են մտածում, խորթ՝ օտար մտքեր ունեն: Այլախոհական շարժումը Հայաստանում սկզբնավորվել է 1962-1963 թվականներին, որին անվանել են՝ Հայ երիտասարդական միություն։ Հայտնի այլախոհ էր Պարույր Հայրիկյանը։
3․ Նկարագրե՛ք վերակառուցման քաղաքականության վերափոխումները և դրանց հետևանքները։
Վերակառուցումը մի նախագիծ է, որը չէր համապատասխանում Խորհրդային միության հիմքում ընկած կոմունիստական պահանջներին: Վերակառուցումը նպատակ ուներ վերափոխումներ անել տնտեսության ասպարեզում, սակայն որպես հետևանք փլուզվեց կայսրությունը:
4․ Պատրաստվե՛ք տեսանյութի դիտման՝ Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում․Վարդան Հարությունյան/․

1․ Ներկայացրե՛ք հայկական դիվիզիաները, ԽՍՀՄ հայ հերոսներին և մարշալներին, նրանց մարտական ուղին։
Դիվիզիաներ՝
409-րդ Հայկական դիզիզիա
408-րդ Հայկական դիվիզիա
89-րդ Հայկական դիվիզիա
390-րդ Հայկական դիվիզիա
261-րդ Հայկական դիվիզիա
Հերոսներ և Մարշալներ՝
Հովհաննես Բաղրամյան՝ ԽՍՀՄ մարշալ, կրկնակի հերոս, ռազմաճակատի հրամանատար։
Նելսոն Ստեփանյան՝ կրկնակի հերոս, օդաչու։
Համազասպ Բաբաջանյան՝ զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ։
Սերգեյ Խուդյակով՝ ավիացիայի մարշալ։
Հովհաննես Իսակով՝ ԽՍՀՄ նավատորմի ծովակալ։
2․ Իրականացրե՛ք հարցում ձեր ընտանիքներում և պարզեք՝ ձեր պապերը մասնակցե՞լ են Հայրենական Մեծ պատերազմին, պատմե՛ք այդ մասին բլոգներում։

1․ Համառոտ նկարագրե՛ք Խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը և ներկայիս Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը՝ անցկացնելով զուգահեռներ։
ՀՅ դաշնակցության վերացումի հետ՝ Հայաստանի ինքնիշխանությունը կոմունիստական կուսակցությունը ինքնուրույն քաղաքականություն չէր կարող ստեղծել և կախված էր Մոսկվայից։ 1920-1930-ական թվականներին կենտկոմի առաջին քարտուղարը եղել է Աշոտ Հովհաննիսյանը, իսկ հետո Աղասի Խանջյանը։ Բոլշևիկյան կուսակցությունը իշխանությունը պահելու համար սկսեց բռնություն կիրառել։ 1920թ․ վերջին և 1921թ․ սկզբին Հայաստանից աքսորվեցին 1400 սպաներ։ 1930թ. բռնությունները ավելի ուժեղացան, քանի որ տնտեսական և քաղաքական իրադրությունը սրվեց։ 1930թ․ առաջին կեսին ունեզրկվել էր 1100 գյուղացիական տնտեսություն։ 1936թ․ Ստալինի հրամանով սպանվեց Աղասի Խանջյանը։ Այդ ժամանակ շինծու գործով ձերբակալվեց Ներսես Ստեփանյանը։ 1937թ․ օգոստոսին հարցաքննության ժամանակ 3-րդ հարկից Հայաստանի նախկին կառավարության նախարար Սահակ Տեր-Գաբրիելյանը իրեն ցած գցեց։ 1937թ․ Հայաստանում ձերբակալվեցին 5000 մարդ։ Նրանցից 67 տոկոսին գնդակահարեցին։ Խորհրդային իշխանության տարիներին Հայաստանում բռնաճնշման ենթարկվեց 42 հազար մարդ։ Այդ ամենը վերջացավ Ստալինի մահից հետո։

1․ Ի՞նչ ազգային-տարածքային չլուծված բարդ հիմնահարցեր էր ժառանգություն ստացել Խորհրդային Հայաստանը Հայաստանի առաջին հանրապետությունից։
Գլխավոր չլուծված հիմնահարցերն են՝ Ղարաբաղի, Ջավախքի, Լոռու և Նախիջևանի հիմնահարցերը։
2․ Տարածքային ի՞նչ հարցեր են քննարկվել Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերում։ Ներկայացրե՛ք արդյունքները։
Ալեքսանդր Բեկզադյանի գլխավորությամբ, 1921թ․ հունվարի երկրորդ կեսին ուղևորվեց Մոսկվա իր հետ վերցնելով փաստաթղթերի ահռելի փաթեթ։ Դրանցով հիմնավորվում էր հայկական կողմի այն մոտեցումը, որ ՀՍԽՀ կազմում պետք է լինեն 1920 թ․ թուրք-հայկական պատերազմի նախօրեի դրությամբ Հայաստանի Հանարապետությանը պատկանող տարածքները։ Սակայն թուրքական կողմի ջանքերով հայկական պատվիրակությանը չթույլատրվեց մասնակցել խորհրդաժողովին, որը հայտարարվեց երկկողմ ՝ ռուս-թուրքական։
3․ Ի՞նչ ազգային-տարածքային խնդիրներ ունի Հայաստանն այսօր։ Տեսնու՞մ եք դրանց լուծումը, ինչպե՞ս։
Հայաստանը իր տարածքային հաշիվները դեռ չէր մաքրել, երբ ավելացավ նորը 44 օրյա պատերազմից հետո, ՀՀ սահմանները փոփոխվեցին, ինչը անթույլատրելի է։ Հիմա խաղասեղանին դրված է Սյունիքը և տարածքային խնդիրները կարծես գնալով շատանում են։

1․ Ներկայացրե՛ք փետրվարյան ապստամբության պատճառները և հետևանքները։
Ապստամբության նպատակն էր գրավել Երևանը և կառավարությունը իրենց ձեռքը վերցնել։ Ապստամբությունը սկսվեց 1921թ. փետրվարի 16-18-ը ապստամբները իշխանությունը գրավեցին և մտան Երևան։
2․ Ի՞նչ նպատակ էր հետապնդում Անդրկովկասյան Դաշնության կազմակերպումը։
1921թ․ կայացավ խորհուրդների ընտրությունը, որը կազմակերպել էր հեղկոմների խնդիրը։ 1922թ. Հայաստանի խորհուրդների 1-ին համագումարը։ Քննարկվեցին հարցեր Հայաստանի սահմանադրության ընդունման վերաբերյալ։ Վերջինս փաստորեն կրկնում էր Ռուսաստանի սահմանադրությունը։ ՀԽՍՀ զինանշանն էր՝ Մեծ և Փոքր Մասիսներից վեր արևի ճառագայթների մեջ մուրճն ու մանգաղը, իսկ ներքևում խաղողի թփով։ Պետական դրոշն է ալ կարմիր գույնի կտոր, որի ձախ անկյունում փայտի մոտ, ոսկե տառերով գրված էր՝ «ՀԽՍՀ»։ 1922թ. սահմանադրությունն առաջինն էր հայոց պետականության պատմության մեջ։ Հայաստանի խորհուրդների 1-ին համագումարը, քննարկելով Անդրկովկասյան Դաշնության կազմակերպման հարցը։ Խորհրդային իշխանության առաջնորդ Վ. Ի. Լենինը Կովկասի կոմունիստների առաջ խնդիր էր դնում ստեղծել հանրապետությունների սերտ դաշինք։ 1922թ. մարտի 12-ին Անդրկովկասի 3 հանրապետությունների ներկայացուցիչների կոնֆերանսը հաստատեց դաշնային պայմանագիրը։ Դրանով հիմնադրվեց նրանց ֆեդերացիան՝ Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետությունը (ԱԽՖՍՀ)։ Անդրկովկասյան Դաշնությունը գոյատևեց մինչև 1936թ․։ 1922թ. դեկտեմբերի 30-ին տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ խորհուրդների 1-ին համագումարը, որին մասնակցում էին խորհրդային 4 հանրապետություններ՝ ՌԽՖՍՀ-ն, Ուկրաինան, Բելոռուսիան և ԱԽՖՍՀ-ը։ Հայաստանի ԽՍՀ-ն Անդրկովկասյան Դաշնության միջոցով մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ։ ԽՍՀՄ-ի ստեղծումից հետո Հայաստանի ինքնիշխանությունը թուլացավ։ ԽՍՀՄ-ի կազմավորումը ազգային հարցի լուծման ձև էր, սակայն փաստորեն այն չլուծվեց։
3․ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ փոփոխություններ կրեց Խորհրդային Հայաստանի կարգավիճակը ԽՍՀՄ-ի կազմում։
Վերացվեց հին պետական համակարգը, և ստեղծվեց նորը, կազմավորվեցին գավառային և շրջանային, ինչպես նաև գյուղական հեղկոմներ։ Հայաստանի Հեղկոմի առաջին դեկրետը վերաբերում էր Արտակարգ հանձնաժողովի (Չեկա՝ Չրեզվիչայնայա կոմիսիա) ստեղծմանը, մի մարմին, որը կոմունիստական կուսակցության ձեռքին գործիք ծառայեց իր իշխանությունն ամրապնդելու և, այսպես կոչված, հակահեղափոխության դեմ պայքարելու համար։ Հին դատական համակարգին փոխարինելու եկան «ժողովրդական դատարանները» և «հեղափոխական տրիբու — նալը»։ Վերացվեցին Հայաստանի Հանրապետությունում գործող օրենքները, որոնց փոխարինեց Խորհրդային Ռուսաստանի օրենսդրությունը։

1․ Ներկայացրե՛ք հայ-ռուսական հարաբերությունները 1918-1920թթ․ և այսօր։
Հայ-ռուսական հարաբերությունները մինչ այսօր բարիդրացիական են, չհաշված մի քանի անհամաձայնություններ։
2․ Ձեր կարծիքով՝ որո՞նք էին ռուս-թուրքական մերձեցման պատճառները։ Իսկ այսօր տեսնու՞մ եք ռուս-թուրքական մերձեցում, եթե այո, նշեք պատճառներ։
Թուրքիան մերձեցավ Ռուսաստանի հետ, քանի որ առաջին աշխարհամարտից հետո կրել էր ծանր ռազմական և նյութական կորուստներ։ Թուրքին ցանկանում էր Ռուսատանի օգնությամբ Հայաստանից ետ վերցներ այն հողերը, որոնք Փարիզի խաղաղության պայմանագրով պատկանում էին հայերին։
3․ Համեմատե՛ք 1920-ի հայ-թուրքական և 2020-ի հայ-ադրբեջանա-թուրքական պատերազմները /բլոգային աշխատանք/․
1920-ի հայ-թուրքական և 2020-ի հայ-ադրբեջանա-թուրքական պատերազմները սկսվել են ոչ Հայաստատի կողմից։ Հայաստանը կրել է շատ զոհեր երկու պատերազմերում էլ, հայերին փորձել են ոչնչացնել։ Թուրքիան և Ադրբեջանը ցանկանում են Հայաստանը գրավել, քանի որ գրավելուց հետո նրանց համար կստեղծվեն շատ հիանալի պայմանների ավելի զարգանալու և ավելի շատ գործառույթների մեջ լինելու համար։

1․ Նկարագրե՛ք ՀՀ հարաբերությունները 1918-1920 թթ․ և այսօր՝
ա/ Հայ-վրացական հարաբերությունները 1918-1920թթ․ և այսօր:
Վրաստանի հետ Հայաստանը խնդիր է ունեցել 1918 թվականին։ Լոռու և Ջավախքի համար են պատերազմել։ Նրանք կարողացել են համաձայնության գալ և Լոռին մնացել է Հայաստանի տարածքում, իսկ Ջավախքը անցել է Վրաստանի կազմի մեջ։
բ/ Հայ-ադրբեջանական տարածքային խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր:
Ադրբեջանի հետ խնդիրներն մինչև հիմա ունենք։ Քանի որ մինչև հիամ մենք նրանց հետ լուծում ենք տարածքային խնդիրներ։
գ/ Հայ-թուրքական հարաբերություններում առկա խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր:
1918-1920 թվականներին տեղի են ունեցել ճակատամարտեր, որոնցում հայերը ապրելու կռիվ են տվել։ Իսկ այսօր մեր և Թուրքերի հարաբերությունները այդքանել լավ չեն։ Քանի որ նրանք Ադրբեջանի հետ ուզում են հայ ազգը բնաջնջեն։
դ/ Հայ-իրանական հարաբերությունները 1918-1920 թթ․ և այսօր:
Հայաստանը 1918-1920 թվականերին Իրանի հետ խնդիրներ չի ունեցել։
2․ Վերոնշյալ լրացուցիչ նյութերն ուսումնասիրելուց հետո՝ ներկայացրե՛ք ձեր կարծիքը Սևրի պայմանագրի վերաբերյալ:/բլոգային աշխատանք/․

1․ Նկարագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական կյանքը։ Համեմատե՛ք ներկայիս Հայաստանի քաղաքական կյանքի հետ։

1918 թվականի հուլիսի 19-ին Հայաստանի կառավարության կազմը տեղափոխվել է Երևան` թողնելով իր գրեթե ողջ շարժական ու անշարժ գույքը Վրաստանում։ Կառավարության կազմին կայարանում ճանապարհելու ժամանակ ներկա չէր Վրաստանի որևէ մեկ պաշտոնյա։ Ճանապարհային կառավարության կազմը, երբ գնացքով կանգնում է Ղազախի կայարանում, տեղի ադրբեջանցիները ճոխ ընդունելություն են կազմակերպում ու ճանապարհում դեպի Երևան։ Հետպատերազմական Երևանում կառավարության կազմին ընդունում է Արամ Մանուկյանը, ով շուրջ 2 ամիս իրականացրել էր հանրապետության ղեկավարի լիազորությունները՝ կրելով «Երևանի դիկտատոր» կոչումը։ Հենց իր վերջնագրի արդյունքում էր կառավարությունը որոշում վերջապես բարգավաճ Թիֆլիսից տեղափոխվել հետպատերազմական Երևան՝ ստանձնելու երկրի ղեկավարումը։

2․ Համառոտ ներկայացրե՛ք 1920թ․ Մայիսյան ապստամբության պատճառները, նպատակը, գործիչներին և նշանակությունը /բլոգային աշխատանք/.
1920թ. Մայիսյան ապստամբությունը Հայաստանի Հանրապետության պատմության ամենադրամատիկ իրադարձություններից մեկն էր, որը բեկումնային եղավ հետագա զարգացումների եւ Հայաստանի խորհրդայնացման համար։
Մայիսյան իրադարձությունների առաջին՝ արտաքին ազդակը Ադրբեջանի խորհրդայնացումն էր։ Ապստամբության սկիզբը որոշ վերապահումով կարելի է համարել հենց մայիսի առաջին օրը, երբ Հայաստանի կառավարությունը որոշում է մեծ շուքով նշել աշխատավորների տոնը՝ Մայիսի 1-ը։ Միջոցառումների ակտիվ կազմակերպիչներից էր Երևանի արհեստակցական միության խորհուրդը՝ ձախ դաշնակցական Հայկ Ավալյանի գլխավորությամբ, որն իր հայտարարության մեջ նշել էր, որ Երևանի բանվորները ոչ մի բանով չպետք է հետ մնան և պետք է հանդիսավորությամբ նշեն տոնը։ «Ընկեր բանվորներ, կատարենք այդ օրը մեր հեղափոխական պարտքը, դուրս գանք փողոց մեր կարմիր դրոշակներով եւ ցույց տանք աշխարհի բանվորությանը, որ մենք էլ միջազգային կազմակերպված աշխատավորության մեր բանակի հարազատ մասնիկներից մեկն ենք»,- ասված էր հայտարարության մեջ։ 1920 թվականի Մայիսի 1-ին քաղաքը զարդարված էր կարմիր եւ եռագույն դրոշներով, իսկ տների պատշգամբները՝ գորգերով, ամենուր երթեր ու հանրահավաքներ էին։ Երեւանի արհեստակցական միության շնորհավորական կոչն ավարտվում էր «Կեցցե համաշխարհային հեղափոխությունը», «Կեցցե աշխատավորության իշխանությունը» եւ «Կեցցե Երրորդ ինտերնացիոնալը» լոզունգներով։ Մայիսյան ապստամբությունը ճնշվեց հիմնականում Հայոց բանակի կողմից։ Ապստամբության պարտության հիմնական պատճառը հանդիսանում էր նրանում որ ապստամբության ելած բոլշևիկները բավարար աջակցություն չստացան Հայաստանի ժողովրդի կողմից։ Բոլշևիկ ղեկավարները հույս էին դրել դրսի՝ հիմնականում Կարմիր բանակի օժանդակության վրա, այն ինչը տեղի չունեցավ։ Իսկ այլ պատճառներից կարելի է թվարկել ապստամբության անկազմակերպ լինելը, որն անջատ ընթացք ունեցավ, առանց միասնական ղեկավարության։ Ճնշվելով հանդերձ, այս ապստամբությունը սասանեց Հայաստանի կառավարության դիրքերը և լրջորեն թուլացրեց Հայոց բանակի մարտունակությունը:

1. Նկարագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական կարգը, իշխանության մարմինները՝ համեմատելով այն ներկայիս ՀՀ պետական կարգի և իշխանության մարմինների հետ: Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ եք տեսնում դրանց միջև:

2. Ներկայացրե՛ք Հայկական անկախ պետականության ստեղծման պատմական նշանակությունը /բլոգային աշխատանք/.
Հայկական անկախ պետականության վերականգման պատմական նշանակությունը։ Այսպիսով, դարերի ընդմիջումից հետո, հայ ժողովրդի հերոսական մաքառումների արդյունքում, 1918թ․ մայիսի 28-ին ծնվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Դա օրինաչափ պատմական անհրաժեշտություն էր։ Հայաստանի անկախության հռչակումը նոր դարաշրջան բացեց հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության մեջ։ Դրանով փաստորեն սկսվեց հայոց պատմության նորագույն ժամանակաշրջանը։ Անկախ պետականության վերականգնումը պայմաններ ստեղծեց ազգային վերածության ու զարգացման համար։ Կարճ ժամանակամիջոցում հայաստանը դարձավ կազմակերպված պետություն՝ բնորոշ գրեթե բոլոր հատկանիշներով՝ իշխանության մարմիններով, տնտեսական-քաղաքական համակարգով, ազգային բանակով, դիվանագիտական կապերով, պատականության խորհրդանիշներով և այլն։ Հակյաստանը, պետական կարուծվացքի ու կառավարման տեսակետից, դեմոկրատական հանրապետություն էր՝ խորհրդարանի գերակայությամբ։ Ծրագվում էր Հայկական հարցի լուծումից հետո ընդունել սահմանադրություն։ Հայաստանի Հանրապետությունը դարձավ աշխարհացրիվ հայության հայրենիքը, նրա հասարակական-քաղաքական և հոգևոր-մշակութային կյանքի միավորման կենտրոնը։

Առաջադրանք
1․ Ո՞ր ճակատամարտում հայերը պարտություն կրեցին։ Նշե՛ք պատճառներ։
Հայերը պարտություն կրեցին Ղարաքիլիսայի մարտում, որովհետև հայկական կողմն ուներ՝ 7 հազար կռվող, իսկ թուրքական կողմն՝ 10 հազար։

2․ Պատմական ի՞նչ նշանակություն ունեցան Մայիսյան հերոսամարտերը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք փաստերով/բլոգային աշխատանք/․
Մեծ եղեռնից և պատերազմից դեռ լիովին ուշքի չեկած հայությւոնը 1918թ․ գարնան վճռական օրերին կարողացավ ազգովին ինքնակազմակերպվել։ Հայ ժողովրդի երկու հատվածների զավակները համախմբվելով կռվեցին հանուն Հայաստանի ազատության և անկախության։ Մեր պատմության ռազմական տարերգությունը հարստացավ նոր սխրանքներով ու անուններով։ Այս հերոսամարտերի շնորհիվ բնաջնջումից փրկվեց արևելահայությունը, ինչպես և Մեծ եղեռնից մազապուրծ հարյուրհազարավոր արևմտահայեր։ Մայիսյան հերոսամարտերի բոցերում ծնվեց անկախ Հայաստանի Հանրապետությունը։ Թուրքական կողմը ստիպված էր Բաթումի բանակցություններում մեղմացնել իր պահանջները և նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետության հետ 1918թ․ հունիսի 4-ին կնքել հաշտության պայմանագիր։ Այսպիսով՝ ռազմաքաղաքական գործընթացների բերումով նորահռչակ հայկական պետությունը դարձավ Առաջին աշխարհամարտի մասնակից կողմ։ Հետագայում այս հիմքի վրա է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում ստացավ Անտանի երկրների կողմից և իր տարածքային ու քաղաքական իրավունքները ձևակերպեց Սևրի պայմանագրով։
Նյութի աղբյուր՝ Հայոց պատմություն

Թեմա 2․ Հայոց ցեղասպանությունը․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Հետևանքներ, պայքար ցեղասպանության հետևանքները վերացնելու և նոր ցեղասպանությունները կանխելու համար /բանավոր, դասագիրք՝ էջ 122-128, նաև այլ աղբյուրներ/
Լրացուցիչ նյութ՝ Ցեղասպանություն /Գենոցիդ/․

Առաջադրանք
1․ Ե՞րբ և ո՞ր փաստաթղթով է տրվել ցեղասպանության իրավական ձևակերպումը։ Ըստ այդ փաստաթղթի՝ ո՞ր գործողություններն են որակվում որպես ցեղասպանություն։

2․ Բացի հայերից, ուրիշ ի՞նչ ժողովուրդներ գիտեք, որոնց նկատմամբ երբևէ իրականացվել է ցեղասպանություն։
Ցեղասպանության ենթարկվել են Պոնտոսի հույները,ասորիները և հրեաները։

3․ Պարզաբանե՛ք Հայոց ցեղասպանության հետևանքները։ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ պետք է անի աշխարհը նոր ցեղասպանությունները կանխելու համար։

Ցեղասպանության ծանրագույն հետևանքը մեր հայրենիքի մեծագույն մասի՝ Արևմտյան Հայաստանի հայաթափումն էր, հայերի հայրենազրկումը։ Արևմտյան Հայաստանում և կայսրության մյուս նահանգներում ապրող ավելի քան 2,5 միլիոն հայերից 1,5 միլիոնը դարձավ Մեծ եղեռնի զոհ։ Ոչնչացվեց հայկական պատմամշակութային հազարավոր արժեքներ։

Սեպտեմբերի 12-16
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու՝
Թեմա 1․ Առաջին համաշխարհային պատերազմ․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Ավարտ, հետևանքներ
գ/ Հայաստանը և հայ ժողովուրդը Առաջին Աշխարհամարտի տարիներին /բանավոր, դասագիրք 1՝ էջ 154-160, դասագիրք 2՝ էջ 112-120, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք
1․ Նկարագրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի գլխավոր ճակատամարտերը։
1914 թ-ի ամենամեծ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Մառն և Էն գետերի շրջանում, որտեղ 2 կողմից մասնակցեց 1,5 մլն մարդ, զոհվեց և վիրավորվեց 600 հզ-ը:  
1916 թ-ին Գերմանիան խոշոր հարձակում ձեռնարկեց Վերդենի շրջանում (Արևմտյան ճակատ), որտեղ կողմերը վճռական հաջողության չհասան: «Վերդենյան մսաղացում» հակառակորդները տվեցին մոտ 1,5 մլն զոհ: 


2․ Ներկայացրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի հետևանքները։
Պատերազմի կարևոր հետևանքներից մեկը Օսմանյան, Աստրոհունգարական, Ռուսական կայսրությունների ու կայզերական Գերմանիայի կործանումը և աշխարհի քաղաքական քարտեզից նրանց անհետանալն էր՝ որպես միապետություններ։ Նրանց փլատակների վրա Եվրոպայում հայտնվեցին մոտ մեկ տասնակ նոր պետություններ։ Անգլիան և Ֆրանսիան կարողացան իրականացնել իրենց ծրագրերին հիմնական կետերը՝ իրենց դիրքերի պահպանումը և ուժեղցումը, գլխավոր մրցակից կայզերական Գերմանիայի կործանումը, նրա գաղութների գրավումը և վերաբաժանումը։ ԱՄՆ-ը դարձավ միջազգային հարաբերությունների նոր և հզորգործոն։ 

3․ Թվարկե՛ք հայ կամավորական ջոկատները և նրանց հրամանատարական կազմը /բլոգային աշխատանք/․
Առաջին ջոկատի հրամանատար՝ Անդրանիկ Թորոսի Օզանյան
Երկրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Դրաստամարտ Մարտիրոսի Կանայան
Երրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Համազասպ Վաղարշակի Սրվաձտյան
Չորրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Արշակ Խանասորի Գավաֆյան
Հինգերորդ ջոկատ ‹‹Արարատյան զորախումբ››
Վեցերորդ ջոկատի հրամանատար՝ Գրիգոր Աֆշարյան,
1915թ․ նրա զոհվելուց հետո հրամանատար դարձավ՝ Հայկ Բժշկյանը
Յոթերորդ ջոկատի հրամանատար՝ Հովսեփ Արղության
Ութերորդ ջոկատ-չի կռվել