Մենա ապրում ենք շատ հետաքրքիր աշխարհում,բայց դրա համար մեզ տրված է շատ քիչ ժամանակ։Մարդիկ ապրում են աշխատելու համար,մարդ ել կա աշխատում է,որ ապրի։Բայց մեր կյանքը շատ կարճ և ,որ նվիրենք աշխատանքին։Մեր կյանքը շատ տանգ է,բայց պետք է այդ թանկ բանը աշխատելով փահել։

Լույսն էր մեռնում, օրը մթնում.
Մութը տնից տուն էր մտնում.
Ես տեսա քեզ իմ ճամփի մոտ,
Իմ մտերի՛մ, իմ անծանո՛թ։
Աղբյուրն անուշ հեքիաթի պես
Իր լույս երգով ժպտում էր մեզ.
Դու մոտեցար մեղմ, համրաքայլ,
Որպես քնքուշ իրիկվա փայլ։
Անակնկալ բախտի նըման,
Հայտնվեցիր պայծառ-անձայն.
Անջատվեցինք համր ու հանդարտ,
Կյանքի ճամփին մի ակնթա՜րթ…

Պատանի սիրտս բաժակ էր բյուրեղ,
Որ լցվեց մի օր գինով աչքերիդ,
Ու ես այն գինով հարբած խելահեղ
Քո ոտքերն ընկա ու դարձա գերիդ:
Բայց դու փշրեցիր իմ սիրտը մատաղ,
Ա՜խ դու փշրեցիր գավաթն իմ սրտի,
Թափվեց իմ գինին… արյունաշաղախ,
Ու ցնդեց պատրանքն իմ կույր կարոտի, —
Բացվեցին սրտիս աչքերը բոլոր,
Անցավ խելահեղ գինովությունս,
Կուչ եկավ խաբված իմ սիրտը մոլոր,
Ամաչեց, որ քեզ նմանն էր բույնս:
Դու ցոփ գինետան մի բաժակ էիր,
Սիրույս գինին էր աչքերս կապում,
Ա’խ, ինչ լավ եղավ, որ փշրվեցիր,
Քանզի քեզ այժմ քեզնով եմ չափում,
Քեզնով, ինչպես լուսինը՝ լուսնով,
Որ լուսացել էր սիրույս արևով,
Քեզնով եմ չափում, ոչ թե ցնորքով սիրահառաչ,
Որ իմ կույր սիրով աչքերս էր կապում,
Ինձ ծունկի բերում, ինչպես սիրատանջ,
Խաբված աստծուն՝ սատանի առաջ…
Ա՜խ արևն էլ է երբեմն խաբվում՝
Մեռած լուսնյակին իր լույսով չափում:

https://granish.org/ov-karogh-e-sirel/

ինչի՞ մասին է ստեղծագործություն
Ստեղծագործությունը Հերման Հեսսեի կյանքի մասին էր:Եվ ես շատ բան հասկացա այս ստեղծագործությունից:Մենք ապրում են շատ տարօրինակ աշխարհում,որտեղ շատ են տարօրինակությունները և Հերման Հեսսեի ասելիքը շատ խորը իմաստ ունի:Հերման Հեսսեն ասաց այս կյանքը այնքան տարօրինակ է,որ կյանքը արագ է անցնում և թվում է ամեն ինչ եղավ մեկ վարկյանում:
ո՞րն է ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարը՝ ասելիքը
Այս ստեղծագործության ասելիքը ահն է,որ պետք է ապրել արժանապատիվ և հարգանք վայելող կյանք,իսկ եթե այդպիսի կյանք չենք ապրում մեր կյանքը անցնում է դանդաղ և անհետաքրքիր ապրիր կարճ կյանք,բայց արժանապատիվ քանց թե եղիր տհաճ և ապրիր հավերժ;
ներկայացված հերոսը իբրև ընդհանրացում
Այս ստեղծագործության հերոսը Հերման Հեսսեն է,որ պատմում է ներկա կյանքը և ամբողջ կյանքի ասելիքը:
անդրադարձ պատկերին և պատկերավորման միջոցներին
ձեր վերաբերմունքը, մտածումները, տրամադրությունը
Որքան ավելի էի տարիք առնում և իմ կյանքում գտած փոքր բավականությունները ինձ սկսում էին անհամ թվալ, այնքան ավելի պարզ էր դառնում, թե որտեղ պետք է փնտրեմ երջանկության ու կյանքի աղբյուրը։Այս տողերը շատ ասելիք ունի և պետքե շատ խոհ լինել,որպեսզի հասկանաս այս տողերը:

https://www.vnews.am/sport/post/vilyam-sarvoyan-ayn-heravvor-gishery

ինչի՞ մասին է ստեղծագործությունը
Ես կարդացի Վիլյամ Սարոյանի Այն հեռավոր գիշերը ստեղծագործությունը և ինձ շատ դուր եկավ։Դա Վիլյամ Սարոյանի և ինչ-որ աղջկա սիրո մասին էր Սարոյանը պատմում էր իր և իր սիրելիի պատմությունը։
ո՞րն է ստեղծագործության մեջ արտահայտված գաղափարը՝ ասելիքը
Այս ստեղծագործության ասելիքը այն է,որ եթե դու ունես ինչ-որ բան և կորցնում ես պետք է արժանապատիվ կորցնես կամ կորցնելուց հասկանաս,որ դու նրա հետ լավ ժամանակ պետք է անկացնեիր և փոշմանում ես։Պետք է այնպես ապրել,որ կորցնելուց այն ցավը չսզգաս ինչքան կորցրածիցտ փոշմանելուց։
ներկայացված հերոսը իբրև ընդհանրացում
Այստեղ հերոսը Սարոյանն է և իր սիրելին,որ նրանք ունեցան շատ տխուր,բայց խորհիմաստ և արտահայտիչ ճանապարհ։
անդրադարձ պատկերին և պատկերավորման միջոցներին
ձեր վերաբերմունքը, մտածումները, տրամադրությունը
Այս ստեղծագործությունը շատ հետաքրքիր որ,բայց նույնքան տխուր։
Այդ միգամած օրը նստել էի տանը ու միտք էի անում, թե ինչպես է, որ մեկի կյանքն ընթանում է մի ճամփով, մյուսներինը՝ ուրիշ, ամեն մեկն իր ճանապարհով է գնում, և ոմանք մեռնում են կես ճանապարհին: Եթե թեկուզ աշխարհը փոքր լինի, եթե դու այլևս չես տեսնում նրանց, ուրեմն նրանք մեռած են: Եթե նույնիսկ ճամփադ թողած՝ հետ գաս, փնտրես նրանց և գտնես, կգտնես մեռած, որովհետև ինչ ճանապարհով էլ գնաս, միևնույն է, մահը ճանապարհիդ է: Այս տողերը ինձ շատ բան ասաց,որ մահը միշտ մեզ հետ է և պետք է այնպես ապրել,որ մեռնելուց առժանապատիվ մեռնես։

• Մարդկությանը հուզող  ինչպիսի՞  էկոլոգիական  հիմնախնդիրներ  գիտեք

1. Երկրագնդի մթնոլորտի աղտոտումը և օզոնի շերտի քայքայում:

2. Երկրագնդի անտառահատումը:

3. Անապատացումը:

4. Համաշխարհային օվկիանոսի աղտոտումը:

5. Քաղցրահամ ջրերի որակի վատացումը:

• Ո՞րն է  էկոլոգիապես  մաքուր  սնունդը

Էկոլոգիապես մաքուր սնունդն  այն է, երբ  վերջնական արտադրանք ստանալու ամբողջ ընթացքում պահպանվում են էկոլոգիական բոլոր նորմերը: Էկոլոգիապես մաքուր սնունդը չի պարունակում  իր մեջ այնպիսի վնասակար նյութեր,  որոնք թողնում են բացասական ազդեցություն  մարդու առողջության վրա:

• Որո՞նք են  առողջ  ապրելակերպի  սկզբունքները

Որոառողջ ապրելակերպի սկզբունքները ըստ Ճապոնացի գիտնականների`

1. Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ, մաքուր խմելու ջուր, մոքուր օդ:
2. Առողջ քուն` 8 ժամ (քնել ժամը 22:00-23:00)
3. Մարմնակրթություն, հիգենա
4. Առաջին երրեք կետերի կատարում, վատ սովորություն ներից ձեռբազատում:
5. ՍՏՐԵՍԱՅԻՆ իրավիճակներից դուրս գալ կատակով, հումորով և ծիծաղով:

• Ո՞րն է  համարվում  մաքուր  խմելու  ջուր

Մաքուր խմելու ջուրը պետք է պարունակի հանքային աղեր` դառը անհամ ջուրը: Եթե ջուրը բաղկացած է  100մանրէ

• Ջրի շրջապտույտը  բնության  մեջ
• Ջրի աղտոտման  տեսակները  որո՞նք  են
• Ի՞նչ է  կոշտ  ջուրը  և  ինչպե՞ս  են  այն  վերացնում
• Ջրի շրջապտույտը  բնության  մեջ

Ջուրն անընդհատ «կռվի» մեջ է քարոլորտի հետ: Հոսող ջրերը պոկում են ժայռաբեկորներ, քշում-տանում բերրի հողը, ջարդում-մանրացնում ապարները, քանդում ափերն ու հունը, փորում անդնդախոր կիրճեր, հարթավայրերում կուտակում նստվածքներ և այլն:

• Ջրի աղտոտման  տեսակները  որո՞նք  են

Ջրի աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական և կենցաղային հոսքաջրերը, ձնհալի և անձրևների ժամանակ հողահանդակներից տեղափոխված պեստիցիդները բնակավայրերից վնասակար նյութերը, անձրևի և ձյան միջոցով՝ մթնոլորտից անջատվող աղտոտող նյութերը։

• Ի՞նչ է  կոշտ  ջուրը  և  ինչպե՞ս  են  այն  վերացնում

Կոշտ ջրում առկա է մագնեզիումի, կալցիումի լուծելի աղե:

• Բույսերի պաշտպանություն` բույսերի, բուսական արտադրանքի աճեցման, փորձարկման, պահպանման և փոխադրման վայրերում վնասակար օրգանիզմների դեմ քիմիական և կենսաբանական պայքարի միջոցների օգտագործում:
• Ի՞նչ են  ագրոքիմիկատները`  Ագրոքիմիկատները պարարտանյութերը, քիմիական հողաբարելավիչները, որոնք նախատեսված են բույսերի սնուցման, հողերի բերրիության բարելավման համար:
• Ի՞նչ է պեստիցիդը` Պեստիդը բույսերի պաշտպանության միջոց է, ցանկացած նյութ կամ նյութերի խառնուրդ, որը նախատեսված է որոշակի վնասատուների (ներառյալ մարդկանց և կենդանիների հիվանդություններ փոխանցողների, սննդամթերքի, գյուղատնտեսական արտադրանքի, փայտանյութի, կենդանիների կերերի արտադրության, վերամշակման, փոխադրման, իրացման գործընթացներին խանգարող և խոչընդոտող վնասատուների), բույսերի և սնկերի անցանկալի տեսակների կանխարգելման, ոչնչացման կամ պայքարի համար: Պեստիցիդների խմբում ներառված են միջատասպանները (ինսեկտիցիդներ), կրծողների դեմ պայքարի միջոցները (ռոտենդիցիդներ)։
• Ի՞նչ է սնկասպանները` Սնկասպանները (ֆունգիցիդներ), մոլախոտերի դեմ պայքարի համար նախատեսված նյութերը (հերբիցիդներ), բույսերի աճի կարգավորիչները, ֆերոմոնները, դեֆոլիանտները, դեսիկանտները և ֆումիգանտները։

• բույսերի վնասակար օրգանիզմների կանխարգելում
• դրանց դեմ պայքարի և վերացման համար կիրառվող քիմիական և  կենսաբանական միջոցներ

Ինչո՞ւ  են 7- րդ  խմբի  գլխավոր  ենթախմբի  տարրերին   անվանում  «հալոգեններ»,  ո՞ր  տարրերն  են դրանք  բնութագրեք այդ տարրերը. 

7-րդ ենթախմբի տարրերը կոչվում են հալոգեններ, քանի որ դրանք մետաղների հետ փոխազդելիս առաջացնում են աղ։ Հալոգենները քիմիապես ակտիվ տարրեր են ու բնության մեջ ազատ վիճակում չեն հանդիպում, այլ միայն՝ միացությունների տեքսով։

 *2-Հալոգենները   ինչպիսի՞ միացությունների  ձևով  են  տարածված  բնության   մեջ,  գրեք  օրինակներ…

Տարածված են մասնավորապես՝ ֆտորի միացություններում կամ բնական ջրերում, բուսական և կենդանական օրգանիզմներում։

*3-. Ինչո՞ւ են  հալոգենները  համարվում  կենսական  տարրեր, թվարկեք  հալոգենների  միացությունների    դերը  մարդու  օրգանիզմում….

Հալոգեններն ու դրանց միացություններն ունեն վիթխարի կիրառություններ մարդկային գործունեության ամենատարբեր ոլորտներում, ինչպես նաև կենսաբանական կարևոր  նշանակություն բույսերի և կենդանիների նորմալ աճի ու գոյատևման համար:


*4-Գրեք   հալոգենների   ատոմների  բաղադրությունը   և  կառուցվածքը:

Բոլոր հալոենները ոչ մետաղներ են, արտաքին էներգետիկ մակարդակում ունեն 7 էեկտրոններ, ուժեղ օքսիդներ են:

F-Ֆտոր (կարգաթիվ-9)

Cl-Քլոր (կարգաթիվ-17)

Br-Բրոմ (կարգաթիվ-35)

I-Յոդ (կարգաթիվ-53)

*5-Ինչպիսի՞  վալենտականություն  և   օքսիդացման աստիճան  են  ցուցաբերում  քլորը  միացություններում, գրեք  օրինակներ…



*6- Թվարկեք   հալոգեն  պարզ  նյութերի  ֆիզիկաքիմիական  հատկությունները

Հալոգենները գոյություն ունեն երկատոմ մոլեկուլների ձևով, որոնք առաջանում են հալոգենների ատոմների արտաքին էներգիական մակարդակի կենտ էլեկտրոնները զույգվելու հաշվին: Կապը երկու ատոմի միջև կովալենտային ոչ բևեռային է: Հալոգեններն ազատ վիճակում շատ թունավոր են, նույնիսկ յոդը, եթե նրա կոնցենտրացիան օդում մեծ է:

*7-  Որտե՞ղ  են  կիրառում   քլորը   և  նրա  միացությունները

Մեծ քանակով քլոր է ծախսվում օրգանական նյութերի քլորացման վրա: Այդպես ստացվում են տարբեր պլաստմասսաներ, կաուչուկ, բույսերի պաշտպանության  միւոցներ, սինթետիկ  մանրաթելեր, ներկեր, դեղամիջոցներ, լուծիչներ: 

*8-  Որտե՞ղ  են  կիրառում   աղաթթուն  և  նրա  աղերը,  ի՞նչ  է  ժավելաջուրը…,  ի՞նչ  է   քլորակիրը…

Ժավելաջուրը կալիումի հիպոքլորիդի՝ RClO և կալիումիքլորիդի՝ KCl ջրային լուծույթն է: Հաճախ ժավելաջուր է անվանվում նաև նատրիումի հիպոքլորիդը՝ NaClO, որը օժտված է նույն հատկություններով, ավելի էժան և հեշտ եղանակով է ստացվում:

Քլորակիրը կալցիումի հիդրօքսիդի և քլորի փոխազդեցության արդյունքն է: Քլորի հոտով սպիտակ փոշի է:

*9-  Կարելի՞ է  խմելու   ջուրը   ախտահանել  քլորով, պատասխանը  հիմնավորեք…

Խմելու համար պիտանի ջուրը պետք է պարունակի առավելագույնը 4 միլիգրամ քլոր մեկ լիտր ջրում, սակայն քլորի ճիշտ չափաբաժինը ոչ միշտ է պահպանվում և սովորաբար գերազանցում է թույլատրելի սահմանը: Քլորը կարող է շատ վնասակար լինել առողջության համար:

Քլոր գազը փոխազդում է ջրի հետ դարձրենի կերպով։
Cl2+H2O
HCL+ HCLO

*10- Աղաթթվի  ո՞ր  աղի  0.9%-֊անոց  ջրային  լուծույթն  է  կոչվում «ֆիզիոլոգիական լուծույթ»:    1 կգ ֆիզիոլոգիական  լուծույթ  պատրաստելու  համար   քանի՞ գրամ  աղ  և  ջուր  պետք  է  վերցնել:

Նատրիումի քլորիդից կամ կերակրի աղից է ստացվում այդ ֆիզիոլոգիական լուծույթը:

NaCl — կերակրի աղ (նատրիումի քլորիդ)

Ֆիզիլոգիական լուծույթուը կերակրի աղի 0,9%

Հեղինակը մի ժամանակ սիրել է առատմազերը, որոնք հավաքված ենձյունասպիտակ ծոծրակի վրա, ասես սևթումբը՝ պարտեզի մեջ: Քիչ–քիչմտերմություն է հաստատում այդ մազերի հետ, ճանաչում դրանք: Ամենահաճելի անակնկալը լինում է աղջկա դեմքը տեսնելը. գեղեցի՞կ. ոչ.բայց տարօրինակ կերպով սրտի մոտ ուհամակրելի մի պատկեր, հոգնած ու տրտում նայվածքով: Այդ նայվածքը երկար ուսումնասիրում է հեղինակին և կարծես թե գոհ է մնում իր այդ քննությունից:

Անխոս կանգնած, նրանք սրտերի մտերմություն են զգում: Տարեց մարդիկկային աղջկա հետ՝ հայրը, հորեղբայրները, և աղջիկը խուսափում է հաճախ նայել հեղինակի կողմը: Երազող ու մտամոլոր կերպարանք առած, աղջիկը դիտում է ծովը: Կեսգիշերին նա իր բարեկամների հետ հեռանում է, և հեղինակը հեռվից ուղեկցում է նրանց և մութի մեջ տեսնում նազելի գլուխը՝ «որ ետկշրջվեր ինչ-որ մեկին փնտրելու համար կարծես»: Հեղինակը հարցնում է ինքն իրեն. գուցե վանդակների հետևում պահվող մեկն է այդ աղջիկը, շատ վեհերոտ է անծանոթուհու պահվածքը, ո՞վ է նա, ո՞րտեղ է բնակվում:

Անծանոթ ընտանիքը կանգ է առնում վերջապես ֆրերների դպրոցի մոտ, նորշինված տան առաջ: Բոլորը մտնում են տուն և հեղինակը մնում է մութի մեջ միայնակ:

Այդ տան պատուհաններից մեկի տակ հեղինակը ժամեր է անցկացնում: Չգիտի, թե ինչ նշան է ակնկալում որպես ապացույց իրեն և աղջկան միացնող համակրության: Պատուհանից հստակ տեսնում է միայն սև մազերի փունջը: Աղջկա դիրքը չի փոխվում, բայց դա էլ բավական է հեղինակին երջանիկ լինելու համար:

Գիշերն անցնում է, աքաղաղներն են սկսում կանչել, լույսն է բացվում, սակայն գեղեցիկ մազերի փունջը իր նախկին դիրքում է: Հեղինակին թվում է, թե աղջիկն էլ անքուն այդպես նստել է գիշերով պատուհանի առաջ ու երազել է:Հիմա, այդ դեպքից տարիներ անց, հեղինակը օրհնում է ռեհանի փոքրիկ փունջը, որ ամեն բարեկամից ավելի երջանիկ է դարձրել իրեն այն գիշեր:Առավոտը իր բերած լույսի անողոք ստուգությամբ թող միշտ բացվի, միևնույն է, ռեհանի փունջը կմնա անծանոթուհու սև մազափունջ:

Վերլուծությում

Սա պատմվածք էր ոչ թե միայն պատվածքի հերոսի, այլ մեկ ըմդհանուր մարդու՝ մեր բոլորի մասին։ Ինչքա՜ն է պարզամիտ է դառնում մարդը, երբ սիրահարվում է, և նույնիսկ այն առարկաները, որ մեր համար առօրեական են, կարող են ստանալ ուրիշ՝ առեղծվածային իմաստ։ Հեղինակը՝ Գրիգոր Զոհրապը հերոսուհուն շատ հավանեց։ Հեղինակը մի ժամանակ սիրել է առատ մազերը, որոնք հավաքված են ձյունասպիտակ ծոծրակի վրա, ասես սև թումբը՝ պարտեզի մեջ: Քիչ-քիչ մտերմություն է հաստատում այդ մազերի հետ, ճանաչում դրանք:

Փորձ 3. Իրականացրեք  չեզոքացման  ռեակցիա նատրիումի հիդրօքսիդի և աղաթթվի միջև: Գրեք համապատասխան ռեակցիայի հավասարումը և որոշեք ռեակցիայի հետևանքով ստացված աղի՝ նատրիումի քլորիդի զանգվածը (գ), եթե փորձի համար օգտագործել եք նատրիումի հիդրօքսիդի 10 գ 10%-անոց լուծույթ:

NaOH(հիմք) + HCl(թթու) → NaCl(աղ) + H₂O(ջուր)

Ով է դատավորը

Հայաստանի Հանրապետությունում դատավորներ են` օրենքով սահմանված կարգով նշանակված առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանների նախագահները և դատավորները, վճռաբեկ դատարանի նախագահը, դրա պալատների նախագահները և դատավորները: Դատավոր է այն անձը, ով Սահմանադրությամբ սահմանված կարգով օժտված է արդարադատություն իրականացնելու իրավասությամբ և իր պաշտոնեական պարտավորություններն իրականացնում է մշտական հիմունքներով: 

• Դատավորը կարող է զբաղվել քաղաքականությամբ
  Ոչ, դատավորը չի կարող զբաղվել քաղաքականությամբ քանի որ քաղաքականությամբ զբաղվում են այլ պաշտոնյալ մարդիկ
• Դատավորը կարող է զբաղվել ձեռնարկատիրությամբ ոչ չի կարող զբաղվել ձեռնարկատիրությամբ

Դատական իշխանությունները արդյոք ինքնուրույն են
Ըստ օրենքի, դատավորը պարտավոր է լինել արդար իր որոշման մեջ։ 

Նշել օրենքի էական խախտում, որը կարող է թույլ տալ դատարանը և առաջարկեք ելքվերջինիս համար
կարող է լինել այնպես վոր մեղավորին ազատ արձակեն և այդ դեպքում պետք է նորից դատ կազմակերպել

Փորձ  2.   Ցինկի  քլորիդի  ստացումը`տեղակալման  ռեակցիայի   օգնությամբ` ցինկի  և  աղաթթվի  փոխազդեցությամբ: Գրեք  Ձեր  կողմից  իրականացրած  ռեակցիայի  հավասարումը  և  որոշեք.                                     ա) ռեակցիայի  հետևանքով  ստացված  աղի  զանգվածը (գ)

բ) անջատված ջրածնի ծավալը ( լ, ն.պ. ),եթե փորձի համար վերցրել եք m գ մետաղ:

Z_n+2HCl→Z_nCl₂+H₂|
2Al+6HCl→2AlCl₃+3H₂|
Mg+2HCl→MgCl₂+H₂|
2H₂ +O₂→2H₂O+Q|

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Վիրտուալ ճամփորդություն ընթացքում մի քանի կանգառներ կան: Փորձիր պարզել` ի՞նչ կանգառներ են, տեղեկությունները բանավոր ներկայացրու դասարանում:

Առաջին կանգառ-Սուրբ առաքելոց եկեղեցի

Երկրորդ կանգառ-Չարենցի տուն թանգարան

Երորրդ կանգառ-Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր

2. Եղիշե Չարենցի ո՞ր բանաստեղծությունն է հնչում տեսանյութում: Հենց այդ բանաստեղծությունն էլ կարդա, մի հատված անգիր սովորիր:

Տաղ անձնական

Թողած Կարսում, գետի ափին, տունս՝ շինված անտաշ քարով,
Կարսը թողած, Կարսի այգին ու հայրենի երկինքը մով
Եվ Կարինե Քոթանճյանին անգամ չասած մնաս բարով―
Ա՜նց եմ կենում հիմա օտար քաղաքների ճանապարհով:

Անց եմ կենում, շուրջս-մարդիկ, շուրջս դեմքեր հազա՜ր-հազա՜ր.
Շուրջս աշխարհն է աղմկում, մարդկային կյանքն անհավասար.
Եվ ո՞վ կասի՝ ինչո՞ւ ես դու, և ով կասի, թե ո՞ւր հասար,―
Դեմքերը, ախ, բութ են այնպես՝ կարծես շինված են տապարով:

Վերապատմում

Վիլիամ Սարոյանը պատմում է Եղիշե Չարենցի մասին։Եղիշե Չարենց նույն ինքը Եղիշե Սողոմոնյան։Չարենց նշանակում է գեշ և ավելացել է (Ենց) վերջավորություն։Եղիշեն գնացել էր Ինթուիրս և ուներ մեկ թողարկած գիրք։Նա մի օր տանը նստած էր և դուռը ուժգին հարվածով ծեծեցին և մի անգամից ներխուժեցին ներս։Ներխուժել էր Ինթուիրսի թագուհին,թագուհին կարճահասակ,խոշոր,կեռ քթով։Նա գիտեր,որ Չարենցը գրող է բայց ոչ այդքան հայտնի և նա հույս չուներ Չարենցի վրա,բայց Չարենցին նույն պես դուր չեկավ այդ կինը։

Վիտամինները կենսաբանորեն ակտիվ օրգանական միացություններ են, որոնք անհրաժեշտ են օրգանիզմի բնականոն նյութափոխանակության ու կենսագործունեության համար և անփոխարինելի են: Վիտամինների մեծ մասը մարդն ստանում է սննդի հետ, և սոսկ մի քանիսն են սինթեզվում օրգանիզմում: Կան կազմությամբ վիտամիններին մոտ նյութեր, այսպես կոչված, նախավիտամիններ, որոնք, մտնելով մարդու օրգանիզմ, փոխարկվում են վիտամինների: Վիտամինները մասնակցում են նյութափոխանակության կարգավորմանը, ֆերմենտների առաջացմանը, խթանում են օրգանիզմում ընթացող քիմիական ռեակցիաները: Ազդում են նաև սննդանյութերի յուրացման վրա, նպաստում բջիջների բնականոն աճմանը և ամբողջ օրգանիզմի զարգացմանը: Լինելով ֆերմենտների բաղկացուցիչ մաս՝ վիտամիններն ապահովում են դրանց բնականոն գործառույթները և ակտիվությունը:

Օրգանիզմ ներմուծված սննդանյութերի մեջ պարունակվում են նյութեր` վիտամիններ, որոնք անհրաժեշտ են նյութափոխանակության կարգավորման և բջիջների բնականոն կենսագործունեության համար:

Վիտամինների քանակությունն ավելի շատ է բուսական օրգանիզմներում, սակայն որոշ վիտամիններ բավարար քանակությամբ կան նաև կենդանական ծագում ունեցող սննդամթերքում:

Վիտամինների դասակարգումը՝

Վիտամինների ազդեցության ոլորտը բացահայտվել է մինչ դրանց կառուցվածքի հայտնաբերումը և հիմք է հանդիսացել վերջիններիս դասակարգման համար։ Ի սկզբանե շրջանառության մեջ է դրվել վիտամինների այբբենական դասակարգումը, և չնայած այն հանգամանքին, որ վերջինս չի արտացոլում  վիտամինների ո՛չ կենսաբանական, ո՛չ էլ ֆիզիկական հատկությունները`   այն մինչ օրս ամենալայն կիրառություն ունեցող դասակարգումն է։ Մեր օրերում գիտնականները բացահայտել են մի քանի տասնյակի հասնող վիտամիններ, որոնց ուսումնասիրությունն առավել մատչելի դարձնելու նպատակով վիտամինները դասակարգում են ըստ իրենց ֆիզիկական հատկությունների. ա) ճարպալույծ վիտամիններ, բ) ջրալույծ վիտամիններ։

Ճարպալույծ վիտամիններն են`  

• վիտամին A-ն
• վիտամին D-ն
• վիտամին E-ն
• վիտամին K-ն

Ջրալույծ վիտամիններն են`  

– B խմբի վիտամինները, որոնք մոտ երկու տասնյակի են հասնում։ B խմբի վիտամիններից յուրաքանչյուրն ունի իր քիմիական ու կենսաբանական առանձնահատկությունները և օրգանիզմի վրա կենտրոնական նյարդային համակարգի միջոցով ներազդելու մեխանիզմները։

• Վիտամին C-ն
• Վիտամին PP-ն

Վիտամինների ազդեցությունը

Սննդի մեջ վիտամինների պակասն օրգանիզմում տարբեր խանգարումների տեղիք կարող է տալ, որոնք արտահայտվում են ընդհանուր կամ ոչ հատկանշական ախտանիշներով, օրինակ. ախորժակի բացակայությամբ, մազաթափությամբ, աճի դադարով, քաշի կտրուկ նվազումով և այլն։ Այս ընդհանուր ախտանիշներին այնուհետև հաջորդում են այնպիսիք, որոնք հատուկ են հենց այս կամ այն վիտամինի պակասին։ Դրանք հատկանշական ախտանիշներն են։ Այն հիվանդությունները, որոնք զարգանում են վիտամինների քաղցի կամ պակասի պայմաններում, կոչվում են ավիտամինոզներ (աճի դանդաղում, ռախիտ, պելլագրա և այլն)։ Վիտամինային անբավարարության, իսկ այնուհետև ավիտամինոզի պատճառ կարող են լինել, օրինակ, սննդի ոչ լիարժեք վիտամինային հագեցվածությունը, աղեստամոքսային համակարգի կողմից վիտամինների և ճարպերի ոչ լիարժեք յուրացումը, մեզի միջոցով դրանց մեծ քանակությամբ արտանետումը (լյարդի և երիկամների հիվանդությունների ժամանակ միզամուղ դեղամիջոցների երկարատև օգտագործման պարագայում), վիտամինների մեծ պահանջարկը (օրինակ. պալարախտի ժամանակ վիտամին C-ի գերածախսը)։

A, B12, D, E, PP հիպովիտամինոզներն օրգանիզմում կարող են զարգանալ լյարդի տարաբնույթ հիվանդությունների և մարսողական համակարգի խանգարման ժամանակ սննդի մեջ ճարպերի, ինչպես նաև ձկան ոչ անհրաժեշտ քանակությամբ օգտագործման պարագայում։ B1, B2, B6, C, K հիպովիտամինոզները կարող են սկսվել դիսբակտերիոզի պայմաններում սննդում ոչ լիարժեք քանակությամբ կանաչեղեն, բանջարեղեն, միրգ, հաց օգտագործելու դեպքում։ Տարբեր հիպովիտամինոզների զարգացման համար ազդակներ կարող են դառնալ զանազան ինֆեկցիոն հիվանդությունները, առատ միզարտադրությունն ու փորլուծությունը։

H»

H2o70-80%(անօրգանական)

10-20%-սպիտակուցներ

1-5%-ճարպեր

0.2-2%-ածխաջրեր

0,2-նուկլեինաթթուներ

Առաջադրանք` Հաշվել քանի կգ ջուր է գտնվում իմ օրգանիզմում, եթե ջուրը տարիքային խմբում ջուրը կազմում է 80%

55*80/100=44

Մենդելի առաջին օրենքը

Մենդելի առաջին օրենքը իրենից ներկայացնում է միահիբրիդ խաչասերման ժամանակ առաջին սերնդի միակերպության կանոնը։ Տարբեր մաքուր գծերին պատկանող մեկ զույգ հակադիր հատկանիշներով տարբերվող երկու հոմոզիգոտ օրգանիզմների խաչասերման արդյունքում հիբրիդների առաջին սերնդի բոլոր առանձնյակները կլինեն դոմինանտ հատկանիշի առումով միակերպ՝ հետերոզիգոտ, այսինքն կկրեն ծնողական ձևերից մեկի հատկանիշը։ Այս օրենքը նաև հայտնի է «հատկանիշների դոմինանտության օրենք» անունով, որը հիմնվում է մի «մաքուր գծերի» հասկացության վրա։ Այն ցույց է տալիս, որ օրգանիզմը պարունակում է տվյալ գենի նույն ալելները և այդպիսի օրգանիզմը կոչվում է հոմոզիգոտ ըստ տվյալ գենի (իսկ եթե պարունակում է տվյալ գենի տարբեր ալելներ, ապա այդպիսի օրգանիզմը կոչվում է հետերոզիգոտ ըստ տվյալ գենի)։ Այսպիսով առաջին սերնդի հիբրիդները միշտ միակերպ են ըստ տվյալ հատկանիշի և նման են ծնողներից մեկին։ Այդ հատկանիշը, որը ավելի ուժեղ է կոչվում է դոմինանտ հատկանիշ (լատիներեն – dominus), իսկ այն հատկանիշը, որը ճնշվում է դոմինանտ հատկանիշի կողմից կոչվում է ռեցեսիվ հատկանիշ և արտահայտվում է միայն հոմոզիգոտ վիճակում։

Մենդելի երկրորդ օրենքը

Ճեղքավորման օրենք – առաջին սերնդի երկու հոտերոզիգոտ առանձնյակների խաչասերումից հետո՝ երկրորդ սերնդում նկատվում է հատկանիշի ճեղքավորում որոշակի թվային հարաբերությամբ (ըստ ֆենոտիպի 3:1 և ըստ գենետիպի 1:2:1)։

Երկու մաքուր գծերի (որոնք տարբերվում են մեկ ուսումնասիրվող հատկանիշով և որոնք պայմանավորվում են մի գենի ալելներով) խաչասերումը կոչվում է մոնոհիբրիդային խաչասերում։

Հետերոզիգոտ առանձնյակների խաչասերման ժամանակ տեղի ունեցող երևույթը, որը բերում է որոշակի քանակությամբ դոմինանտ և ռեցեսիվ հատկանիշներով առանձնյակների առաջացմանը կոչվում է ճեղքավորում։ Հետևաբար ճեղքավորումը դա դոմինանտ և ռեցեսիվ հատկանիշների բաշխումն է սերնդում որոշակի տվային հարաբերակցությամբ։ Ռեցեսիվ հատկանիշը հիբրիդների առաջին սերնդում չի վերանում, այլ ճնշվում է դոմինանտ ալելի կողմից և արտահայտվում է միայն հիբրիդների երկրորդ սերնդում (հոմոզիգոտ վիճակում)։

Գրական ժանր՝ գրական ժանրերը դասակարգված են ըստ գրականության տարբեր ստեղծագործությունների խմբերի կամ կատեգորիաների։

Գրական աշխարհը ամենամեծերից մեկն է, որը գոյություն ունի գոյություն ունեցող գրական ժանրերի բազմաթիվ շնորհիվ: Այնուամենայնիվ, այն կորչում է, քանի որ ընթերցանությունը նորաձեւ չէ: Նույնիսկ այդ դեպքում դա մեր պատմության մի մասն է, ուստի այսօր մենք ուզում ենք ձեզ պատմել այն ամենի մասին, ինչ կարող եք գտնել դրանցում:

Եվ բանն այն է, որ ժանրերը լայն են, և դրանց բոլորը չգիտեք: Բարեբախտաբար, մենք ուսումնասիրել ենք և այժմ պատրաստվում ենք ձեզ սովորեցնել ինչ են գրական ժանրերը որոնք կան, և որ ենթատեսակները կարող եք գտնել դրանցից յուրաքանչյուրում:

Փարվանա.

Փարվանան իր մեջ շատ ասելիք ուներ,ճիշտ է,որ նա հին ժամանակներում է եղել առավել հայտնի,բայց եթե մենք հասկանանք ասելիքը պետք է խորը մտածել այդ ամենի մասին:Փարվանան մի աղջկա մասին էր,որ իրեն պետք է կողակից գտնի:Աղջիկը մեկ հնարք էր անում և գալիս էին կողակիցները:Եկան ըմբշամարտիներ,ձիավարներ,աճպարարներ և այլ մարդիկ,բայց նա ոչ մեկին չնտրեց և լաց լինելով դուրս եկավ:Լաց լինելով կանգնեց պալատի դիմաց և ժամանակներ անց այդ աղջկա արձանը ջուր տվեց մարդկանց և վարկած կա,որ այդ աղջկա արցունքներն:

Լեգենդը ավանդազրույց է, որի հիմքում ընկած է հրաշքը։ Հրաշապատումն ընդգրկում է դեպքերը և հերոսներին։ Լեգենդը շատ նման է առասպելին, սակայն նրանք տարբեր են իրարից։ Առասպելի հիմքում ընկած է պատմական որևէ փաստ, ինչը հենց սկզբից ստանում է չափազանցված գերբնական տեսք։ Ժամանակի ընթացքում այդ իրական հիմքը աստիճանաբար մթագնում է։

Պոեմ Չափածո մեծածավալ ստեղծագործություն, որի տարբեր մասերը միավորվում են։ Պոեմը չափածո բոլոր գրական ժանրերից ամենամեծն է իր ծավալով և ընդգրկումներով։ Պոեմի վիպերգական հատկանիշներից են սյուժետային տարրերի և կերպարների առկայությունը, պատմողական շարադրանքը, նկարագրությունները։ Սակայն պոեմին նաև հուզական ուժեղ երանգը։ Օրինակ, Հովհաննես Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմում ծավալվող դեպքերի պատմությունն ուղեկցվում է բազմաթիվ քնարական շեղումներով։ Ինչպես նախերգանքում ու վերջերգում, այնպես էլ ողջ շարադրանքի մեջ արտահայտված է ստեղծագործության հիմնական գաղափարը` բարի, հայրենասիրական գործի գեղեցկության և անմահության միտքը։ Կան պոեմներ երեք տեսակներ-Պատմողական,քնարական,քնարակաեպիկական

Բալլադը քնարա-վիպերգական բանաստեղծություն է, որի մեջ ավանդական, պատմական կամ այլ թեմայով ստեղծված սյուժեն ծավալվում է հեղինակի հույզերի և խոհերի բացահայտմանը զուգընթաց։Միջին դարերում եվրոպական երկրներում (Իտալիա, Ֆրանսիա) բալլադ կոչվում էին երգի ու պարի ուղեկցությամբ կատարվող քնարական բանաստեղծությունները, որոնք հատուկ տաղաչափական կառուցվածք ունեին։ Բալլադը մեծամասամբ բաղկացած էր 28 տողից և ուներ կառուցվածքի կայուն ձև (երեք ութտողանի տներ և վերջում մեկ քառյակ, որոնց մեջ գործ են ածվում միևնույն հանգերը և կրկնվում է միևնույն եզրափակիչ տողը)։

Մի օր հոգեբանության դասախոսը իր սեմինարը սկսեց ոչ սովորական ձևով, նա բարձրացրեց 50 դոլարանոց թղթադրամը և հարցրեց կան արդյոք ցանկացողներ ստանան այն։ Մեծամասնություը ձեռք բարձրացրեց։ Ապա նա անրադարձավ նրանց ովքեր ձեռք չէին բարձրացրել։ Պարզվեց նրանք նույնպես դեմ չէին ստանալ թղթադրամը, սակայն ամաչեցին են ձառք բարձրացրել ։

—Դե, ես կտամ թղթադրամը, բայց մինչ ձեզնից որևէ մեկը կստանա, ես դրանով մի բան կանեմ,- շարունակեց հոգեբանը:
Նա ճմրթեց թղթադրամը և հետո հարցրեց, թե արդյոք որևէ մեկը դեռ ցանկանում են այն: Կրկին սենյակում գտնվող գրեթե բոլորը ձեռքերը վեր բարձրացրին։

—Այդ դեպքում ես կանեմ հետևյալը,- ասաց նա, և այս ճմրթված թղթադրամը գցելով հատակին, իր կոշիկով տարու բերեց կեղտոտ հատակին։ Եվ նա վերցրեց թղթադրամը՝ այն ճմրթված էր և կեղտոտ։

—Լավ, ձեզնից ո՞ւմ է դա պետք այս տեսքով։
Եվ բոլորը նորից ձեռքերը բարձրացրին։

—Սիրելի ընկերներ,- ասաց հոգեբանության դասախոսը,- չնայած այն ամենին, ինչ ես արել եմ թղթադրամի հետ, դուք բոլորդ ցանկացաք ստանալ այն, քանի որ այն չի կորցրել իր արժեքը: Այն դեռ 50 դոլարանոց է:

Մեր կյանքում հաճախ է պատահում, որ մենք հայտնվում ենք թամբից դուրս նետված, տրորված, հատակին պառկած։ Սրանք են մեր կյանքի իրականությունները: Նման իրավիճակներում մենք մեզ արժեզրկված ենք զգում։ Բայց ինչ էլ որ լինի կամ ինչ կլինի, մենք չենք կորցնի մեր իրական արժեքը։ Կեղտոտ կամ մաքուր, կնճռոտ կամ արդուկված — մենք միշտ կունենանք այն արժեքը, որը ներկայացնում ենք:

Աղբյուր

Անհատական զարգացում կամ օնտոգենեզ յուրաքանչյուր անհատիզարգացումը՝ սկսած ձվաբջջիբեղմնավորումից մինչև նրա մահը։ Բեղմնավորումից առաջացած զիգոտը, ինչպես անսեռ բազմացման ժամանակ մայրական օրգանիզմից առաջացած ժառանգը, սկիզբ է դնում նոր օրգանիզմի անհատական կյանքին։

Օնտոգենեզը իրենից ներկայացնում է օրգանիզմի բջիջների բազմացման, տարբերակման, հյուսվածքների, օրգանների կազմավորման, նրանց գործառնությունների կարգավորման, մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիական ձևավորման բարդ պրոցեսների մի ամբողջ համալիր։ Այդ պրոցեսներն ընթանում են՝ մի կողմից ընդօրինակելով (կրկնելով) նախնիների առանձնահատկությունները, մյուս կողմից պայմանավորվում են այն միջավայրով, որում հանդես է գալիս ձևավորվող օրգանիզմը։

Օնտոգենեզը տվյալ օրգանիզմի արտաքին միջավայրի կոնկրետ պայմաններում ժառանգական հնարավորությունների դրսևորումն է։ Յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր պատմական անցյալը։ Բնության մեջ սկիզբ առնելով և պատմական երկար ժամանակաշրջանում փոփոխությունների ենթարկվելով, այն հասել է իր ներկա վիճակին։ Տեսակի անցած այդ երկար ուղին՝ ճանապարհը, կոչվում է ֆիլոգենեզ։ Օնտոգենեզը և ֆիլոգենեզը սերտ կապի մեջ են և միմյանցով պայմանավորված։ Օնտոգենեզի մասին ուսմունքը կենսաբանական բնագավառ է, որն ուսումնասիրում է կենդանի էակի զարգացման պրոցեսը նրա ծնվելուց սկսած մինչև մահը։

Միաբջիջ էուկարիոտների մոտ, որոնք բազմանում են վեգետատիվ ճանապարհով, այդ փոփոխություններն անհամեմատ շատ են հատկապես բազմաբջիջ էուկարիոտների մոտ, որոնք օժտված են սեռական բազմացումով։

Բազմաբջիջ օրգանիզմներում օնտոգենեզը բաժանվում է երկու շրջանների՝ սաղմնային (էմբրիոնալ) և հետսաղմնային (պոստէմբրիոնալ)։ Առաջինը բեղմնավորումից մինչև ծնվելն է, երկրորդը՝ ծնվելուց հետո (սաղմնային թերթիկներից դուրս գալուց հետո), մինչև մահը։

Ճապոնիայում աշխատողին թույլ է տրվում գնալ տուն եթե նա օրվա ընթացքում աշխատել է որոշակի չափով և հոգնել է: Պասեդոնում տնօրենին չի թույլատրվում իր քարտուղարուհու հետ միայնակ մնալ շենքում:

Օսլայի բացահայտման ռեակցիաներ. Բույսերի հիմնական պաշարային ածխաջուրը՝ օսլան, յոդի լուծույթի նույնիսկ չնչին կոնցենտրացիայի առկայությամբ ստանում է մուգ կապույտ գունավորում (առաջանում է համալիր միացություն)։ Գունավորումը պայմա-նավորված է ամիլոզի առկայությամբ։ Չնայած ամիլոպեկտինի պարունակությունը օսլայում մի քանի անգամ շատ է ամիլոզի քանակությունից, ամիլոզի կապույտ գունավորումը քողարկում է ամիլոպ եկտինի կարմրամանուշակագույն գունավորումը։ Տաքացման հետևանքով համալիրը քայքայվում է, գունավորումն անհետանում, սառչելու դեպքում՝ նորից հայտնվում։ Այս ռեակցիան թույլ է տալիս հայտնաբերել միջավայրում օսլայի նույնիսկ աննշան քանակությունը։

Լաբորատոր  փորձեր՝ օսլայի, գլյուկոզի, սախարոզի  հայտնաբերման որակական ռեակցիաները:

Օսլայի բացահայտման ռեակցիաներ. Բույսերի հիմնական պաշարային ածխաջուրը՝ օսլան, յոդի լուծույթի  նույնիսկ չնչին կոնցենտրացիայի առկայությամբ  ստանում  է  մուգ կապույտ  գունավորում (առաջանում է համալիր միացություն)։ Գունավորումը պայմա-նավորված է ամիլոզի առկայությամբ։ Չնայած ամիլոպեկտինի պարունակությունը օսլայում մի քանի անգամ շատ է ամիլոզի քանակությունից, ամիլոզի կապույտ  գունավորումը քողարկում է ամիլոպ եկտինի  կարմրամանուշակագույն  գունավորումը։   Տաքացման հետևանքով համալիրը  քայքայվում է, գունավորումն  անհետանում, սառչելու դեպքում՝ նորից  հայտնվում։ Այս  ռեակցիան թույլ  է  տալիս հայտնաբերել միջավայրում  օսլայի նույնիսկ  աննշան  քանակությունը։

 Աշխատանքի  համար  անհրաժեշտ  է.

1. Օսլայի լուծույթներ
2. Յոդով գունավորված օսլայի լուծույթի անգունացում (տաքացնելու դեպքում):
3. Լուծույթի գունավորման առաջացում (սառեցնելու դեպքում):
4. Գունավորման վերականգնում:

Նյութեր  և  ազդանյութեր: Կարտոֆիլ, սպիտակ  հաց, բրինձ, , օսլայի 1% լուծույթ, Լյուգոլի ռեակտիվ՝ յոդի  ջրային  լուծույթ:

Պարագաներ: Փորձանոթներ, կաթոցիչներ, փորձանոթի  բռնիչ:

Աշխատանքի ընթացքը.

Փորձանոթի մեջ լցնել 1 մլ օսլայի լուծույթ  և 1 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ,

առաջանում է կապտամանուշակագույն գունավորում

Համարակալված փորձանոթների մեջ տեղափոխել 0.5 գ տարբեր սննդա-

նյութեր (նախապես հավանգում տրորած), ավելացնել 2-3 մլ թորած ջուր,

թափահարել, ավելացնել 1-2 կաթիլ Լյուգոլի ռեակտիվ։ Փորձանոթներում

առաջացած գունավորմամբ եզրակացնել սննդանյութերում օսլայի քանակության մասին։

Ճարպերը կենդանական և բուսական հյուսվածքների բաղադրիչներ են։ Կազմված են հիմնականում գլիցերինի և տարբեր ճարպաթթուների միացություններից՝ գլիցերիդներից։ Պարունակում են կենսաբանորեն ակտիվ ֆոսֆատիդներ, ստերիններ և որոշ վիտամիններ։ Ճարպերը սննդի անհրաժեշտ և առավել կալորիական բաղադրամասեր են և օրգանիզմի էներգիայի աղբյուր։ Դրանք նպաստում են սննդի մեջ օգտագործվող այլ մթերքների ավելի լավ ու լիարժեք յուրացմանը, հաճելի համ ու բուրմունք են տալիս մթերքներին։ Ճարպերի նկատմամբ մարդու պահանջը կազմում է օրական 1-1,5 գ՝ 1 կգ զանգվածի հաշվով (օրինակ՝ 70 կգ զանգվածով մարդու համար այն կազմում է օրական 70-105 գ)։

Կառուցվածք

Ճարպերի կառուցվածքը հաստատվել է ֆրանսիացի քիմիկաոսներ Է. Շևրելի և Մ. Բերտլոյի կողմից։ 19-րդ դարի սկզբին Շևրելը հաստատել է, որ ճարպերը հիմքի առկայությամբ ջրի հետ տաքացնելիս ճեղքվում են՝ առաջացնելով գլիցերին և ճարպաթթուներ։ Կենդանական և բուսական ճարպերը մշակելով, նա նկատեց, որ ճարպերի օճառացման ժամանակ առաջացած նյութերի կշիռը, մոտ 5 %-ով գերազանցում է ելանյութային ճարպի կշռին։ Ընդ որում ածխածնի կշիռը մնում է անփոփոխ, իսկ թթվածնի և ջրածնի կշռային քանակությունները մեծանում են այն նույն հարաբերությամբ, ինչ հարաբերութթյամբ որ նրանք պարունակվում են ջրի մեջ։ Այստեղից Շևրելը ենթադրեց, որ ճարպերի օճառացման ժամանակ տեղի է ունենում ջրի միացում։ Շևրելը ճարպերը ճեղքելով ստացավ 3 թթուներ, որոնցից երկուսը՝ ստեարինաթթու և մարգարինաթթու, պինդ թթուներ են, իսկ մյուսը՝ օլեինաթթու, որն էլ հեղուկ ճարպ է։Որոշ ճարպերում (օրինակ, կարագի մեջ), բացի նշված 3 թթուներից, Շևրելը գտավ նաև ուրիշ թթուներ՝ այսպես, նա հայտնագործեց կարագաթթուն, կապրոնաթթուն և կապրինաթթուն։ Շևրելի հայտնաբերած մարգարինաթթուն դա ստերինաթթվի և պալմիտինաթթվի խառնուրդ է։

Կենդանական ճարպեր

Կենդանական ճարպերը, որպես կանոն, պինդ նյութեր են՝ համեմատաբար ցածր հալման ջերմաստիճանով։ Պինդ ճարպերը գերակշռում են հագեցած կարբոնաթթուների մնացորդներում։

Բուսական ճարպեր

Բուսական ճարպերը՝ յուղերը, հեղուկներ են։ Բուսական յուղերը հիմնականում պարունակվում են չհագեցած կարբոնաթթուների մնացորդներ։ Բուսական ծագման ճարպերը հարուստ են անփոխարինելի ճարպաթթուներով, վիտամին E-ով, ֆոսֆատիդներով և հեշտ են յուրացվում։

Հատկություններ

Ճարպերն ունեն էներգետիկ նշանակություն, 1 գ ճարպի քայքայումից անջատվում է 9 կկալ էներգիա։ Նրանց ֆունկցիան հիմնականում պայմանավորված է չեզոք ճարպերով, որոնց քանակն առողջ չափահաս մարդու օրգանիզմում կազմում է մարմնի զանգվածի 16-23%-ը։ Ճարպերի ընդհանուր քանակի 10-12 կգ-ից միայն 2 կգ-ն է կազմում կոնստիտուցիոնալ ճարպը, իսկ մյոաը կուտակված է ադիպոցիտներում։ Այն կարող է տալ մոտ 9000 կկալ էներգիա և քաղցի դեպքում ապահովել մարդու կենսունակությունը 40 օրվա ընթացքում (օրը 2200 կկալ)։

1. Միայն էլեկտրական դաշտ

3. Հաղորդիչն ընդգրկող փակ կորերով

4. Պողպատ

2․ Հարավային

3. Բ ծայրը կլինի մագնիսի հյուսիսային բևեռը, իսկ Ա-ն՝ հարավային

3. Գնդասեղները իրար կվանեն

2. Բ-ից Ա

2․ Տարանուն

1․ Ա-ն հյուսիսային, Բ-ն հարավային

1․ Հարավային ․․․․ հյուսիսայինի

3. Էլեկտրական և մագնիսական դաշտեր

1․ Հաղորդալարը շրջապատող փակ կոր գծեր

1. Թուղթ
3. Նիկել

1․ Ձգվում են ․․․ վանվում են 

3. Բ ծայրը կդառնա մագնիսի հյուսիսային բևեռ, իսկ Ա-ն՝հարավային

2. Հարավային

2. Բ-ից Ա

3. Ձողը մագնիսացած չէ, այլապես դեպի մագնիսական ձողը կձգվեր բևեռներից միայն մեկը

1. Ա-ն հյուսիսայինը, Բ-ն հարավայինը

2. Վերինը՝հարավային, ստորինը՝հյուսիսային

Հայ-թուրքական ընդհարումներն սկսվեցին Բաքվում 1905 թ. փետրվարի 6-ին՝
նահանգապետ Նակաշիձեի, ոստիկանապետի, պրիստավի, թաղային վերակացուների թողտվությամբ և քաջալերանքով՝ «անգիտակ, խավար թուրք մասսային հավատացրին, որ նրան կեղեքողը, նրա աղքատության ու թշվառության պատճառը հայն է… թե միանգամից կարելի է տիրանալ հայի ունեցածին, որով և վերջ կտրվի իր թշվառությանը»: Ռուս զինվորները անտարբեր դիտում էին և չէին միջամտում, քանի որ «այդպես հրամայված էր», իսկ տեղական պահնորդներն էլ, որ իբր պիտի պաշտպանեին հայերին հարձակումներից, ջարդարարների վրա կրակելու փոխարեն օդ էին կրակում:

Շուտով ընդհարումներ սկսվեցին գավառներում: 1905թ-ի նոյեմբերին Թումանյանն իր ընտանիքը տեղափոխեց Շուլավեր, իսկ ինքը որդիների հետ ուղևորվեց Դսեղ՝ Լոռին վտանգված էր: «Երեխեքս հավաքեցի ու գնացի Լոռի: Շատ լավ գիտեի, որ խառնակություններ են պատահելու, գիտեի, որ մեր գավառում անիշխանություն ու ամեն անկարգություն կարող է լինել և ես շատ պետք կգամ, բայց պատահածն իմ սպասածից էլ ավելի եղավ»:

Ծանր տարիներ էին, շատերը լքեցին Կովկասը, հեռացան ավելի ապահով երկրներ՝ Շիրվանզադեն համոզված էր, որ «գրականության տարի չէր 1905-ը» և գնաց Եվրոպա, Դերենիկ Դեմիրճյանը մեկնեց Շվեյցարիա, Ավ. Ահարոնյանը հեռացավ արտասահման: «Եվ միայն մեկը հայ գրողներից ոչ թե փրկվելու, այլ փրկելու համար ուղիղ նետվում է բռնկված հրդեհի կրակների մեջ»,- գրում է վաստակաշատ գիտնական Ս. Հովհաննիսյանը:

Ղազարոս Աղայանն ասում էր. «Շատ մեծ ղոչաղություն է մեր Հովհաննեսի արածը. այս խառը, վտանգավոր ժամանակ չի վախենում իշխանությունից և նրա ագենտներից… էհ, կանցնի ժամանակ, և մարդիկ կհիշեն, թե ինչպես իշխանությունը գրգռեց հային ու թուրքին իրար դեմ, իսկ Հովհաննեսը հաշտեցրեց. դա ժամանակին շատ մեծ պատմություն կդառնա գալիք սերնդի համար»:

Այդ մասին Թուանյանը գրել է. «Ավոն էլ Ղազարոսի նման է մտածում, թե կառավարության ագենտները կարող են վնաս հասցնել ինձ. ես էլ շատ բան եմ մտածում, բայց եթե ամենքս էլ վախենանք ու հեռու կենանք, ինչ կլինի մեր ժողովրդի դրությունը, կոտորածն ավելի սուր կերպարանք կստանա, և մեր ապրելը ժողովրդի համար գրոշի արժեք չի ունենա»:

Թումանյանը երբ իմացավ, որ Ղազախի գավառում սկսվել են ընդհարումներ, Լոռու պատվավոր մարդկանցով մեկնեց այնտեղ և հաշտեցրեց կռվող կողմերին՝ նախապես տեղեկացնելով Շուլավերի գավառապետին: Բորչալուի թուրքերը պաշարեցին գավառի վարչական կենտրոն Շուլավերը, բայց չկարողացան գրավել: Թումանյանի դուստրը՝ Նվարդը, հիշում է, թե որքան մեծ էր վտանգը, երբ իրենք Շուլավերում էին և առաջին հրացանազարկերից իմացան, որ թուրքերը հարձակվում են Ներքին Շուլավերից: Թումանյանի կինը՝ տիկին Օլգան էլ դուստրերի հետ այդ օրերին Շուլավերում էր:

Բայց իրականությունն այն է, որ մեծ բանաստեղծն իր զինված ջոկատով նախ «խաղաղեցնում էր» թուրքերին, ապա նոր նրանց գյուղերին մոտենում սպիտակ դրոշով: Զինված պայքար կազմակերպելու մեջ զորականի շնորհք ունեցող գրողը խոստովանում էր.

«Սրանց հետ քյալլա տալ գիտեն Բորչալվի հայերը. լոռեցիք՝ դսեղեցիք, լորուտեցիք, շուլավերցիք, աղքորփեցիք: Գազան թուրքերը կատու են դառնում Լոռու ձորերով անցնելիս»: Գյուղացիներից կազմեց հեծյալների մի խումբ` նրանց հետ շրջում էր հայկական գյուղերով և Լոռին բաժանել էր ինքնապաշտպանական երեք շրջանի՝ Դսեղի, Ուզունլարի և Ջալալօղլու՝ երեք մեծ գյուղերի անուններով: Բոլորին տալիս էր հրահանգներ, իսկ անձամբ ստանձնում է Դսեղի շրջանի ղեկավարությունը:

Բանաստեղծի ռազմական հռչակն այնքան մեծ էր, որ Թիֆլիսի զինվորական շտաբի կարգադրությամբ Թումանյանի տրամադրության տակ է դրվում մի ամբողջ էսկադրոն: Նա հրամանատարն էր, նա բանակցողն էր, անվրեպ կրակող ու խիզախ առաջնորդ՝ անգամ մահվան վտանգի դեմ հանդիման: Հուշագիրներից մեկը պատմում է, որ հայ և թուրք գյուղերի սահմանում կրակոցների ձայնից վախեցած գյուղացիները հանկարծ ետ են դառնում և առջևից գնացող պոետին թողնում են մեն-մենակ: Թումանյանն ականջ չի դնում ետ դառնալու և ձորը մտնելու կոչերին՝ կանգնել էր գնդակների տարափի դեմ անհողդողդ ու անվրդով՝ որպես վեհապանծ մի հսկա:

Եվ թեպետ 1908-ին Թումանյանը ձերբակալվեց՝ նրան մեղադրանք առաջադրեցին, իսկ մեկ տարի անց արդեն Մետեխի բանտում մեծ բանաստեղծը գրավոր ցուցմունք էր տալիս, որ… մեղք չունի «խժդժությունների հրահրման մեջ», ոչ այդ ժամանակ, ոչ էլ դրանից առաջ չզղջաց:

Հայերից վախեցած թուրքերը Սադախլուի մոտ նամակ են հանձնում Թումանյանին՝ հույս ունենալով, որ «արյունը ջրով լվացող» բանաստեղծը իրենց չի վնասի, օգնություն են խնդրում Թումանյանից, որ իրենց թույլ տրվի բարձրանան սարերը: Նախ՝ Թումանյանը զինյալ հեծյալների 200 հոգանոց խմբով շրջում է թուրքաբնակ սարերին սահմանակից գյուղերով, ապա իր համաձայնությունը տալուց առաջ ստիպում է գող թուրք հովիվներին սարերից գյուղ վերադառնալ:

1906 թ.-ի փետրվարի 18-ին հրապարակվում է լոռեցիների նշանավոր կոչը, որտեղ Թումանյանն ասում է. «Մուսուլման եղբայրներ, դուք պիտի հավատաք մեր խոսքին նախ այն պատճառով, որ ձեզ հետ լոռեցիք են խոսում, իսկ լոռեցիք քաջ կռվից չեն վախենում»:

Թումանյանի մեծ հեղինակության մասին է խոսում նաև այն փաստը, որ գավառապետ Ռեզանովը Ջալալօղլի այցելելիս օգնություն է խնդրում Թումանյանից՝ ավազակների հնարավոր հարձակումներից խուսափելու համար: Հայ ժողովուրդն իր ամենամեծ բանաստեղծին կոչում էր նաև «գեներալ գուբերնատոր Թումանով» և դիմումներ էր անում նրան իբրև իր անմիջական իշխանության:

Իսկ այդ ժամանակ Լոռու «գեներալ գուբերնատոր» Թումանյանն ընդամենը 36 տարեկան էր…

Գյուղում մի երիտասարդ էր ապրում։ Եվ նա սիրահարված էր ամբողջ թաղամասի գեղեցկուհուն։ Աղջիկը տիրում էր շրջանի գրեթե բոլոր տղաների սրտերով և շատ հպարտ էր իր գեղեցկությամբ: Եվ այդ ժամանակ երիտասարդը որոշեց դառնալ ռազմիկ, ուժեղ, քաջ: Եվ տեսնելով հզոր զինվորին, համազգեստով, պարգևներով աղջիկը կդառնա նրա կինը։Ու գնաց քաղաք՝ զինվորի ծառայության։ Նա ճանապարհ ընկավ դեպի սպաները, աչքի ընկավ մարտերում, հասունացավ և հերոսի պես վերադարձավ հայրենի գյուղ։ Բայց նա նույնիսկ չնայեց նրան։ Այնուամենայնիվ, նա երբեք չընտրեց իր նշանածին։ Հետո երիտասարդը որոշեց հարստանալ, այդ դեպքում աղջիկը հաստատ չէր դիմադրի թանկարժեք նվերներին և ընդունվեց՝ վաճառականի մոտ որպես թիկնապահ սովորել նրա մոտ։ Շուտով նա բացեց իր սեփական բիզնեսը հարստացավ և վերադարձավ հայրենի գյուղ՝ որպես հարգված վաճառական։ Բայց աղջիկը անտարբերությամբ ընդունեց նրա նվերները, միայն ցույց տվեց ավելի առատաձեռն առաջարկներ այլ դիմորդներից իր ձեռքի համար: Եվ հետո մարդը որոշեց իմաստություն ձեռք բերել: Նա իր ողջ հարստությունը թողեց ընտանիքին և շրջեց աշխարհով մեկ՝ միտք փնտրելու։ Մի քանի տարի անց նա վերադարձավ հայրենի գյուղ, հայտնի որպես իմաստուն մարդ: Բայց նա չգնաց գեղեցկուհու տուն այլ սկսեց հանգիստ ապրել՝ իր իմաստությունը կիսելով ուրիշների հետ։ Ժամանակն անցավ՝ աղջիկն այդպես էլ չամուսնացավ բոլոր առաջարկներն անարժան համարելով իր գեղեցկությանը։ Բայց օրերի հոսքն անխռով է և ամեն նոր օր հայելին արտացոլում էր կնոջ հոսող գեղեցկությունը, ոչ ոք չէր ուզում նրան կին վերցնել, չափազանց մեծ հպարտությունն ու ամբարտավանությունը վախեցնում էին մարդկանց: Մենակ մնալով կինը եկավ իմաստունի մոտ և հարցրեց, թե արդյոք նա ուզում է նրան կնության վերցնել։ Եվ իմաստունը համաձայնեց։ Ժողովուրդը վրդովված էր ինչո՞ւ եք ամուսնանում ձեզ այսքան վատություն արած կնճռոտ պառավի հետ։ Իմաստունը ժպտաց․
— Ես միայն բարություն եմ տեսնում,եթե նա չլիներ ես երբեք չէի դառնա այն ինչ հիմա եմ:

Թարգմանությունը կատարել եմ ռուսերեն լեզվից։

Աղբյուրը՝https://elims.org.ua/pritchi/pritcha-vlyublennyj-yunosha-i-gordaya-krasavica/

Մեյոզ կամ բջջի ռեդուկցիոն բաժանում, էուկարիոտ բջիջների՝ կենդանիների, բույսերի և սնկերի սեռական բազմացման ժամանակ իրականացող բաժանման հատուկ եղանակ։ Մեյոզով կիսվող բջիջներում քրոմոսոմային հավաքակազմի քանակը կրճատվում է երկու անգամ՝ մեկ դիպլոիդ բջջից առաջանում են չորս հապլոիդ բջիջներ։ Մեյոզի արդյունքում առաջացած բջիջները, կամ գամետներ են (կենդանիների դեպքում), կամ սպորներ (բույսեր)։ Կենդանիների արական գամետներն անվանում են սպերմատոզոիդներ, իսկ իգականը՝ ձվաբջիջներ։ Մեյոզի ընթացքում երկու անգամ կրճատված քրոմսոմային հավաքակազմ ունեցող գամետները միաձուլվում են բեղմնավորման ընթացքում․ առաջացած զիգոտում քրոմոսոմների սկզբնական քանակը վերականգնվում է։

Մեյոզը բաղկացած է 2 հաջորդական բաժանումներից, որոնց միջև կա կարճ ինտերֆազ:

I պրոֆազ,, առաջին պրոֆազը շատ բարդ է և կազմված է 5 փուլերից:

Լիպտոտենա կամ լիպտոնեմա, քրոմոսոմների փաթեթավորում, ԴՆԹ-ի կոնդենսացիա քրոմոսոմների ձևավորումով՝ բարակ թելերի տեսքով (քրոմոսոները կարճանում են):

Զիգետգենա կամ զիգոնեմա, ընթանում է կոնյուգացիա՝ հոմոլոգ քրոմոսոմների ձևավորված կազմությունների հետ միացումով, որը կազմված է երկու միացած քրոմոսոմներից, որոնք նաև կոչվում են բիվալենտեներ և ընթանում է նրանց հետագա խտացումը:

Պահիտենա կամ պահինեմա, (ամենաերկար փուլը), մի քանի մասերում հոմոլոգ քրոմոսոմները իրար են միացվում, ձևավորելով խիազմաներ: Այնտեղ տեղի է ունենում տրամախաչում՝ հոմոլոգիական քրոմոսոմների միջև մասերի փոխանակում:

Դիպլոտենա կամ դիպլոնեմա, տեղի է ունենում քրոմոսոմների մասնակի ապապարուրում, այդ ժամանակ կարող է նաև աշխատել գենոմի մասը, տեղի է ունենում տրանսկրիպցիաների գործընթացներ (ՌՆԹ-ի ձևավորում), տրանսլիացիա (սպիտակուցի սինթեզ); հոմոլոգ քրոմոսոմները դեռևս մնում են միացված: Որոշ կենդանիների մոտ ձվաբջիջիների քրոմոսոմները մեյոզի այս փուլում ձեռք են բերում լամպաձև խոզանակի նման քրոմոսոմների բնորոշ ձև:

Դիակենես, ԴՆԹ-ն մաքսիմալ կերպով կոնդեսացվում է, սինթեզման գործընթացները ավարտվում են, միջուկային թաղանքը լուծվում է; ցենտրիոլները հեռանում են դեպի տարբեր բևեռներ; հոմոլոգիական քրոմոսոմները մնում են միացված:

I պրոֆազից հետո ցենտրիոլները հեռանում են դեպի բջջի բևեռները, ձևավորվում են բաժանման իլիկի թելիկները, միջուկային մեմբրանը և միջուկները քանդվում են:

I ֆամետազ, բիվալենտային քրոմոսոմները ձևավորվում են բջջի հասարակածի երկայնությամբ:

I անաֆազ, միկրոխողովակները կրճատվում են, բիվալենտները բաժանվում են և քրոմոսոմները հեռանում են դեպի բևեռները: Կարևոր է նշել, որ քրոմոսոմների կոնյուգացիայից զիտոգենում դեպի բրեռներ են շարժվում ամբողջական քրոմոսոմներ, որոնցից յուրաքանչյուրը բաղկացած են երկու քրոմատիդներից, այլ ոչ թե առանձին քրոմատիդներից, ինչպես միտոզում:

I թելոֆազ, քրոմոսոմները ապապարուրվում են և հայտնվում է միջուկային թաղանք:

Մեյոզի երկրորդ բաժանումը տեղի է ունենում առաջինից անմիջապես հետո, առանց ինտերֆազի արտահայտման. S շրջանը բացակայում է, քանի որ երկրորդից առաջ տեղի չի ունենում ԴՆԹ-ի կրկնապատկում:

II պրոֆազ, տեղի է ունենում քրոմոսոմների կոնդեսացիա, բջջակենտրոնը բաժանվում է և բաժանման մասերը շարժվում են դեպի բևեռներ, քանդվում է միջուկային թաղանթը, ձևավորվում է իլիկի թելիկներ, որն ուղղահայաց է առաջին բաժանմանը:

II մետաֆազ, ունիվալենտային քրոմոսոմները (որոնցից յուրաքանչյուրը բաղկացած է երկու քրոմատիդներից) մակերևույթներից վրա տեղավորվում են «էկվատորում», ձևավորելով այսպես կոչված մետաֆազային շերտ:

II անաֆազ, ունիվալենտները բաժանվում են և քրոմատիդները շարժվում են դեպի բևեռներ:

II թելոֆազ, քրոմոսոմները ապապարուրվում են և հայտնվում է միջուկային շերտ:

Մեկ դիպլոիդ բջջից ձևավորվում է չորս հապլոիդ բջիջներ: Այդ դեպքերում, երբ մեյոզը կապված է գամետոգենեզի հետ (օրինակ բազմաբջիջ կենդանիների մոտ), ձվաբջիջների զարգացման ժամանակ առաջին և երկրորդ մեյոզի բաժանումը դառնում են անահավասարաչափ: Արդյունքում ձևավորվում է մեկ հապլոիդ ձվաբջիջ և երեք այսպես կոչված ռեդուկցիոն մարմիններ:

Սովորական խառը առավոտ էր, երբ մոտ 8:30-ի, 80-ն անց մի տարեց տղամարդ ներս մտավ՝ բթամատից կարերը հանելու: Ակնհայտ էր, որ նա շտապում էր, և նա հուզմունքից մի փոքր դողացող ձայնով ասաց, որ առավոտյան ժամը 9-ին կարևոր գործ ունի։ Գլուխս ափսոսանքով շարժելով՝ խնդրեցի նստել՝ իմանալով, որ բոլոր բժիշկները զբաղված են և կկարողանան մեկ ժամից ոչ շուտ նոր մոտենալ։ Այնուամենայնիվ, նայելով, թե ինչ թախիծով նա երբեմն նայում է ժամացույցի սլաքներին, թվում էր, թե ինչ-որ բան փոխվեց իմ մեջ, և ես որոշեցի, քանի որ այս պահին այլ հիվանդ չունեի, հոգ տանել նրա մասին:

Նրա մատը զննելուց հետո պարզեցի, որ վերքը լավ է լավացել, և բժիշկներից մեկի հետ խորհրդակցելուց հետո ստացա կարերը հեռացնելու անհրաժեշտ գործիքներն ու վերքը բուժելու համար նախատեսված դեղամիջոցները։ Նրա մատը մոտիկից վերցնելով՝ սկսեցինք զրուցել։ Ես չդիմացա և հարցրի նրան.

— Երևի տեսակցություն ունես, քանի որ հիմա այդքան շտապում ես։

— Ոչ, ոչ ճշգրիտ: Ես պետք է հասնեմ հիվանդանոց՝ հիվանդ կնոջս կերակրելու համար։ — hետո ես հարցրի, թե ինչ է պատահել նրան: Իսկ տարեց տղամարդը պատասխանել է, որ, ցավոք, իր մոտ Ալցհեյմերի հիվանդություն է ախտորոշվել։ Մինչ մենք զրուցում էինք, ես կարողացա հեռացնել կարերը և ավարտեցի նրա վերքի բուժումը։ Մի հայացք նետելով ժամացույցիս՝ ես նրան հարցրի, թե արդյոք նա չի անհանգստանա, եթե նա մի փոքր ուշանա։ Ի զարմանս ինձ, զրուցակիցս ասաց, որ, վերջին հինգ տարին իրեն չի ճանաչել։

—Նա նույնիսկ չգիտի, թե ես ով եմ իր համար, — ավելացրեց նա՝ գլուխը շարժելով։ Ես զարմացած բացականչեցի.

—Եվ դուք դեռ ամեն առավոտ գնում եք այնտեղ, թեև նա նույնիսկ չգիտի, թե ով եք դու:

Նա ժպտաց և հայրական շոյելով ձեռքս՝ պատասխանեց.

—Նա չգիտի, թե ես ով եմ, բայց ես գիտեմ, թե ով է նա։

Աղբյուր

Վանի թագավորության հիմնադրման մասին վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է մ. թ. ա. XIII–XI դարերում՝ Վանա լճից հարավ հիշատակվող Ուր(ու)ատրի ցեղային միության հիմքի վրա: Մեկ այլ տեսակետ այն կապում է Արարատյան դաշտի հետ` ելնելով թագավորության Արարատ-Ուրարտու անվանումից: Ներկայումս ընդունված է այն տեսակետը, ըստ որի՝ թագավորության սկզբնատարածքը Վանա լճի ավազանն է, որի հետ էլ կապվում է թագավորության հիմնական ինքնանվանումը` «Բիայնիլի» (այդ պատճառով էլ գիտության մեջ պետությունը հայտնի է նաև «Վանի թագավորություն» անվամբ):

Առաջին վկայված արքան Արամե Ուրարտացին է, որի անունն ասորեստանյան աղբյուրներում 3 անգամ հիշատակվում է մ. թ. ա. 859–843 թթ-ի ընթացքում: Ըստ այլ տեսակետի՝ Վանի թագավորության հիմնադիր-արքան Սարդուրի I-ն է՝ Լութիպրիի որդին, որն էլ մ. թ. ա. 830-ական թվականներին կառուցել է Տուշպա (Տոսպ) մայրաքաղաքը: Տուշպայի հիմնադրման արձանագրություններում նա իրեն անվանել է «Նաիրի երկրի արքա» և ներկայացել «մեծ արքա, հզոր արքա, տիեզերքի արքա, արքաների արքա» տիտղոսներով։

Սարդուրի I-ի օրոք Վանի թագավորությունը տարածվել է ոչ միայն Վանա լճի ավազանում, այլև Հայկական Տավրոսից հարավ՝ Տիգրիսի վերին հովտում:

Մ. թ. ա. մոտ 825–810 թթ-ին Սարդուրի I-ին հաջորդել է որդին` Իշպուինին: Նա իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ, որոնք շարունակել է նրա որդի Մենուան (մ. թ. ա. մոտ 810–786 թթ.): Կարևոր էին գրային (տեղական սեպագրի ստեղծումը) և կրոնական [տերության միասնական դիցարանի (պանթեոն) ստեղծումը] բարեփոխումները, որոնք արձանագրվել են «Խալդյան դարպասի» («Մհերի դուռ») վրա: Ռազմական բարեփոխման շնորհիվ դաշնային աշխարհազորը փոխարինվել է մշտական կանոնավոր բանակով: Իշպուինին հարավում ընդլայնել է տիրույթները՝ Ուրմիա լճի ավազանից մինչև Պարսուա երկիր (հետագայում՝ Պարսք), հյուսիսում` մինչև Հայկական Պար լեռնաշղթա:

Մենուայի օրոք  Վանի թագավորությունը հասել է աննախադեպ հզորության: Երկիրը տնտեսապես հզորացնելու համար նա ծավալել է շինարարական աշխատանքներ, ստեղծել է ոռոգման ցանց. հատկապես նշանավոր է ցայսօր գործող 72 կմ երկարությամբ Մենուայի ջրանցքը:Մենուայի  բանակը մտել է Արարատյան դաշտ, ապա արշավել հյուսիս` դեպի Դիաուխի-Դայաենի (Տայք) երկիր, հարավարևմտյան ուղղությամբ հասել է մինչև Կումենու և Ասորեստան: Արևմուտքում Մենուայի բանակն առաջին անգամ դուրս է եկել Արևմտյան Եփրատի բնագիծ` սպառնալով անդրեփրատյան պետություններին: Մելիտենեի (Մալաթիա) արքան դարձել է նրան հարկատու: Հաղթարշավը շարունակելով Ուրմիայից հարավ-արևելք ընկած տարածքներում` հասել է մինչև Դիալա գետի ավազան: 

Մենուան հատուկ ուշադրություն է դարձրել ռազմական շինարարությանը` ստեղծելով ամրաշինական մեծ ցանց: Նրա նվաճումների շնորհիվ Հայկական լեռնաշխարհի հիմնական մասը միավորվել է մեկ կենտրոնացված պետության մեջ. հյուսիսային շրջանների իշխանությունները թեև չեն մտել Վանի տերության մեջ, բայց ընդունել են նրա գերիշխանությունը: Մենուան հաղթանակներ է տարել տարածաշրջանի ամենահզոր պետության` Ասորեստանի նկատմամբ և Վանի թագավորությունը վերածել գերտերության:

Մենուայի հաջորդի՝ Արգիշտի I-ի գահակալության տարիներին (մ. թ. ա. 786–764 թթ.) Վանի թագավորությունը հասել է հզորության գագաթնակետին: Տերությունը ձգվել է Ուրմիայի ավազանի հարավից մինչև Ջավախք, Սևանա լճի ավազանից և Կուր գետից մինչև անդրեփրատյան աջափնյա շրջաններ (ներառյալ Մելիտենե և Թաբալ երկրները), Մասիուս և Կորդվաց լեռներից մինչև Ճորոխի ավազան: 

Արգիշտի I-ի գործը շարունակել է որդին` Սարդուրի II-ը (մ. թ. ա. 764–735 թթ.): Նրա օրոք տերության կառավարման համակարգում նկատվում է կարևոր անցում. կախյալ թագավորությունները վերածել է պետության վարչական միավորների, դրանով համադաշնային կառավարման համակարգից անցել գերկենտրոնացված պետության:

Ես կարդացի Նա սիրտ էր համակ և զգացմունք ստեղծագործությունը։ Այտեղ Նվարդ Թումանյանը իր մտքերն էր արտահայտում Վահան Տերյանի մասին։ Նվարդ Թումանյանը Հովհաննես Թումանյանի աղջիկն էր։ Իմ կարծիքով Նվարդը սիրում էր Տերյանին։ Այստեղ Տերյանի մասին էր խոսում և ասում, որ նա շատ լավ մարդ է։ Նա լավ զրուցակից էր Նվարդի համար, բայց մի քիչ էլ ըմբոստ էր։ Եթե նա ինչ-որ պահանջ էր դնում իր առջև, նա կատարում էր դա։ Տերյանի մասին խոսելիս նրա սիրտը ամբողջովին փոխվում էր

Բովանդակությունը`

1. Հոսանքակիր հաղորդչի մագնիսական դաշտի հայտնաբերումը:
2. Մագնիսական սլաքների դասավորությունն ուղիղ հոսանքակիր հաղորդչի շրջակայքում:
3. Էլեկտրամագնիսների կիրառությունները:
4. Հաստատուն մագնիսների փոխազդեցությունը:
5. Երկրի մագնիսական դաշտը:
6. Հոսանքակիր շրջանակի շարժումը մագնիսական դաշտում:
7. Հաստատուն հոսանքի էլեկտրաշարժիչի կառուցվածքը և գործողությունը:
8. Էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթը:
9. Ռադիո, հեռուստատեսություն:
10. Բջջային հեռախոս:
11. Ինտերնետային կապ:

Գործնական և լաբորատոր աշխատանքներ

• Էլեկտրամագնիսի հավաքումն ու դրա գործողության փորձարկումը:
• Որակական հացեր և խնդիրներ թեմայի վերաբերյալ։

Ուսումնական նախագիծ`

«Մագնիսական դաշտի ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա»:

«Հաղորդակցության և ռադիոյի զարգացումը»:

«էլեկտրականություն և մագնիսականություն: Ի՞նչն է ավելի արդյունավետ՝ մագնիսը, թե՞ էլեկտրամագնիսը»:

Հորս

Սիրո քարոզիչ, այսօր ես նորից
Քեզ եմ որոնում անզուսպ կարոտով,
Հայտնվիր դու ինձ խաղաղ, անթախիծ,
Ամոքիր սիրտս քո անհուն սիրով:
Ցույց տուր ինձ այսօր քո դեմքը ներող,
Տանջանքի ահեղ շղթայի ներքո,
Որպես լուսազարդ երկինքն ոսկեշող,
Որպես գուրգուրող հիասքանչ արև:
Հույսերըս կրկին հեռացան ինձնից,
Կյանքի թախիծն է գրկել ինձ այսօր,
Ես քեզ եմ դիմում այս ցուրտ աշխարհից,
Ես քեզ եմ բերում հույզերս բոլոր:
Օ, հայտնվիր խաղաղ ու սիրող,
Ամոքիր սիրտս քո անմար սիրով…

Ամոքիր-քաղցրացնել,հոմ.համեմել

Ահեղ- սարսափելի,հոմ.ահարկու։

Կա խորհրդավոր մի հըրապուրանք

Կա խորհրդավոր մի հըրապուրանք
Քո շարժումների անխոս զրույցում,
Ինչ-որ օձային ինքնահիացում
Եվ դեպի հողը ինչ-որ քամահրանք։
Մի այլ երկրային երաժըշտության
Ելևէջների պչրանքն եմ հիշում,
Քո շարժումները աղոթք են շարժում,
Քո շարժումները և՛ կան, և՛ չըկան…
Երկրում են սնված, բայց ոչ երկրային
Արբեցումներ են նոքա խոստանում,
Մի այլ տանջանքի եդեմ են տանում,
Մատնելով հոգիս չարքերի խաղին…

Պչրանք-զարթարանք,հոմ.պաճուճանք։

Քամահրանք-արհամարել,հոմ.անարգել,հակ.պաշտել։

Հրապուրանք-գրավել,հոմ.թովել։

Նոքա-նրանց։

Եդեմ-դրախտ,հոմ.բուրաստան,հակ.դժողք։

Հայկական լեռնաշխարհ
Աշխարհագրական այն տարածքը, որը կապված է հայ ժողովրդի հազարամյակների պատմության հետ կոչվում է Հայկական լեռնաշխարհ։ Հայերը իրենց հայրենիքը կոչում են Հայք, Հայաստան, իսկ մյուսները Արմենիա, վրացիները՝ Սոմխեթի։
Հայկական լեռնաշխարհը ունի 400․000կմ² տարածք։
Մակերևույթը լեռնային է։
Միջին մասը հայտնի է Միջնաշխարհ անունով։ Գտնվում է Փոքրասիական բարձրավանդակի և Իրանական սարահարթի միջև։
Հյուսիս-արևմուտքում՝ Պոնտոսի լեռներ
Հյուսիս-արևելքում՝ Փոքր Կովկաս
Կենտրոնում՝Հայկական պար
Հարավ՝ Տավրոսի լեռներ։
Բարձր լեռնագագաթներն են՝ Մեծ Արարատ-5165մ, Սիփան-4434մ, Արագած-4096մ, Փոքր Արարատ-3925մ, Կապուտջուղ-3906մ։

Գետերն ու լճերը՝
Հյուսիսում` Կուր գետն է
Բյուրակն լեռներ՝Արաքս
Խաչապայտի լեռներ՝ Ճորոխ
Արևելյան՝Տիգրիս, Եփրատ
Արևմտյան՝Տիգրիս, Եփրատ
Արևելքում ՝Կասպից ծովը և Ուրմիա լիճը
Արևմուտքում ՝Փոքրասիական սարահարթը:
Տարածքը հարուստ է ջրային պաշարներով:
Կան երեք խոշոր լճեր ՝Ուրմիան, Վանը ու Սևանը։
Մեր լեռնաշխարհի ամենամեծ լիճն Ուրմիան է, սակայն աղիության պատճառով չունի կենդանական և բուսական աշխարհ։

Հայկական լեռնաշխարհի նահանգները՝
Աղձնիք 17,532 կմ²
Այրարատ 40,105 կմ²
Արցախ 11,528 կմ²
Բարձր Հայք 23, 860 կմ²
Գուգարք 16,765 կմ²
Ծոփք 18,890 կմ²
Կոճայք 14,707 կմ²
Մոկք 2,962 կմ²
Պարսկահայք 11,010 կմ²
Սյունիք 15, 237 կմ²
Տայք 10,179 կմ²
Տուրուբերան 25,008 կմ²
Ուտիք 11,315 կմ²
Վասպուրական 40,870 կմ²
Փայտակարան 21,000 կմ²

Իմաստուն առակ, որը մեզ ասում է, թե արդյոք մենք պետք է ոխ պահենք մեր սրտերում. 

Աշակերտը հարցրեց ուսուցչին.
-Դուք այնքան իմանստուն եք միշտ լավ տրամադրությամբ և երփեք չէք զայրանում: օգնեք ինձ ձեզ մնան դառնալ:
Ուսուցիչը համաձայնվե և աշակերտին խնդրեց բերել կարտոֆիլ և թափանցիկ տոպրակ:
-Եթե դու ինչ-որ մեկի վրա բարկանում ես և զայրանում ես, — ասաց ուսուցիչը, — ապա վերցրու այս կարտոֆիլը: Մի կողմից գրեք ձեր անունը, մյուս կողմից՝ այն անձի անունը, ում հետ կոնֆլիկտ է տեղի ունեցել, և այս կարտոֆիլը դրեք տոպրակի մեջ։
-Արդյո՞ք այս ամենը- զարմացած հարցրե աշակերտը:
Ոչ, — պատասխանեց ուսուցիչը: Այս պայուսակը միշտ պետք է ձեզ հետ կրեք։ Եվ ամեն անգամ, երբ ինչ-որ մեկից նեղանում եք, դրան կարտոֆիլ ավելացրեք: Աշակերտը համաձայնեց. Որոշ ժամանակ է անցել: Ուսանողի փաթեթը համալրվեց եւս մի քանի կարտոֆիլով ու բավականին ծանրացավ։ Ինձ հետ միշտ տանելը շատ անհարմար էր։ Բացի այդ, կարտոֆիլը, որը նա դրեց հենց սկզբում, սկսեց փչանալ։ Այն ծածկված էր սայթաքուն գարշելի ծածկով, ոմանք բողբոջեցին, ոմանք ծաղկեցին և սկսեցին սուր տհաճ հոտ արձակել։
Աշակերտը եկավ ուսուցչի մոտ և ասաց.
-Այլևս հնարավոր չէ այն ձեզ հետ տանել։ Նախ փաթեթը շատ ծանր է, երկրորդ՝ կարտոֆիլը փչացել է։ Առաջարկեք այլ բան։
Բայց ուսուցիչը պատասխանեց.
-Նույն բանը. կատարվում է քո հոգում: Երբ ինչ-որ մեկի վրա բարկանում ես, վիրավորված, այդ ժամանակ հոգիդ ծանր քար է հայտնվում։ Դուք դա անմիջապես չեք նկատում: Հետո քարերը մեծանում են։ Գործողությունները վերածվում են սովորությունների, սովորությունները՝ բնավորության, որը ծնում է գարշելի արատներ։ Եվ շատ հեշտ է մոռանալ այս բեռը, քանի որ այն չափազանց ծանր է այն անընդհատ ձեզ հետ տանելու համար։ Ես ձեզ հնարավորություն եմ տվել դրսից դիտարկել այս ամբողջ գործընթացը։ Ամեն անգամ, երբ որոշում եք վիրավորվել կամ, ընդհակառակը, ինչ-որ մեկին վիրավորել, մտածեք, թե արդյոք ձեզ պետք է այս քարը։

Աղբյուր

Վահան Տերյանը(Տեր-Գրիգորյանը) ծնվել է փետրվարի 9 1885 թվականին։Մահացել է Օրենբուրգ քաղաքում 1920թ հունվարի 7-ին։Վահան Տերյանը եղել է բանաստեղծ և քաղաքական գործիչ։նա սովորել է Ռուսաստանի դաշնությունում և դարցել է ռուս բոլշեվիկների անդամ։Նա սովորել է Պետրոգրադի Համալսարանի արևվելագիտության ֆակուլտետում և դարցել է շատ հայտնի։ Օրենբուրգում կա Տերյանի անունով դպրոց։Տերյանի առաջին ստեղծագործությունը եղել է մթնշաղի անուրջները։Նա իմացել է մի քանի լեզու։Արաբերեն,վարցերեն,պարսկերեն։ՉարենցըՏերյանին համարում էր իր հոգևոր ուսուցիչը։Տերյանը մեկնել է միջին Ասիա,բայց ճանապարհին թոքաղտից վաղճամվեկ էր։

1. Ի՞նչ է էլեկտրական լիցքը։
Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում է q տառով:

2. Քանի՞ տեսակի լիցքեր գիտենք, և ինչպե՞ս են նրանք փոխազդում։
Գոյություն ունեն երկու տեսակի էլեկտրական լիցքեր՝ դրական և բացասական։ Նույնանուն լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար վանում են, իսկ տարանուն լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար ձգում են միմյանց:

3. Ձևակերպել ատոմի կառուցվածքը։
Ատոմը կազմված է միջուկից և նրա շուրջ պտտվող էլեկտրոններից։

4. Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը։
Երկու անշարժ կետային լիցքերի էլեկտրական փոխազդեցության ուժի մոդուլն ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրյալին և հակադարձ համեմատական է դրանց միջև հեռավորության քառակուսուն։
Բանաձև՝ F=Kq₁q₂\R²

5. Ձևակերպել լիցքերի պահպանման օրենքը։
Եթե մարմինների համակրգը շրջապատի հետ լիցք չի փոխանակում, այդ մարմինների լիցքերի հանրահաշվական գումարը մնում է անփոփոխ։Փորձերով հաստատված այս պնդումը կոչվում է լիքերի պահպանման օրենք։

6. Ի՞նչ է էլեկտրական դաշտը։
Այն տարածությունը, որտեղ գործում են էլեկտրական ուժերը կոչվում է էլեկտրական դաշտ:

7. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը։
Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք:

8. Ո՞ր մեծությունն են անվանում հոսանքի ուժ։
Էլեկտրական հոսանքը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հոսանքի ուժ։

9. Ո՞ր մեծությունն են անվանում էլեկտրական լարում։
Լարում անվանում են այն ֆիզիկական մեծությանը, որը բնութագրում է էլեկտրական դաշտը փակ էլեկտրական շղթայի հաղորդիչում և հավասար է այդ դաշտի կատարած աշխատանքի հարաբերությունը հաղորդչով տեղափոխված լիցքի քանակին:

10. Ո՞ր մեծությունն են անվանում էլեկտրական դիմադրություն։
Էլեկտրական հոսանքի նկատմամբ հաղորդչի հակազդեցությունը բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է հաղորդչի էլեկտրական դիմադրություն և նշանակվում R տառով:

11. Ձևակերպել Օհմի օրենքը։
Հոսանքի մեծությունը ուղիղ համեմատական է հաղորդչի լարմանը և հակադարձ համեմատական է նրա դիմադրությանը:
Բանաձև՝ I=U/R

12. Ձևակերպել Ջոուլ-Լենցի օրենքը։
Հոսանքակիր հաղորդչում անջատվող ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսուն, հաղորդչի դիմադրության և հոսանքի անցման ժամանակի արտադրյալին։
Բանաձև՝ Q=I²⋅R⋅t

1․ 2,5Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

2․ 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:  

R=R₁ + R₂ 
35+7=42
R=42
U=R₁R₂ , U=R=> U₁U₂=35:7, U=42
42:7=6
42:35=1,2
6:1,2=5
 Lարումը փոքր է 35 Օմ դիմադրություն ունեցող ռեզիստորի ծայրում, հինգ անգամ:

3․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

R₁•R₂:R₁+R₂=R
6•8:6+8=16
R=16

4․ Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

R₁•R₂:R₁+R₂=R
33•33:33+33=66
R=66

5․ Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

R₁=5Օմ
U=50Վ
I=1Ա
R₂-?
R=U:I
R=50:1=50
R₂=R-R₁
R₂=50-5=45
R=50, R₂=45

1․ Միջազգային ի՞նչ կառույցների անդամ է ՀՀ-ը։ Թվարկե՛ք։
ՄԱԿ-Միացյալ Ազգերի Կազմակերպություն, Եվրո-խորհուրդ, ԱՊՀ-Անկախ Պետությունների Համագործակցություն, ՀԱՊԿ-Հավաքական Անվտանգության Պայմանագրի Կազմակերպություն, ԵՏՄ-Եվրասիական Տնտեսական Միություն։
2․ Հակիրճ նկարագրե՛ք ՀՀ-ի հարաբերությունները հարևան երկրների հետ։
Իրան՝ բարիդրացիական, տնտեսական համագործակցություններ։
Թուրքիա, Ադրբեջան՝ թշնամական, ոչ քաղաքական և ոչ տնտեսական համագործակցություն։
Վրաստան՝ բարիդրացիական, տնտեսական համագործակցություններ։
3․ Ե՞րբ է ընդունվել և փոփոխվել ԼՂՀ Սահմանադրությունը։ Ի՞նչ գիտեք դրա մասին։
ԼՂՀ Սահմանադրությունը ընդունվել է 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Այն ընդունվել է հանրաքվեով։
4․ Ձեր կարծիքով, որո՞նք են 2020-ի Արցախյան պատերազմի պարտության հիմնական պատճառները։
Մեր հակառակորդները իրենց զինուժով բավականաչափ տարբերվում էին, բացի այդ նրնաց զորքերը առավել էին մեզնից, որը պարզ էր և հիմնական պատճառներից մեկը իրենց պնդումներն էին։

1․ 1960-ական թթ. բնութագրվում են որպես ազգային զարթոնքի շրջան։
Ի՞նչ փաստերով կարող եք հիմնավորել այդ բնութագիրը։ Ի՞նչ կարևոր հարցեր
բարձրացվեցին ազգային կյանքի աշխուժացման ընթացքում։
Նրանք Հայաստանի իշխանություններից պահանջում էին պաշտպանել հայ ժողովրդի իրավունքները, դատապարտել թուրքերի կազմակերպած հայոց ցեղասպանությունը և հասնել նրա միջազգային ճանաչմանը։1967 թվականին տեղի ունեցավ եղեռնի զոհերին նվիրված հուշակոթողի բացումը։ Ի հիշատակ եղեռնի զոհերի և ի նշան պատմական հիշողության պահպանման` ամեն տարի ապրիլի 24-ին հայ ժողովուրդը զանգվածաբար, հարյուր հազարներով այցելում է հուշակոթող։ Մեկ տարի անց Սարդարապատի հերոսամարտի 50-ամյակի առթիվ բացվեց հուշահամալիր։
2․ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ է այլախոհությունը: Ե՞րբ է սկզբնավորվել այլախոհական շարժումը Հայաստանում: Նշե՛ք ձեզ հայտնի այլախոհների: Ըստ ձեզ՝ ո՞վ կարող է դառնալ այլախոհ:
Այլախոհ են անվանում այն մարդկանց, ովքեր այլ կերպ են մտածում, խորթ՝ օտար մտքեր ունեն: Այլախոհական շարժումը Հայաստանում սկզբնավորվել է 1962-1963 թվականներին, որին անվանել են՝ Հայ երիտասարդական միություն։ Հայտնի այլախոհ էր Պարույր Հայրիկյանը։
3․ Նկարագրե՛ք վերակառուցման քաղաքականության վերափոխումները և դրանց հետևանքները։
Վերակառուցումը մի նախագիծ է, որը չէր համապատասխանում Խորհրդային միության հիմքում ընկած կոմունիստական պահանջներին: Վերակառուցումը նպատակ ուներ վերափոխումներ անել տնտեսության ասպարեզում, սակայն որպես հետևանք փլուզվեց կայսրությունը:
4․ Պատրաստվե՛ք տեսանյութի դիտման՝ Այլախոհությունը Խորհրդային Հայաստանում․Վարդան Հարությունյան/․

1․Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 100 վ-ում 25 Օմ դիմադրություն ունեցող մետաղե պարույրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին:

t=100վ
R=25Օմ
U=120Վ
————————————
A-?
I = U/R = 120/25 =4.8
A= I•U•t = 4.8•120•100 =57600Ջ

2․ Ջեռուցիչ տարրի դիմադրությունը 200 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 0.6 Ա:

Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում:

R=200Օմ
I=0.6Ա
t=10վ
________________
U-?
U=I•R=0.6•200=120Վ
A=I•U•R=0.6•120•200=720Ջ

3․ Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=20 Օմ և R2=80 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 200 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում:

R₁=20Օմ
R₂=80Օմ
U=200Վ
t=2ր=120վ
A-?
____________________________
R=R₁+R₂=20+80=100Օմ
I=U/R=200/100=2Ա
A=I•U•t=2•200•120=48000 Ջ

4․ Նույն չափերի 0.1 Օմ⋅մմ²/մ  տեսակարար դիմադրությամբ երկաթե և 1.1 Օմ⋅մմ²/մ տեսակարար դիմադրությամբ նիքրոմե հաղորդալարերը միացված են շղթային հաջորդաբար: Ինչի՞ է հավասար նույն ժամանակամիջոցում առաջին և երկրորդ հաղորդալարերում անջատված ջերմաքանակների հարաբերությունը:
ρ₁=0.1Օմ•մմ²/մ,
ρ₂=1.1 Օմ•մմ²/մ 
t₁=t₂
p-?
______________________________
ρ=ρ₂/ρ₁=1.1/0.1=11 Օմ•մմ²/մ

5․ Էլեկտրական արդուկի 0.017 Օմ⋅մմ²/մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 2 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 1.5մմ²։ Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 10 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 3 Ա է:

ρ=0.017Օմ⋅մմ²/մ
L=2մ
S=1.5մմ²
t=10ր=36000վ 
I=3Ա
A-?
___________________________
R=ρ•L/S=0.017•2/1.5=0.02Օմ
U=I•R=3•0.02=0.06 Վ
A=I•U•t=3•0.06•36000=6480Ջ

6․ Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 100 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը 5 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:
R=100Օմ
I=3.5Ա
t=5ժ=18000վ
A-?
_________________________________
U=I•R=3.5•100=350Վ
A=I•U•t=3.5•350•18000=22050000Ջ

7․ Նկուղում էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 10 ժամում, եթե լամպը միացված էր 127 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:
t=10ժ=36000վ 
U=127Վ
I=0.8Ա
A-?
_________________________________
A=I•U•t=0.8•127•36000=3657600Ջ

8․ 30 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական փոշեկուլը միացրեցին 120 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 8 րոպեի ընթացքում:

R=30Օմ
U=120Վ
t=8ր=480վ
A-?
__________________________
I=U/R=120/30=4 Ա
A=I•U•t=4•120•480=230400Ջ

9․ Էլեկտրական մսաղացի տեղեկագրում գրված է 127 Վ և 2.5 Ա: Որքա՞ն է նրա էլեկտրաշաժիչի հզորությունը:

10․ 9 Վ լարման և 1 Ա հոսանքի ուժի դեպքում ռադիոընդունիչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1 ժամ:

Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում:

U=9Վ
I=1Ա
t=1ժ=3600վ
A-?
_____________________________
A=I•U•t=1•9•3600=32400Ջ

Առաջադրանք՝

• Սահմանել հասարակական կազմակերպություն հասկացությունը

Հասարակական կազմակերպությունը պետության ու կառավարության ներգրավվածությունից զերծ, ոչ առևտրային ու շահույթ չհետապնդող միավորում է։ Կազմավորվում է քաղաքացիների կողմից, ծառայում է մարդկանց։ Հասարակական կազմակերպությունները կամ ՀԿ-ները չեն ֆինանսավորվում կամ էլ որևէ կերպ չեն ապահովվում պետության կամ կառավարության կողմից։ Ստեղծվել են հատուկ հանրությանը օգուտ տալու համար։

• Սահմանել պետական կազմակերպություն հասկացությունը

Պետական կազմակերպությունները իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող և շահույթ չհետապնդող առևտրային կազմակերպություններ են, որոնք ստեղծվում են հումանիտար բնագավառներում գործունեություն իրականացնելու նպատակով։

• Արդյոք անհատ ձեռնարկատերը իրավաբանական անձ է

Անհատ ձեռնարկատերը այն ֆիզիկական անձն է, որը իրավունք ունի առանց իրավաբանական անձի գրանցման ծավալել գործունեություն և հետապնդել շահույթ ինքնուրույն կրելով սեփական ռիսկերը։ Օրինակ կարող են հանդիսանալ գեղեցկության սրահները, որոնք ունենում են մինչև 10 հոգի գրանցված աշխատող, ծավալում են գործունեություն և վճարում են հարկեր։ Անհատ ձեռնարկատերերը հետապնդում են շահույթ աշխատանք կատարելուց, տարատեսակ ծառայություններ մատուցելուց, ապրանքներ վաճառելուց։

• Արդյոք Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կառույց է

Այո, ՍՊԸ-ն իրավաբանական անձ է, քանի որ այն գրանցված է հարկային դաշտում, ունի սեփական կնիքն ու կոդը։ ՍՊԸ-ն առևտրային իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կառույց է։ Իրավաբանական անձինք, ՍՊԸ-ները ունեն սեփական գույք և իր պարտավորությունների համար պատասխանատու են այդ գույքով։ Իրավաբանական անձինք, ՍՊԸ-ները շահույթ հետապնդող կառույցներ են։

Իրավաբանական անձի հիմնական դրույթները սահմանելու համար կարդալ քաղաքացիական օրենսգրքի Գլուխ 5-ի հոդվածները

Որպես հավելում կարդալ սույն հոդվածը՝

Քաղաքացու ձեռնարկատիրական գործունեությունը

1. Ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնելու համար քաղաքացին իրավունք ունի ստեղծել տնտեսական ընկերություններ կամ լինել դրանց մասնակիցը:

2. Քաղաքացին, որպես անհատ ձեռնարկատեր հաշվառվելու պահից, իրավունք ունի, առանց իրավաբանական անձ կազմավորելու, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ: Քաղաքացիներն առանց պետական գրանցման կամ հաշվառման (առանց իրավաբանական անձ կազմավորելու կամ անհատ ձեռնարկատեր գրանցվելու) իրավունք ունեն զբաղվելու ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, եթե հանդիսանում են արտոնագրային վճար վճարողներ կամ գյուղատնտեսական արտադրանք արտադրելու նպատակով կնքել են համատեղ գործունեության պայմանագիր: Գյուղատնտեսական արտադրությամբ զբաղվող քաղաքացիները ձեռնարկատիրական գործունեության սուբյեկտ են հանդիսանում միայն տվյալ համատեղ գործունեության պայմանագրի սահմաններում:

3. Քաղաքացիների` առանց իրավաբանական անձ կազմավորելու իրականացվող ձեռնարկատիրական գործունեության նկատմամբ կիրառվում են սույն օրենսգրքով առևտրային կազմակերպություններ համարվող իրավաբանական անձանց գործունեությունը կարգավորող կանոնները, եթե այլ բան չի բխում օրենքից, այլ իրավական ակտերից կամ իրավահարաբերության էությունից:

1․ Ներկայացրե՛ք հայկական դիվիզիաները, ԽՍՀՄ հայ հերոսներին և մարշալներին, նրանց մարտական ուղին։
Դիվիզիաներ՝
409-րդ Հայկական դիզիզիա
408-րդ Հայկական դիվիզիա
89-րդ Հայկական դիվիզիա
390-րդ Հայկական դիվիզիա
261-րդ Հայկական դիվիզիա
Հերոսներ և Մարշալներ՝
Հովհաննես Բաղրամյան՝ ԽՍՀՄ մարշալ, կրկնակի հերոս, ռազմաճակատի հրամանատար։
Նելսոն Ստեփանյան՝ կրկնակի հերոս, օդաչու։
Համազասպ Բաբաջանյան՝ զրահատանկային զորքերի գլխավոր մարշալ։
Սերգեյ Խուդյակով՝ ավիացիայի մարշալ։
Հովհաննես Իսակով՝ ԽՍՀՄ նավատորմի ծովակալ։
2․ Իրականացրե՛ք հարցում ձեր ընտանիքներում և պարզեք՝ ձեր պապերը մասնակցե՞լ են Հայրենական Մեծ պատերազմին, պատմե՛ք այդ մասին բլոգներում։

Քանի՞ գրամ աղ MgCl2 կստացվի, եթե այրել ենք 4,8 գրամ մագնեզիում:
m(MgCl2)- ?
n(նյութաքանակ)
m(զանգված)
N(նյութի մոլային զանգված)
n=m/N              
n(Mg)=m(Mg)/N(Mg)
n(Mg)=4,8գ/24գ/մ=0,2մոլ
m(MgCl)=0,2 մոլ

Ոչ մետաղ→ թթվային օքսիդ→ թթու→ աղ P→P2O5→H3PO4 →Na3PO4 

1.Միացման ռեկացիայի դեպքում միանում իրար երկու պարզ նյութ և առաջանում է մեկբարդ նյութ:

2.Չեզոքացման ռակցիա է կոչվում հմքի և թթվի միջև ընթացող փոխանակման ռեակցի, որի հետևանքով առաջանում է աղ և ջուր :

3.Փոխանակման ռեակցիա է կոչվում այն ռակցիան, որի ընթացքում տեղի է ունենումհիմքի և թթվի միջև: Ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է աղ և ջուր:

(Բոլոր փորձերի տեսանյութը նեքևում)

Փորձ 1- Մագնեզիումի օքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումը այրելիս
2MG+O2-> 2Mgo+Q

Փորձ 2—Մագնեզիումի հիդրօքսիդի ստացումը՝ մագնեզիումի օքսիդը ջրում լուծելովMgo + H2O -> Mg(OH)2
Օգտագործում են հայտանյութ` ֆենոլֆտալեին, որպեսզի համուզվենք որ ստացվածը հիմք է:

Փորձ 3-Չեզոքացման ռեակցիա
Փոխանակման ռեակցիա է, որը տեղի է ունենում հիմքի և թթվի միջև: Ռեակցիայի արդյունքում առաջանում է աղ (MgCl2) և ջուր (H2O):
Mg(OH)2+ 2HCl = MgCl2 + H2O

Դպրոցում աշխատող յուրաքանչյուր մանկավարժական աշխատող ուսուցի՞չ է։

Կարծում եմ ոչ։ Թե ուսումնական հաստատություններում, թե դպրոցում, ամեն աշխատող չէ, որ մանկավարժական աշխատող է։ Մանկավարժական աշխատողներ են այն աշխատողները, ովքեր ունեն անմիջական, անդադար կապ երեխաների ու սովորողների հետ։ Մանկավարժական աշխատողները այն աշխատողներն են, ովքեր հաստատված կարգով ընդունվել են դպրոց՝ աշխատելու, որպես ուսուցիչ, հոգեբան, դասվար իրենց գիտելիքներին համապատասխան։ Նույն տնտեսուհիները, տնօրեններն ու այլոք կարող են չհանդիսանալ մանկավարժական աշխատող, քանի որ անմիջական ու անդադար կապ չունեն երեխաների հետ, ի համեմատ ուսուցիչների, բայց կարող են համարվել ուսուցիչ։

Դպրոցում աշխատող յուրաքանչյուր ուսուցիչ մանկավարժական աշխատո՞ղ է։

Ըստ սահմանված կարգի, յուրաքաչնյուր ուսուցիչ մանկավարժական աշխատող լինելու պարտավոր չէ։ Այդպիսի օրենք է դուրս եկել 2019 թվականին, որը հաստատում է ուսուցչի իրավունքները և ըստ օրենքի ուսուցիչը պարտավոր չէ լինել մանկավարժական աշխատող։ Սակայն դրան զուգահեռ, ուսուցիչը պետք է տիրապետի տարրական հարգանքին, շնորհքին ու մանկավարժական գործունեության ծավալելու տարրական գիտելիքներին։ Դպրոցում շատ մարդիկ են աշխատում, սակայն նրանցից ոչ բոլորն են մանկավարժական աշխատողներ։

Ուս․ հաստատությունում ովքե՞ր են մանկավարժական աշխատողները։

Ուսումնական հաստատությունում մանկավարժական աշխատողներ են ուսուցիչները, դասվարները, տնօրեններն ու փոխտնօրենները /որոշ բացառություններով/։ Մանկավարժական աշխատողները այն ուսուցիչներն են, որոնք անմիջական կապ ունեն սովորողների, ծնողների հետ։ Մանկավարժական աշխատողը, ինչպես նշեցի ուսուցիչն է, սակայն ուսուցիչը մանկավարժական աշխատող պարտավոր չէ լինել։ Մանկավարժական աշխատողները այն մարդիկ են, ովքեր հաստատվել են սահմանադրության համաձայն և վերիֆիկացում են անցել, այսինքն տիրապետում են իրենց գործի հիմունքներին։

Մանկավարժական աշխատողները այն մարդիկ են, ովքեր կազմակերպում են ուսումնական ծրագիրը։

Ուս․ հաստատությունում ովքե՞ր են վարչական աշխատողները։

Վարչական աշխատողներ են տնօրենը, փոխտնօրենը, հիմնադիրը։ Վարչական աշխատողներ են այն մարդիկ, ովքեր անմիջական կապ ունեն վարչության, կառավարության, ԿԳՄՍ նախարարության հետ։ Դրանք այն մարդիկ են, ովքեր կարող են որևէ հարցով դիմել կառավարությանը, նախարարությանը։ Այսինքն նրանք իրավունք ունեն բողոքելու, առարկելու, առաջարկություններ անելու, դիմումներ ներկայացնելու նախարարությանը ըստ սահմանադրության։

Վարչական աշխատողները այն մարդիկ են, ովքեր նպաստում են մանկավարժական աշխատողի կողմից կազմակերպված ուսումնական ծրագրի շարունակական բարելավմանը։

1․ Համառոտ նկարագրե՛ք Խորհրդային Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը և ներկայիս Հայաստանի հասարակական-քաղաքական կյանքը՝ անցկացնելով զուգահեռներ։
ՀՅ դաշնակցության վերացումի հետ՝ Հայաստանի ինքնիշխանությունը կոմունիստական կուսակցությունը ինքնուրույն քաղաքականություն չէր կարող ստեղծել և կախված էր Մոսկվայից։ 1920-1930-ական թվականներին կենտկոմի առաջին քարտուղարը եղել է Աշոտ Հովհաննիսյանը, իսկ հետո Աղասի Խանջյանը։ Բոլշևիկյան կուսակցությունը իշխանությունը պահելու համար սկսեց բռնություն կիրառել։ 1920թ․ վերջին և 1921թ․ սկզբին Հայաստանից աքսորվեցին 1400 սպաներ։ 1930թ. բռնությունները ավելի ուժեղացան, քանի որ տնտեսական և քաղաքական իրադրությունը սրվեց։ 1930թ․ առաջին կեսին ունեզրկվել էր 1100 գյուղացիական տնտեսություն։ 1936թ․ Ստալինի հրամանով սպանվեց Աղասի Խանջյանը։ Այդ ժամանակ շինծու գործով ձերբակալվեց Ներսես Ստեփանյանը։ 1937թ․ օգոստոսին հարցաքննության ժամանակ 3-րդ հարկից Հայաստանի նախկին կառավարության նախարար Սահակ Տեր-Գաբրիելյանը իրեն ցած գցեց։ 1937թ․ Հայաստանում ձերբակալվեցին 5000 մարդ։ Նրանցից 67 տոկոսին գնդակահարեցին։ Խորհրդային իշխանության տարիներին Հայաստանում բռնաճնշման ենթարկվեց 42 հազար մարդ։ Այդ ամենը վերջացավ Ստալինի մահից հետո։

Քիմիական երևույթների քիմիական փոխարկեումների քիմիական ռեակցիաների ընթացքում առաջանում են նոր նյութեր, նոր ֆիզիկական քիմիական և ֆիզոլոգիական հատկություններում։
Քիմիական ռեակցիայի տեսկներն են
Միացման-Միացման  քիմիական ռեակցիայի ժամանակ երկու կամ ավելի նյութերից ստացվում է մեկ բարդ նյութ:

Քայքայման-Այն քիմիական ռեակցիաները, որոնց հետևանքով մեկ բարդ նյութից առաջանում են երկու կամ ավելի պարզ կամ բարդ նյութեր, կոչվում են քայքայման ռեակցիաներ:

Տեղակալման-Տեղակալման է պարզ և բարդ նյութերի միջև ընթացող այն քիմիական ռեակցիան, որի ժամանակ պարզ նյութը կազմող ատոմները տեղակալում են բարդ նյութի բաղադրությունում առկա տարրերից որևէ մեկի ատոմները:

Փոխանակման-Փոխանակման են կոչվում այն ռեակցիաները,որոնք կատարվում են բարդ նյութերի միջև,որտեղ նրանք  փոպանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով:

Ջերմանջատիչ-Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության անջատումով, կոչվում են ջերմանջատիչ ռեակցիաներ:

Ջերմակլանիչ-Քիմիական այն ռեակցիաները, որոնց ընթանալն ուղեկցվում է ջերմության կլանումով, կոչվում են ջերմակլանիչ ռեակցիաներ:

Վերոքս-Վերօքս (օքսիդավերականգնման) ռեակցիան քիմիական ռեակցիայի տեսակ է, որի ընթացքում տեղի է ունենում էլեկտրոնների անցում երկու կառուցվածքային միավորների միջև։

1․ Ի՞նչ ազգային-տարածքային չլուծված բարդ հիմնահարցեր էր ժառանգություն ստացել Խորհրդային Հայաստանը Հայաստանի առաջին հանրապետությունից։
Գլխավոր չլուծված հիմնահարցերն են՝ Ղարաբաղի, Ջավախքի, Լոռու և Նախիջևանի հիմնահարցերը։
2․ Տարածքային ի՞նչ հարցեր են քննարկվել Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերում։ Ներկայացրե՛ք արդյունքները։
Ալեքսանդր Բեկզադյանի գլխավորությամբ, 1921թ․ հունվարի երկրորդ կեսին ուղևորվեց Մոսկվա իր հետ վերցնելով փաստաթղթերի ահռելի փաթեթ։ Դրանցով հիմնավորվում էր հայկական կողմի այն մոտեցումը, որ ՀՍԽՀ կազմում պետք է լինեն 1920 թ․ թուրք-հայկական պատերազմի նախօրեի դրությամբ Հայաստանի Հանարապետությանը պատկանող տարածքները։ Սակայն թուրքական կողմի ջանքերով հայկական պատվիրակությանը չթույլատրվեց մասնակցել խորհրդաժողովին, որը հայտարարվեց երկկողմ ՝ ռուս-թուրքական։
3․ Ի՞նչ ազգային-տարածքային խնդիրներ ունի Հայաստանն այսօր։ Տեսնու՞մ եք դրանց լուծումը, ինչպե՞ս։
Հայաստանը իր տարածքային հաշիվները դեռ չէր մաքրել, երբ ավելացավ նորը 44 օրյա պատերազմից հետո, ՀՀ սահմանները փոփոխվեցին, ինչը անթույլատրելի է։ Հիմա խաղասեղանին դրված է Սյունիքը և տարածքային խնդիրները կարծես գնալով շատանում են։

Ազոտ 1) N 2) 7 3) +7 4) Ar = 14 5) 7 պրոտոն, 7 էլեկտրոն, 7 նեյտրոն 6) m0 = 14 · 1,66 · 10–27 գ = 2,324 · 10-26 գ 7) 2 8) V, գլխավոր 9) +7 2)5) 2s2p3 10) ոչմետաղ

1․ Ներկայացրե՛ք փետրվարյան ապստամբության պատճառները և հետևանքները։
Ապստամբության նպատակն էր գրավել Երևանը և կառավարությունը իրենց ձեռքը վերցնել։ Ապստամբությունը սկսվեց 1921թ. փետրվարի 16-18-ը ապստամբները իշխանությունը գրավեցին և մտան Երևան։
2․ Ի՞նչ նպատակ էր հետապնդում Անդրկովկասյան Դաշնության կազմակերպումը։
1921թ․ կայացավ խորհուրդների ընտրությունը, որը կազմակերպել էր հեղկոմների խնդիրը։ 1922թ. Հայաստանի խորհուրդների 1-ին համագումարը։ Քննարկվեցին հարցեր Հայաստանի սահմանադրության ընդունման վերաբերյալ։ Վերջինս փաստորեն կրկնում էր Ռուսաստանի սահմանադրությունը։ ՀԽՍՀ զինանշանն էր՝ Մեծ և Փոքր Մասիսներից վեր արևի ճառագայթների մեջ մուրճն ու մանգաղը, իսկ ներքևում խաղողի թփով։ Պետական դրոշն է ալ կարմիր գույնի կտոր, որի ձախ անկյունում փայտի մոտ, ոսկե տառերով գրված էր՝ «ՀԽՍՀ»։ 1922թ. սահմանադրությունն առաջինն էր հայոց պետականության պատմության մեջ։ Հայաստանի խորհուրդների 1-ին համագումարը, քննարկելով Անդրկովկասյան Դաշնության կազմակերպման հարցը։ Խորհրդային իշխանության առաջնորդ Վ. Ի. Լենինը Կովկասի կոմունիստների առաջ խնդիր էր դնում ստեղծել հանրապետությունների սերտ դաշինք։ 1922թ. մարտի 12-ին Անդրկովկասի 3 հանրապետությունների ներկայացուցիչների կոնֆերանսը հաստատեց դաշնային պայմանագիրը։ Դրանով հիմնադրվեց նրանց ֆեդերացիան՝ Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետությունը (ԱԽՖՍՀ)։ Անդրկովկասյան Դաշնությունը գոյատևեց մինչև 1936թ․։ 1922թ. դեկտեմբերի 30-ին տեղի ունեցավ ԽՍՀՄ խորհուրդների 1-ին համագումարը, որին մասնակցում էին խորհրդային 4 հանրապետություններ՝ ՌԽՖՍՀ-ն, Ուկրաինան, Բելոռուսիան և ԱԽՖՍՀ-ը։ Հայաստանի ԽՍՀ-ն Անդրկովկասյան Դաշնության միջոցով մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ։ ԽՍՀՄ-ի ստեղծումից հետո Հայաստանի ինքնիշխանությունը թուլացավ։ ԽՍՀՄ-ի կազմավորումը ազգային հարցի լուծման ձև էր, սակայն փաստորեն այն չլուծվեց։
3․ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ փոփոխություններ կրեց Խորհրդային Հայաստանի կարգավիճակը ԽՍՀՄ-ի կազմում։
Վերացվեց հին պետական համակարգը, և ստեղծվեց նորը, կազմավորվեցին գավառային և շրջանային, ինչպես նաև գյուղական հեղկոմներ։ Հայաստանի Հեղկոմի առաջին դեկրետը վերաբերում էր Արտակարգ հանձնաժողովի (Չեկա՝ Չրեզվիչայնայա կոմիսիա) ստեղծմանը, մի մարմին, որը կոմունիստական կուսակցության ձեռքին գործիք ծառայեց իր իշխանությունն ամրապնդելու և, այսպես կոչված, հակահեղափոխության դեմ պայքարելու համար։ Հին դատական համակարգին փոխարինելու եկան «ժողովրդական դատարանները» և «հեղափոխական տրիբու — նալը»։ Վերացվեցին Հայաստանի Հանրապետությունում գործող օրենքները, որոնց փոխարինեց Խորհրդային Ռուսաստանի օրենսդրությունը։

• Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ բաղադրության
  Նյութերը ըստ բաղադրության դասակարգվում են պարզ և բարդ նյութերի: Պարզ նյութերն են այն նյութերը, որոնք կազմված են միատեսակ քիմիական տարրի ատոմներից: Պարզ նյութերը դասակարգվում են մետաղների և ոչ մետաղների: Բարդ նյութեր են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են երկու կամ ավելի քիմիական տարրի ատոմներից: Բարդ նյութերը դասակարգվում են օրգանական և անօրգանական նյութերի:
• Ինչպե՞ս են դասակարգվում նյութերն ըստ ծագումնաբանության
  Նյութերը ըստ ծագումնաբանության դասակարգվում են օրգանական և անօրգանական:
• Անօրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք
  Անօրգանական նյութերից են ՝ կերակրի աղը
• Օրգանական նյութերի ինչպիսի՞ օրինակներ գիտեք
  Օրգանական նյութերից են ՝ ճարպերը, ամինաթթուները, գլյուկոզը, էթիլ սպիրտը, ջրածինը, թթվածինը, ազոտը, ածխածինը, շաքարը, գլյուկոզը և այլն:
• Ո՞ր նյութերն են ավելի շատ, օրգանականը, թե՞ անօրգանականը, պատասխանը հիմնավորեք:
  Ավելի շատ են օրգանական նյութերը, որովհետև օրգանականը նյութերը 3 մլն են, իսկ անօրգանականները 2,5 մլն։

Առաջադրանքներ.  1). Հետևյալ նյութերից ընտրեք անօրգանական նյութերը և գրեք դրանց քիմիական բանձևերը. թթվածին, կերակրի աղ, շաքար, երկաթ, ջուր, քլոր, խմելու սոդա, գլյուկոզ, ծծմբական թթու, ազոտ, սպիտակուց, պղինձ, գինու սպիրտ, ածխաթթու գազ, շմոլ գազ, ճարպ:

Թթվածին-O
Շաքար-C₁₂H₂₂O₁₁
Երկաթ-Fe
Ջուր-H₂O
Քլոր-Cl
Գլյուկոզ-C₆H₁₂O₆
Ծծմբական թթու-H₂SO₄
Պղինձ-Cu
Գինու սպիրտ-C₂H₅OH
Ածխաթթու գազ-CO₂
Շմոլ գազ-CO

Մանկավարժական աշխատողի իրավունքները և պարտականությունները

Առաջադրանք

• Սկզբում ինքնուրույն, առանց օգտվելու որևէ գրականությունից, պատասխանում է հարցին։ Հետո իր գրածը համեմատում է օրենքի 27-րդ հոդվածի հետ։
• Շեղատառով նշում է այն կետերը, որոնք իր գրածում կան, բայց օրենքում չկան։ Բոլդով լրացնում է այն կետերը, որոնք ավելացրել է օրենքից։
• Շեղատառով նշած կետերից ընտրում է երկուսը և հիմնավորում, թե ինչու այդ կետերը պետք է լինեին։

Աշխատողի իրավունքներն են՝

1. Մասնակցելու դպրոցական միջոցառումների ըստ իր կամքի, լինեն դրանք արտդպրոցական, թե ներդպրոցական, նաև մասնակցելու ժողովներին ու հանդիպումներին։
2. Բողոքելու աշխատանքի վայրի, կրթական պլանի վերաբերյալ։ Ունի իրավունք մասնակցել կառավարման խորհրդին, որում նա նույնպես կարող է կարծիք հայտնել, բողոքել, առարկել և այլն։
3. Կազմակերպել տարատեսակ միջոցառումներ, ճամփորդություններ, նախագծեր։
4. Առաջադրել որևէ մեկին բարձր պաշտոնում, կամ էլ ինքնաառաջադրվել։
5. Դասապրոցեսը կազմակերպել այնպես, ինչպես որ ճիշտ ու պատշաճ է համարում, սակայն Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրության ու օրենսդրության համաձայն։
6. Բացակայել իր աշխատանքային վայրից, միմիայն հարգելի պատճառներով։
7. Առաջարկել որևէ փոփոխություններ մտցնել ուսումնական պլանի մեջ։ 
8. Օգտվելու դպրոցում գտնվող հասարակական հաստատություններից՝ գրադարանից, ճաշարանից, գրասենյակից և այլն։
9. Իր հետ դասապրոցեսսին բերել առարկաներ, որոնք ավելի մատչելի կդարձնեն ուսումնական ընթացքը։ Դա կարող է լինել նաև նյութական իր, ինչպես՝ համակարգիչ, գիրք։
10. Բողոքելու սովորողների ու ուսանողների պահվածքի մասին տնօրինությանը։
11. Աշխատելու դպրոցից դուրս որևէ վայրում, եթե այդ աշխատանքային վայրը խոչընդոտ չի հանդիսանում իր մանկավարժական կարիերային կամ էլ կրթապրոցեսսին։

Աշխատողի պարտականություններն են՝

1. Հարգել սովորողի իրավունքները։ 
2. Զարգացնել երեխայի գիտելիքներն ու հմտությունները սահմանված չափորոշիչներով, հաշվի առնելով երեխայի սովորելու ունակությունը, աշխատասիրությունը։
3. Դասապրոցեսը կազմակերպել այնպես, որ տեսական ու գործնական նյութերը լինեն մատչելի, հասկանալի, իսկ հարցերի դեպքում պարտավոր է պատշաճ կերպով պատասխանել այդ հարցերին, եթե այդ հարցերը վերաբերում են կրթությանը, ուսումնական պլանին ու տեսական նյութին։
4. Սերմանել հայրենասիրություն, պարտավոր է սերմանել պարտքը, սերը դեպի հայրենիքը։ 
5. Պատշաճ կերպով հաճախել դպրոց՝ կրթական գործունեություն ծավալելու համար, չբացակայել։
6. Տիրապետել հիմնական նյութական, հոգևոր գիտելիքներին, որոնց հիման վրա պետք է կառուցել կրթական պրոցեսը։
7. Հարգել ուսանողներին, պարտավոր է հարգել նրանց հեղինակությունը, անունը և դասապրոցեսսի ժամանակ իրավունք չունի նվաստացնել, հարվածել կամ ապտակել երեխային, որը կազդի նրա վրա հոգեբանորեն և կխախտի օրենսդրության մանկավարժների մասին հոդվածը։
8. Մասնակցել կառավարական խորհուրդներին, որոնք կապված կլինեն ուսումնական պրոցեսի ու դասավանդման հետ։
9. Հարգել դպրոցի հիմնադրին, դպրոցի պատմությունն ու հոգևոր մշակույթը։

Հոդված

Մանկավարժական աշխատողն իրավունք ունի`

1) մասնակցելու ուսումնական հաստատության կառավարմանը` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ և ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ սահմանված կարգով.

2) ընտրելու և ընտրվելու համապատասխան պաշտոններում և կառավարման համապատասխան մարմիններում.

3) մասնակցելու ուսումնական հաստատության գործունեությանը վերաբերող հարցերի քննարկմանը և լուծմանը.

4) բողոքարկելու ուսումնական հաստատության ղեկավար մարմինների հրամանները, որոշումները և կարգադրությունները` Հայաստանի Հանրապետության oրենսդրությամբ սահմանված կարգով.

5) առաջարկներ ներկայացնելու առարկայական չափորոշիչների, ծրագրերի, դասագրքերի բարելավման վերաբերյալ.

6) oգտվելու ուսումնական հաստատության գրադարանի, տեղեկատվական պահոցների ծառայություններից` ուսումնական հաստատության կանոնադրությանը համապատասխան.

7) ընտրելու և կիրառելու դասավանդման այնպիսի մեթոդներ և միջոցներ, որոնք ապահովում են ուսումնական գործընթացի բարձր որակ` իր ընտրությամբ օգտագործելով կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմնի երաշխավորած դասագրքեր և ուսուցողական նյութեր, ձեռնարկներ և սովորողների գիտելիքների, հմտությունների և կարողությունների գնահատման մեթոդներ.

8) պաշտպանված լինելու սովորողների, մանկավարժական և այլ աշխատողների այնպիսի գործողություններից, որոնք նսեմացնում են իր մասնագիտական վարկանիշն ու արժանապատվությունը.

9) ունենալու կազմակերպական և նյութատեխնիկական պայմաններ մասնագիտական գործունեություն իրականացնելու համար.

10) իր շահերի պաշտպանության նպատակով ստեղծելու կազմակերպություններ, արհմիություններ կամ անդամակցելու դրանց` Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանում․

11) հանրակրթության պետական չափորոշչին համապատասխան` մշակելու և իրականացնելու դասապլաններ, թեմատիկ միավորներ.

12) մասնակցելու վերապատրաստումների, գիտաժողովների, քննարկումների և լսումների.

13) դիմելու արտահերթ ատեստավորվելու կամ որակավորման համապատասխան տարակարգ ստանալու համար.

13.1) ինքնուրույն և իր միջոցներով մասնակցելու վերապատրաստումների.

14) օգտվելու օրենքներով և ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ իրեն վերապահված իրավունքներից, լիազորություններից և խրախուսման ձևերից:

2. Մանկավարժական աշխատողը պարտավոր է`

1) հարգել և պաշտպանել սովորողի իրավունքներն ու ազատություները, պատիվն ու արժանապատվությունը.

2) նպաստել երեխայի կրթության իրավունքի իրացմանը` հաշվի առնելով յուրաքանչյուրի կրթական կարիքների առանձնահատկությունները.

3) նպաստել ուսումնական հաստատությունում սովորողների կողմից հանրակրթական (հիմնական և լրացուցիչ) ծրագրերի յուրացման և առարկայական չափորոշիչների ապահովման գործընթացին, ինչպես նաև ուսուցման մեթոդների կիրառման միջոցով համապատասխան գիտելիքների, հմտությունների ձեռքբերմանը, արժեքային համակարգի ձևավորմանը, իրականացնել հանրակրթական ծրագրերը.

4) ապահովել սովորողների ուսումնառության ակնկալվող վերջնարդյունքներով նկարագրված գիտելիքը, հմտությունները, արժեքները և դիրքորոշումները, նպաստել կարողունակությունների ձևավորմանը.

5) հետևողականորեն կատարելագործել իր առարկայական և մասնագիտական գիտելիքներն ու հմտությունները, իրականացնել ստեղծագործական և հետազոտական աշխատանքներ.

6) համագործակցել ծնողների հետ երեխաների կրթության կազմակերպման և ընտանեկան դաստիարակության հարցերում.

7) համագործակցել գործընկերների հետ փորձի փոխանակման և մասնագիտական գործունեության արդյունավետության բարձրացման նպատակով.

7.1) իր պաշտոնի նկարագրին համապատասխան` մասնակցել վերապատրաստումների` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշմամբ սահմանված կարգի և ժամանակացույցի համաձայն.

8) պահպանել ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ, ներքին իրավական ակտերով, ներքին կարգապահական կանոններով և ուսումնական հաստատությունների մանկավարժական աշխատողների բարեվարքության կանոններով (վարքականոնով) սահմանված պահանջները, ապահովել ուսումնադաստիարակչական գործառույթները.

9) սովորողների մեջ ձևավորել պատշաճ վարքագիծ ու վարվելակերպ, դաստիարակել հայրենասիրություն.

10) սովորողների մեջ զարգացնել ինքնուրույնություն, նախաձեռնություն և ստեղծագործական ունակություններ:

3. Մանկավարժական աշխատողների համար ուսումնական հաստատության, նրա հիմնադրի, կրթության պետական կառավարման լիազորված մարմնի, տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման մարմինների, սոցիալական գործընկերների, կազմակերպությունների, անհատների կողմից կարող են սահմանվել բարոյական և նյութական խրախուսման ձևեր` շնորհակալագիր, գովասանագիր, դրամական խրախուսում կամ ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ սահմանված այլ ձևեր:

No.2.1.14

t=10վ
q=2Կլ
I-?
___________________________
I=q/t
I=2/10=0,2Ա
Պատ․՝0,2Ա

No.2.1.15

t=5ր=300վ
q=330Կլ
I-?
_________________________
I=q/t
I=330/300=1,1Ա
Պատ․՝1,1Ա

No.2.1.16

t=10ր=600վ
q=360Կլ
I-?
__________________________
I-q/t
I=360/600=0,6Ա
Պատ․՝0,6Ա

No.2.1.17

I=1,6Ա
t=20ր=1200վ
q-?
___________________________
q=I•t
q=1,6•1200=1920կլ
Պատ․՝1920կլ

No.2.1.18

I=10Ա
t=10վ
q=?
___________________________
q=I•t
q=10•10=100Կլ
Պատ․՝100Կլ

No.2.1.19

I=0,4Ա
t=45ր=2700վ
q-?
___________________________
q=I•t
q=0,4•2700=1080Կլ
Պատ․՝1080Կլ

No.2.1.20

I=0,5Ա
q=30Կլ
t=?
___________________________
t=q/I
t=30/0,5=60վ
Պատ․՝60վ

No.2.1.21

I=25000Ա
q=30Կլ
t-?
___________________________
t=q/I
t=30/25000=0,0012վ
Պատ․՝0,0012վ

No.3.1.6

U=220Վ
q=15Կլ
A-?
___________________________
A=U•q
A=220•15=3300Ջ
Պատ․՝3300Ջ

No.3.1.7

U=12Վ
q=5Կլ
A-?
__________________________
A=U•q
A=12•5=60Ջ
Պատ․՝60Ջ

No.3.1.8

U=12Վ
q=4Կլ
A-?
__________________________
A=U•q
A=12•4=48Ջ
Պատ․՝48Ջ

No.3.1.9

100:400=2,5
Պատ․՝ երկրորդում 2,5 անգամ

No.3.1.10

A=18Ջ
q=2Կլ
U-?
_____________________________
U=A/q
U=18/2=9Վ
Պատ․՝9Վ


No.3.1.11

I=2:5=0,4Ա
Պատ․՝0,4Ա

No.3.1.12

U=120Վ
R=400Օմ
I-?
____________________________
I=U/R
I=120/400=0,3Ա
Պատ․՝0,3Ա

No.3.1.13

U=12Վ
R=640Օմ
mI-?
____________________________
I=U/R
I=12/640=0,01875Ա
mI=0,01875•1000=18,75մԱ
Պատ․՝18,75մԱ

No.3.1.14

U=3Վ
R=2Օմ
I-?
_____________________________
I=U/R
I=3/2=1,5Ա
Պատ․՝1,5Ա

No.3.1.15

U=220Վ
R=25կՕմ=25000Օմ
I-?
_________________________________
I=U/R
I=220/25000=0,0088Ա
Պատ․՝0,0088Ա

No.3.1.16

U=220Վ
R=40Օմ
I-?
__________________________
I=U/R
I=220/40=5,5Ա
Պատ․՝5,5Ա

No.3.1.17

U=220Վ
R=50Օմ
I-?
________________________
I=U/R
I=220/50=4,4Ա
Պատ․՝4,4Ա

No.3.1.18

R=10Օմ
I=0,5Ա
U-?
________________________
U=R•I
U=10•0,5=5Վ
Պատ․՝5Վ

No.3.1.19

R=0,25Օմ
I=20Ա
U-?
__________________________________
U=R•I
U=0,25•20=5Վ
Պատ․՝5Վ

No.3.1.20

R=480Օմ
I=0,25Ա
U-?
_______________________________
U=R•I
U=480•0,25=120Վ
Պատ․՝120Վ

No.3.1.21

kR=0,2կՕմ
mI=100մԱ
U-?
_____________________________
U=kR•mI
U=0,2•100=20Վ
Պատ․՝20Վ

No.3.1.22

U=4Վ
I=0,2Ա
R-?
__________________________________
R=U/I
R=4/0,2=20Օմ
Պատ․՝20Օմ

No.3.1.23

U=220Վ
I=0,5Ա
R-?
_____________________________
R=U/I
R=220/0,5=440Օմ
Պատ․՝440Օմ

1․ Ներկայացրե՛ք հայ-ռուսական հարաբերությունները 1918-1920թթ․ և այսօր։
Հայ-ռուսական հարաբերությունները մինչ այսօր բարիդրացիական են, չհաշված մի քանի անհամաձայնություններ։
2․ Ձեր կարծիքով՝ որո՞նք էին ռուս-թուրքական մերձեցման պատճառները։ Իսկ այսօր տեսնու՞մ եք ռուս-թուրքական մերձեցում, եթե այո, նշեք պատճառներ։
Թուրքիան մերձեցավ Ռուսաստանի հետ, քանի որ առաջին աշխարհամարտից հետո կրել էր ծանր ռազմական և նյութական կորուստներ։ Թուրքին ցանկանում էր Ռուսատանի օգնությամբ Հայաստանից ետ վերցներ այն հողերը, որոնք Փարիզի խաղաղության պայմանագրով պատկանում էին հայերին։
3․ Համեմատե՛ք 1920-ի հայ-թուրքական և 2020-ի հայ-ադրբեջանա-թուրքական պատերազմները /բլոգային աշխատանք/․
1920-ի հայ-թուրքական և 2020-ի հայ-ադրբեջանա-թուրքական պատերազմները սկսվել են ոչ Հայաստատի կողմից։ Հայաստանը կրել է շատ զոհեր երկու պատերազմերում էլ, հայերին փորձել են ոչնչացնել։ Թուրքիան և Ադրբեջանը ցանկանում են Հայաստանը գրավել, քանի որ գրավելուց հետո նրանց համար կստեղծվեն շատ հիանալի պայմանների ավելի զարգանալու և ավելի շատ գործառույթների մեջ լինելու համար։

1966-1969 թվականներին Վանո Սիրադեղյանը ծառայել է ԽՍՀՄ բանակում։ 1974 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ Աշխատել է մի շարք պարբերականներում։ 1982 թվականին դարձել է «Դրուժբա նարոդով» ամսագրի մրցանակակիր։

1990-1991 թվականներին աշխատել է որպես Հայաստանի անտառտնտեսության վարչության պետ, գրեթե միաժամանակ՝ 1990-1992 թվականներին եղել է Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր թիվ 13 ընտրատարածքից։

Լինելով Հայաստանի Ներքին գործերի նախարար՝ Վանո Սիրադեղյանը, ըստ մեղադրանքի, 1992 թվականի ամռանը Արմեն Սահակի Տեր-Սահակյանի միջոցով կազմակերպել է կայուն զինված հանցավոր խումբ (բանդա), որն ընդգրկել է իրեն վստահված համակարգում և զինել տարբեր տեսակի հրազենով ու ռազմամթերքով, իսկ հետագայում հովանավորել է բանդային և պարտակել նրա կատարած բազմաթիվ ավազակային հարձակումներն ու այլ հանցագործությունները:
Վանո Սիրադեղյանը ՀՀՇ կուսակցության անդամ է եղել․ 1990-1992 թվականներին և 1997-2000 ղեկավարել է կուսակցության վարչությունը[1]։
Վանո Սիրադեղյանի անձը կապվում է բազմաթիվ քրեական հանցագործությունների կազմակերպման և իրագործման հետ, ինչի համար էլ նրա նկատմամբ Հայաստանի իրավապահ մարմինները միջազգային հետախուզում են հայտարարել[10]։
Ըստ Վանո Սիրադեղյանի ընտանիքի տրամադրած տվյալների նա մահացել է 2021 թվականի հոկտեմբերի 15-ին[11]։

1․ Որքա՞ն է նկարում պատկերված ամպերաչափի չափման սահմանը: 

100mA

2․ Հաշվեք կայծակի տևողությունը, եթե 18000Ա հոսանքի ուժի դեպքում կայծակի խողովակի ընդլայնական հատույթով անցնում է 40 Կլ լիցք:
I=18000Ա
q=40Կլ
t=?
——————————
t=q/I
t=40/18000
t=0․002 վարկյան

3․ Որոշեք էլեկտրական սարքում հոսանքի ուժը, եթե 5 րոպեում նրանով անցել է 400 Կլ լիցք:
q=400Կլ
t=300 վարկյան (5 րոպե)
I=?
_____________________
I=q/t
I=400/300
I=1․33Ա

4․ Որքա՞ն ժամանակում շիկացման թելիկով կտեղափոխվի 48 Կլ լիցք, եթե հոսանքի ուժը նրանում 1.5 Ա է:
I=1․5Ա
q=48Կլ
t=?
——————————————
t=q/I
t=48/1.5
t=32 վարկյան

5․ Ի՞նչ սարքերից է կազմված նկարում պատկերված էլեկտրական շղթան:

Հոաանքի աղբյուր, ամպերաչափ, Էլեկտրական լամպ։

6․ 40 վայրկյանում քանի՞ էլեկտրոն կանցնի վոլֆրամե հաղորդալարի լայնական հատույթով, եթե նրանում հոսանքի ուժը 4.8 Ա է:
I=4.8Ա
t=40 վարկյան
q=?
________________________
q=I•t
q=4.8•40
q=192

1․ Նկարագրե՛ք ՀՀ հարաբերությունները 1918-1920 թթ․ և այսօր՝
ա/ Հայ-վրացական հարաբերությունները 1918-1920թթ․ և այսօր:
Վրաստանի հետ Հայաստանը խնդիր է ունեցել 1918 թվականին։ Լոռու և Ջավախքի համար են պատերազմել։ Նրանք կարողացել են համաձայնության գալ և Լոռին մնացել է Հայաստանի տարածքում, իսկ Ջավախքը անցել է Վրաստանի կազմի մեջ։
բ/ Հայ-ադրբեջանական տարածքային խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր:
Ադրբեջանի հետ խնդիրներն մինչև հիմա ունենք։ Քանի որ մինչև հիամ մենք նրանց հետ լուծում ենք տարածքային խնդիրներ։
գ/ Հայ-թուրքական հարաբերություններում առկա խնդիրները 1918-1920թթ․ և այսօր:
1918-1920 թվականներին տեղի են ունեցել ճակատամարտեր, որոնցում հայերը ապրելու կռիվ են տվել։ Իսկ այսօր մեր և Թուրքերի հարաբերությունները այդքանել լավ չեն։ Քանի որ նրանք Ադրբեջանի հետ ուզում են հայ ազգը բնաջնջեն։
դ/ Հայ-իրանական հարաբերությունները 1918-1920 թթ․ և այսօր:
Հայաստանը 1918-1920 թվականերին Իրանի հետ խնդիրներ չի ունեցել։
2․ Վերոնշյալ լրացուցիչ նյութերն ուսումնասիրելուց հետո՝ ներկայացրե՛ք ձեր կարծիքը Սևրի պայմանագրի վերաբերյալ:/բլոգային աշխատանք/․

Ի՞նչ կլիներ արդյոք, եթե հանրապետության դպրոցներում չլիներ գնահատման համակարգը։ Գնահատման համակարգը Հայաստանի բոլոր դպրոցներում գործում է։ Գնահատման համակարգով է որոշվում երեխայի աշխատասիրությունը, նվիրվածությունը, տրամադրվածությունը և ձեռք բերած հմտություններն ու ունակությունները։ Առանց գնահատման համակարգի դպրոցներում շատ դժվար կլիներ գնահատել երեխաներին։ Եթե գնահատման համակարգը չլիներ, ուսուցիչները և ընդհանրապես ԿԳՄՍ-ն կփորձեր գտնել ալտերնատիվ որոշումներ։ Իմ կարծիքով գլխավոր ալտերնատիվ որոշումը կլիներ տառային գնահատման համակարգը, որը հիմա գործում է Միացյալ Նահանգներում, Կանադայում և այլ ամերիկյան ու եվրոպական երկրներում։ 

Թվային գնահատման համակարգը իրենից ենթադրում է թվանշանների հերթականություն։ Այդ հերթականությունը պայմանավորված է աճման կարգով։ Ինչքան երեխան շատ է աշխատել ամսվա, օրվա կամ էլ շաբաթվա ընթացքում, այդքան բարձր կլինի նրա տարեվերջյան ամփոփ գնահատականը։ Նույնը լինում է ճիշտ հակառակ դեպքում։ Ինչքան երեխան քիչ է աշխատում, ինչքան ավելի քիչ է դասերին մասնակցում, ավելի քիչ հմտություններ է ձեռք բերում, այդքան քիչ է պայմանավորվում նրա գնահատականը։ Հանրապետական դպրոցներում «0»-ից մինչև «4» թվանշանները համարվում են անբավարար, իսկ մնացած բոլորը՝ բավարար, բայց որոշները՝ անընդունելի կամ ոչ ցանկալի։ Ըստ ՀՀ օրենքի՝ երեխաները գնահատվում են վարքի, ձեռք բերած ունակությունների, գիտելիքի ու մասնակցության չափանիշներով։ Երեխայի մասնակցությունը կարող է լինել տարբեր արտադպրոցական կամ ներդպրոցական միջոցառումներին, որը գովելի է։

Վերադառնալով տառային համակարգին, կարող եմ ասել, որ նույն սկզբունքով են գնահատվելու երեխաները թվային համակարգից հրաժարվելուց կամ զերծ մնալուց հետո։ Տառային համակարգը իր մեջ ներառում է A-F ընկած տառերը, որոնցից ամենաբարձրը A-ն է, նույնիսկ լինում են բացառություններ, երբ ամենաբարձր գնահատականը «A+»-ն է, իսկ ամենափոքրը F-ն է, որոշ դեպքերում «F-»-ը։ Թվային ու տառային համակարգերը գրեթե նույնն են գնահատման առումով, պարզապես մի տեղ գնահատվում են նիշերով, իսկ մյուս տեղը՝ տառերով, որոնք նույնպես պայմանավորված են որպես թվանշաններ, քանի որ ամեն տառը իրենից ենթադրում է բարձր, միջին կամ ցածր նիշ։ Ամերիկյան դպրոցներում ցածր են համարվում D, E, F տառերը, միջին են համարվում B, C տառերը, իսկ բարձր՝ A, A+։ Այս համակարգով կաշխատեն նաև մեր հանրապետության դպրոցներում, եթե ինչ-ինչ պատճառներով պետությանը շահավետ չլինի գնահատել թվային համակարգով։

Իսկ ի՞նչ կլիներ, եթե ընդհանրապես չլիներ գնահատումը, լինի դա տառային կամ էլ թվային։ Իմ կարծիքով գնահատումը պարտադիր է, քանի որ գնահատմամբ է պայմանավորված երեխայի աշխատասիրության, ձեռք բերած գիտելիքի աստիճանը, և առանց գնահատման դժվար կլինի պարզել, թե երեխան ինչ մակարդակի է աշխատել ու հասել ինչ-որ ժամանակահատվածում։ Ես կարծում եմ, որ նույնիսկ այդ դեպքում լուծումներ կգտնվեն։ Ուսուցիչներին կվերապահվի իրավունք, որ վերջիններս երեխաներին գնահատեն բառերով և խոսքերով։ Այդ դեպքում կլինեն չորս հիմնական տարբերակներ՝ «Գերազանց», «Լավ», «Բավարար» և «Վատ»։ Այս չորս տարբերակներով ուսման համար հետագայում կգնահատվեն երեխաները։ Բայց իմ կարծիքով այս չորս տարբերակները չեն կարողանա հստակ պարզել, թե երեխան որ մակարդակի արդյունք է գրանցել։ Այս տարբերակները իրենցից ընթադրում են որոշակի սահման, որը իր մեջ պայմանավորում է նիշ կամ նիշեր։ Որպես օրինակ, ուսուցիչները կարող են գնահատել այս կերպ՝ «10», «9» թվանշանները կարող են ենթադրել իրենցից «Գերազանց» ցուցանիշը, «8», «7»՝ «լավ» ցուցանիշը, «6», «5»` «Բավարար» ցուցանիշը, իսկ «4»` «Վատ» ցուցանիշը։ Այս կերպ կգնահատվեն երեխաները, եթե թվային ու տառային գնահատման համակարգերին փոխարինի «խոսքի» գնահատումը։

Այսպիսով, ստացվում է, որ ամեն դեպքում մարդիկ, ուսուցիչները կգտնեն ալտերնատիվ գնահատման տարբերակներ։ Ինչքան էլ, որ ցանկանանք հանել գնահատման համակարգը՝ երեխաների դժգոհության ու ծնողների բողոքների պատճառով, միևնույնն է այն կմնա, կամ էլ կարտահայտվի ուրիշ համակարգերի շնորհիվ։ Ես ինքս ճիշտ եմ համարում գնահատման համակարգը, քանի որ դա միակ տարբերակն է որոշելու, թե երեխան ինչպիսի արդյունք է գրանցել, ինչպես է իրեն պահել և ինչպես է աշխատել։ Գնահատականների շնորհիվ է դասավորվում երեխայի ապագան, իսկ դա և՛ ծնողի, և՛ ուսուցչի, և՛ պետության համար կարևոր իրադարձություն է։ Ինքս շատ անգամներ հայտնվել եմ խնդիրների մեջ ուսուցիչների հետ գնահատման համակարգի պատճառով, բայց երբեք դրան դեմ չեմ եղել։ Ես թվային գնահատման տարբերակը ամենաճիշտն եմ համարում ու շարունակելով խոսքը պետք է ավելացնեմ, որ ամենաճիշտ տարբերակն է դա, քանի որ մյուս համակարգերը որոշ սահմանների մեջ են գնահատվում, որը որպես հստակ գնահատական, ճիշտ չի դիտարկվում։

1․ Նկարագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության քաղաքական կյանքը։ Համեմատե՛ք ներկայիս Հայաստանի քաղաքական կյանքի հետ։

1918 թվականի հուլիսի 19-ին Հայաստանի կառավարության կազմը տեղափոխվել է Երևան` թողնելով իր գրեթե ողջ շարժական ու անշարժ գույքը Վրաստանում։ Կառավարության կազմին կայարանում ճանապարհելու ժամանակ ներկա չէր Վրաստանի որևէ մեկ պաշտոնյա։ Ճանապարհային կառավարության կազմը, երբ գնացքով կանգնում է Ղազախի կայարանում, տեղի ադրբեջանցիները ճոխ ընդունելություն են կազմակերպում ու ճանապարհում դեպի Երևան։ Հետպատերազմական Երևանում կառավարության կազմին ընդունում է Արամ Մանուկյանը, ով շուրջ 2 ամիս իրականացրել էր հանրապետության ղեկավարի լիազորությունները՝ կրելով «Երևանի դիկտատոր» կոչումը։ Հենց իր վերջնագրի արդյունքում էր կառավարությունը որոշում վերջապես բարգավաճ Թիֆլիսից տեղափոխվել հետպատերազմական Երևան՝ ստանձնելու երկրի ղեկավարումը։

2․ Համառոտ ներկայացրե՛ք 1920թ․ Մայիսյան ապստամբության պատճառները, նպատակը, գործիչներին և նշանակությունը /բլոգային աշխատանք/.
1920թ. Մայիսյան ապստամբությունը Հայաստանի Հանրապետության պատմության ամենադրամատիկ իրադարձություններից մեկն էր, որը բեկումնային եղավ հետագա զարգացումների եւ Հայաստանի խորհրդայնացման համար։
Մայիսյան իրադարձությունների առաջին՝ արտաքին ազդակը Ադրբեջանի խորհրդայնացումն էր։ Ապստամբության սկիզբը որոշ վերապահումով կարելի է համարել հենց մայիսի առաջին օրը, երբ Հայաստանի կառավարությունը որոշում է մեծ շուքով նշել աշխատավորների տոնը՝ Մայիսի 1-ը։ Միջոցառումների ակտիվ կազմակերպիչներից էր Երևանի արհեստակցական միության խորհուրդը՝ ձախ դաշնակցական Հայկ Ավալյանի գլխավորությամբ, որն իր հայտարարության մեջ նշել էր, որ Երևանի բանվորները ոչ մի բանով չպետք է հետ մնան և պետք է հանդիսավորությամբ նշեն տոնը։ «Ընկեր բանվորներ, կատարենք այդ օրը մեր հեղափոխական պարտքը, դուրս գանք փողոց մեր կարմիր դրոշակներով եւ ցույց տանք աշխարհի բանվորությանը, որ մենք էլ միջազգային կազմակերպված աշխատավորության մեր բանակի հարազատ մասնիկներից մեկն ենք»,- ասված էր հայտարարության մեջ։ 1920 թվականի Մայիսի 1-ին քաղաքը զարդարված էր կարմիր եւ եռագույն դրոշներով, իսկ տների պատշգամբները՝ գորգերով, ամենուր երթեր ու հանրահավաքներ էին։ Երեւանի արհեստակցական միության շնորհավորական կոչն ավարտվում էր «Կեցցե համաշխարհային հեղափոխությունը», «Կեցցե աշխատավորության իշխանությունը» եւ «Կեցցե Երրորդ ինտերնացիոնալը» լոզունգներով։ Մայիսյան ապստամբությունը ճնշվեց հիմնականում Հայոց բանակի կողմից։ Ապստամբության պարտության հիմնական պատճառը հանդիսանում էր նրանում որ ապստամբության ելած բոլշևիկները բավարար աջակցություն չստացան Հայաստանի ժողովրդի կողմից։ Բոլշևիկ ղեկավարները հույս էին դրել դրսի՝ հիմնականում Կարմիր բանակի օժանդակության վրա, այն ինչը տեղի չունեցավ։ Իսկ այլ պատճառներից կարելի է թվարկել ապստամբության անկազմակերպ լինելը, որն անջատ ընթացք ունեցավ, առանց միասնական ղեկավարության։ Ճնշվելով հանդերձ, այս ապստամբությունը սասանեց Հայաստանի կառավարության դիրքերը և լրջորեն թուլացրեց Հայոց բանակի մարտունակությունը:

թարգմանչական տոն։Թարգմանչական տոնը նաև անվանվում է սուրբ տոն։ Կոչվում է սուրբ տոն որովհետև 5-րդ դարում Աստվածաշունչը թարկմանվեց հայերեն 5-րդ դարից առաջ եղել է Հուներն և Ասորերեն։Այդ տոնը նշվում է 3 տարին մեկ։

Սուրբ տոն թարգմանիչ վարդապետների՝ Սահակի և Մեսրոպ Մաշտոցի, և նրանց աշակերտների՝ Եղիշե Պատմիչի, Մովսես Քերթողի, Դավիթ Անհաղթ փիլիսոփայի, Գրիգոր Նարեկացու և Ներսես Կլայեցու: Թարգմանիչ Վարդապետներ ընդհանուր անվան հայտնի են Ս. Մեսրոպ Մաշտոցին և Ս. Սահակ Պարթևին աշակերտած շուրջ հարյուր սաներ:

1. Նկարագրե՛ք Հայաստանի առաջին հանրապետության պետական կարգը, իշխանության մարմինները՝ համեմատելով այն ներկայիս ՀՀ պետական կարգի և իշխանության մարմինների հետ: Ի՞նչ նմանություններ և տարբերություններ եք տեսնում դրանց միջև:

2. Ներկայացրե՛ք Հայկական անկախ պետականության ստեղծման պատմական նշանակությունը /բլոգային աշխատանք/.
Հայկական անկախ պետականության վերականգման պատմական նշանակությունը։ Այսպիսով, դարերի ընդմիջումից հետո, հայ ժողովրդի հերոսական մաքառումների արդյունքում, 1918թ․ մայիսի 28-ին ծնվեց Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ Դա օրինաչափ պատմական անհրաժեշտություն էր։ Հայաստանի անկախության հռչակումը նոր դարաշրջան բացեց հայ ժողովրդի բազմադարյան պատմության մեջ։ Դրանով փաստորեն սկսվեց հայոց պատմության նորագույն ժամանակաշրջանը։ Անկախ պետականության վերականգնումը պայմաններ ստեղծեց ազգային վերածության ու զարգացման համար։ Կարճ ժամանակամիջոցում հայաստանը դարձավ կազմակերպված պետություն՝ բնորոշ գրեթե բոլոր հատկանիշներով՝ իշխանության մարմիններով, տնտեսական-քաղաքական համակարգով, ազգային բանակով, դիվանագիտական կապերով, պատականության խորհրդանիշներով և այլն։ Հակյաստանը, պետական կարուծվացքի ու կառավարման տեսակետից, դեմոկրատական հանրապետություն էր՝ խորհրդարանի գերակայությամբ։ Ծրագվում էր Հայկական հարցի լուծումից հետո ընդունել սահմանադրություն։ Հայաստանի Հանրապետությունը դարձավ աշխարհացրիվ հայության հայրենիքը, նրա հասարակական-քաղաքական և հոգևոր-մշակութային կյանքի միավորման կենտրոնը։

Հաղորդիչներում լիցքավորված մասնիկները՝ մետաղներում էլեկտրոնները, էլեկտրոլիտներում` իոնները, կարող են ազատորեն տեղափոխվել մարմնի մի մասից մյուսը: Այդ լիցքավորված մասնիկներին անվանում են ազատ լիցքակիրներ: Էլեկտրական դաշտի բացակայության դեպքում ազատ լիցքակիրները հաղորդիչում կատարում են քաոսային (ջերմային) շարժում, ուստի կամայական ուղղությամբ նրանք տեղափոխում են  նույն քանակի լիցքեր: Էլեկտրական դաշտի առկայության դեպքում, նրա ազդեցության տակ, ազատ լիցքակիրները ջերմային շարժման հետ մեկտեղ կատարում են նաև ուղղորդված շարժում և այդ ուղղությամբ ավելի շատ լիցք տեղափոխվում:

Լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումն անվանում են էլեկտրական հոսանք:

Նյութի մեջ էլեկտրական հոսանքի գոյության համար անհրաժեշտ են`

1.ազատ լիցքակիրներ, որոնք կարող են ազատ տեղաշարժվել մարմնի ողջ ծավալով,

2.էլեկտրական դաշտ, որը էլեկտրական ուժով կազդի ազատ լիցքակիրների վրա և կստիպի շարժվել որոշակի ուղղությամբ:

Էլեկտրական հոսանքն ունի ուղղություն: Պայմանականորեն, որպես հոսանքի ուղղություն համարել են այն ուղղությունը, որով շարժվում են դրական լիցքավորված մասնիկները:

Մետաղներում ազատ լիցքակիրները բացասական լիցք ունեցող մասնիկներն են՝ էլեկտրոնները, հետևաբար մետաղում հոսանքի ուղղությունը հակադիր է նրանց ուղղորդված շարժման ուղղությանը:

Էլեկտրոլիտներում հոսանքի ուղղությունը համընկնում է դրական իոնների և հակառակ է՝ բացասական իոնների ուղղորդված շարժման ուղղությանը: Հաղորդիչներում շարժվող ազատ լիցքակիրներն անհնար է տեսնել: Հետևաբար, հոսանքը հայտնաբերվում է իր ազդեցություններով, որոնք չորսն են.

1. Ջերմային՝ հոսանքի անցնելու ժամանակ հաղորդիչը տաքնում է:

2.Քիմիական՝ էլեկտրոլիտներով՝ աղերի, թթուների, հիմքերի լուծույթներով հոսաքնի անցնելու ժամանակ տեղի է ունենում նյութի քիմիական բաղադրության  փոփոխություն, առաջում է նստվածք և մաքուր մետաղներ: 

3.Մագնիսական՝ հաղորդիչը, որի միջով հոսանք է անցնում ձեռք է բերում մագնիսի հատկություններ և սկսում է դեպի իրեն ձգել երկաթյա առարկաներ, ազդում է մագնիսական սլաքի վրա:

4.Կենսաբանական՝ կենդանի մարմնով անցնելու դեպքում հոսանքն առաջացնում է մկանային կծկում, արագացնում է արյան հոսքը անոթներով և նյութափոխանակությունը՝ հյուսվածքներում:

Փորձը ցույց է տալիս, որ էլեկտրական հոսանքի բոլոր ազդեցություններից միայն մագնիսականն է, որ դրսևորվում է միշտ:

Կոմիտասը ծնվել է Թուրքիայի Քյոթահիա քաղաքում: Տանը խոսում էին միայն թուրքերեն։ Հայրը կոշկակար էր, մայրը՝ գորգագործ: Երկուսն էլ բնատուր հրաշալի ձայն ունեին ու սիրում էին երաժշտությունն ու երգը:

Կոմիտաս | 1869-1935թթ., Թուրքիա

Երբ Կոմիտասը ծնվեց, մայրը 16 տարեկան էր:

Կոմիտասը 6 ամսական էր, երբ մահանում է մայրը, իսկ տասը տարեկանում կորցնում է նաև հորը: Կոմիտասին դաստիարակել է հորական տատը: Դասարանցիների պատմելով՝ նիհար ու գունատ տղա էր, խոհեմ ու բարի։ Վատ էր հագնվում: Սողոմոնին հաճախ տեսնում էին լվացքատան սառը քարերին քնած։

Հիանալի երգում էր: Քյոթահիայում նրան անվանում էին «Թափառական փոքրիկ երգիչ»։

Երբ Սողոմոնը ձայնագրում էր Էջմիածնի շրջակայքի գյուղերում երգվող երգերը, գյուղացիները նրան տվել էին «Նոտայի Վարդապետ» անունը:

Մի օր դաշտում քայլելիս լսում է էշի զռոցը: Անմիջապես մի թղթի կտոր է վերցնում և սկսում ձայնագրել ու հանդիմանում է էշին, թե. «Ա՛յ ապուշ, սխալ ես զռում, զռալ էլ չգիտես, այդպես չեն զռա»:

Խոսում էր Հայաստանի տարբեր բարբառներով:


Անչափ գեղեցիկ ձեռագիր ուներ, նոտագրում էր առանց ջնջումների:


Կոմիտասը չէր խմում, չէր ծխում: Ամառ, թե ձմեռ՝ քնում էր մշտապես բաց պատուհանով: Պառկում էր ուղղակի հատակին՝ առանց ներքնակի ու բարձի:


Սիրում էր ժամանակակից իրեր. ուներ կնիքներ, այցեքարտ, անվանական ծրար:


Իր սիրելի սաներին ու մտերիմներին անվանում էր «քէրթէնքէլէ»՝ մողես, և ինքն էլ մողեսի տեսքով կրծքազարդ ուներ:

Առաջադրանք
1․ Ո՞ր ճակատամարտում հայերը պարտություն կրեցին։ Նշե՛ք պատճառներ։
Հայերը պարտություն կրեցին Ղարաքիլիսայի մարտում, որովհետև հայկական կողմն ուներ՝ 7 հազար կռվող, իսկ թուրքական կողմն՝ 10 հազար։

2․ Պատմական ի՞նչ նշանակություն ունեցան Մայիսյան հերոսամարտերը։ Պատասխանը հիմնավորե՛ք փաստերով/բլոգային աշխատանք/․
Մեծ եղեռնից և պատերազմից դեռ լիովին ուշքի չեկած հայությւոնը 1918թ․ գարնան վճռական օրերին կարողացավ ազգովին ինքնակազմակերպվել։ Հայ ժողովրդի երկու հատվածների զավակները համախմբվելով կռվեցին հանուն Հայաստանի ազատության և անկախության։ Մեր պատմության ռազմական տարերգությունը հարստացավ նոր սխրանքներով ու անուններով։ Այս հերոսամարտերի շնորհիվ բնաջնջումից փրկվեց արևելահայությունը, ինչպես և Մեծ եղեռնից մազապուրծ հարյուրհազարավոր արևմտահայեր։ Մայիսյան հերոսամարտերի բոցերում ծնվեց անկախ Հայաստանի Հանրապետությունը։ Թուրքական կողմը ստիպված էր Բաթումի բանակցություններում մեղմացնել իր պահանջները և նորաստեղծ Հայաստանի Հանրապետության հետ 1918թ․ հունիսի 4-ին կնքել հաշտության պայմանագիր։ Այսպիսով՝ ռազմաքաղաքական գործընթացների բերումով նորահռչակ հայկական պետությունը դարձավ Առաջին աշխարհամարտի մասնակից կողմ։ Հետագայում այս հիմքի վրա է, որ Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչում ստացավ Անտանի երկրների կողմից և իր տարածքային ու քաղաքական իրավունքները ձևակերպեց Սևրի պայմանագրով։
Նյութի աղբյուր՝ Հայոց պատմություն

Սովորողի ուսումնառության արդյունքների գնահատումը

Գործնական աշխատանք․ հենվելով սեփական փորձի վրա պատասխանեք հարցերին․

Ե՞րբ եք գնահատվում․

Մենք գնահատվում ենք գրեթե բոլոր առարկաներից յուրաքանչյուր ամսվա վերջին աշխատանքային օրը։

Ո՞վ է գնահատում․

Գնահատում է ուսուցիչը, որոշ դեպքերում պրոցեսին կարող է մասնակցել կազմակերպիչը։ Ուսուցիչը գնահատում է սահմանված կարգին համաձայն։

Ի՞նչն են գնահատում․

Իմ կարծիքով գնահատում են բլոգային ուսումը, այսինքն բլոգային ակտիվությունը, հաշվի են առնում սովորողի վարքագիծը, թե դասի ժամանակ, թե դասից դուրս, նաև հաշվի են առնում սովորողի ակտիվությունը թեմայի վերաբերյալ դասարանական քննարկման ժամանակ, բլոգավարության հիմունքները, ճամփորդական նախագծերը, ճամփորդությունները, արտդպրոցական կամ ներդպրոցական միջոցառումների մասնակցումը, եռօրյա արշավները, որոնք ճամփորդության բաղկացուցիչ մասն են համարվում, նաև լրացուցիչ կրթական նախագծերը, որը սովորողը ինքնուրույն մշակել, հետազոտել ու ստեղծել է։ Վերջին նշածներս խրախուսվող բաղադրիչներ են։

Ինչպե՞ս են գնահատում․

Գնահատումը կատարվում է 10 միավորանոց, իսկ որոշ առարկաների դեպքում՝ 2 միավորանոց համակարգով։ Համակարգը գործում է աճման կարգով և պայմանավորված է սովորողի ուսուցման մակարդակից, թե ինչպիսի գիտելիքների է նա տիրապետում, որքան միավոր է վաստակել, կատարել հետազոտություններ և այլ անհատական նախագծերը։ Գիտելիքները ամփոփվում և գնահատումը կատարվում է առարկան դասավանդողի կողմից։ Հաշվի առնելով հիշատակված կետերը՝ աշակերտը գնահատվում է 10-միավորանոց համակարգով։ Գնահատման պրոցեսին իրավունք ունեն հետևել աշակերտների ծնողները, ովքեր ենթադրյալ խախտումներ, կողմնապահություն կամ որևէ այլ խախտումներ նկատելու դեպքում կարող են բողոք ներկայացնել ուսուցչի գործողությունների դեմ կամ վերադասության կարգով դիմել դպրոցի տնօրինությանը։

Պատասխանեք «Ինչո՞ւ գնահատել» հարցին։

Հարցին կպատասխանեմ հետևյալ կերպ։ Իմ կարծիքով գնահատումը պետք է, բայց անպայման չէ։ Գնահատման շնորհիվ աշակերտը ստանում է իրեն չափորոշված, հստակեցված և համապատասխանեցված նիշ։ Այդ նիշը իր մեջ ներառում է երեխայի կրթվածության մակարդակը, բլոգավարությունը, ակտիվությունը, ճամփորդական-հետազոտական-թարգմանական և լրացուցիչ աշխատանքները։ Նիշը որոշում է դասավանդողը հենվելով երեխայի աշխատասիրության, բլոգավարության, վարքի սկզբունքների վրա։ Իմ կարծիքով գնահատումը հարկավոր է, քանի որ գնահատման շնորհիվ աշակերտը հասկանում է, թե որտեղ է թերացել, և թե ինչը պետք է շտկի։ Գնահատման շնորհիվ աշակերտը հասկանում է, թե ինչքան միավորի է աշխատել, արժանացել, և թե ինչքան տեղ ունի դեռ աշխատելու և հասնելու։ Գերազանցը չեմ համարում գագաթնակետ, քանի որ դա միայն օրենքով է այդպես, բայց իրականում երեխան կարող է ավելիին հասնել, քան 10-ի, սակայն քանի որ դա վերջին միավորն է գնահատման համակարգում, ուստի պետք է ենթարկել օրենքին և գնահատել ըստ օրենքի։ Գնահատումը որպես այդպիսին ճիշտ եմ համարում։

https://www.mskh.am/am/44761 -գնահատումը Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիրում

Փորձեք մեկնաբանել «գնահատումը, որպես սովորողի խրախուսման և շարունակական զարգացումն ապահովող միջոց» արտահայտությունը։

Ինչպես արդեն նշեցի, գնահատումը ճիշտ ու հարկավոր եմ համարում։ “Գնահատումը, որպես սովորողի խրախուսման և շարունակական զարգացումն ապահովող միջոց” արտահայտությանը դեմ չեմ կարող գնալ։ Միտքը շատ ճիշտ է ձևակերպված ու հստակեցված։ Սովորողը ստանում է ամսեկան գնահատականը իր ամսեկան կատարած աշխատանքների, հետազոտությունների, անհատական նախագծերի, բլոգավարության հիման վրա։ Եվ իմ կարծիքով գնահատականը խրախուսման լավագույն միջոցներից է, քանի որ գնահատականը ցույց է տալիս աշակերտի աշխատասիրության, բլոգավարության, խելացիության մակարդակը, ըստ որի նա գնահատվում է։ Խրախուսանքը կապված է գնահատականի հետ։ Երբ երեխան ստանում է իրեն չափորոշված գնահատականը, դա լինի բավարար, կամ ոչ բավարար, միևնույնն է աշակերտը հասկանում է, որ ինչ-ով չափով աշխատել է և արժանացել է խրախուսանքի։ Խրախուսանքը անկախ գնահատականից, պետք է միշտ լինի, քանի որ երեխան, լինի քիչ, թե շատ, բայց աշխատում է։ Համաձայն եմ, որ խրախուսանքը լինի նույնպես սահմանափակ ու չափորոշված։

“Որպես զարգացումն ապահովող միջոց” մտքի հետ չեմ կարող լիովին համաձայնվել, քանի որ ոչ բոլոր դեպքերում է դրական ազդեցություն թողում խրախուսանքը երեխայի վրա, ըստ որի պայմանավորված է զարգացման ապահովումը։ Լինում են դեպքեր, երբ երեխան ծուլանում է և ստանում է ավելի փոքր նիշ ներկա պահին, քան թե ստացել էր անցած ամիս։ Դա կապված է աշխատասիրության ու ծուլության մակարդակի հետ։ Խրախուսանքը միշտ չէ, որ դրական է ազդում, բայց միևնույնն է խիստ անհրաժեշտ, բայց սահմանափակ եմ համարում։

Փորձեք ձևակերպել գնահատման գործընթացի գործառույթներ։

Գնահատման գործընթացը մեկամսյա պրոցես է, որի ժամանակ հաշվի են առնվում աշակերտի ձեռք բերած հմտությունները, ուսումնական բլոգի հասանելությունը, բլոգավարությունը, անհատական կամ հետազոտական նախագծերը։ Գնահատումը տևում է մեկ ամիս և ամփոփիչ գնահատականի համար հաշվի են առնվում մեկ ամսում երեխայի աշխատասիրության, ձեռք բերած գիտելիքի մակարդակները և աստիճանները։ Հաշվի է առնվում ամեն ուսումնական օրվա պրոցեսը, որի ժամանակ դասավանդողը կարծիք է հայտնել աշակերտի վերաբերյալ։ Եվ, այդ կարծիքը ամփոփիչ գնահատականի ժամանակ հաշվի է առնվել, և ազդել է գնահատականի վրա՝ դրական կամ բացասական։ Երեխան գնահատվում է իր ձեռք բերած գիտելիքների ու հմտությունների հիման վրա, որը նույնպես հաշվի է առնվում դասավանդողի կողմից։

Փորձեք ձևակերպել գնահատման գործընթացի սկզբունքներ։

Գնահատման գործընթացը կատարվում է մի քանի փուլերով։ Առաջին փուլի ընթացքում դասավանդողը ստուգում է յուրաքանչյուր աշակերտի ուսումնական բլոգը անկախ առկա, թե հեռավար պայմաններից, այնուհետև ամփոփում է աշակերտի կատարածը և դնում է դրական կամ բացասական արժեք։ Երկրորդ փուլի ընթացքում, ամփոփման ու գնահատման ժամանակ, դասավանդողը չափում է երեխաների գիտելիքները, տիրապետվող հմտությունները, անհատական նախագծերի ամփոփումները։ Ստուգում ու հարցուփորձ է անում, որի հիման վրա դնում է դրական կամ բացասական արժեք կատարած աշխատանքի համար։ Երրորդ փուլի ընթացքում ստուգում է սովորողի նկատողությունների ցուցակը, վարքագիծը, ըստ որի դնում է արդեն երրորդ դրական կամ բացասական արժեքը։ Ի վերջո, դասավանդողը ամփոփում է յուրաքանչյուրի բլոգը, ակտիվությունը, վարքագիծը և սահմանված կարգի համաձայն չափորոշված, հստակեցված ու համապատասխանեցրած գնահատական է դնում մատյանում, որտեղ կարող է նիշը տեսնել աշակերտի ծնողը և ինքը՝ աշակերտը։

«13. Չափորոշչով սահմանվում են հանրակրթության հիմնական ծրագրերի բովանդակության հետևյալ բաղադրիչները՝

1) գիտելիք.

2) հմտություն.

3) դիրքորոշում.

4) արժեքային բաղադրիչ:» Հանրակրթության պետական չափորոշիչ, բաժին VI 

Այս բաղադրիչներից ո՞րը ի՞նչ ձևով կգնահատեք։ Բերեք օրինակներ։

Կարևորագույն բաղադրիչը համարում եմ գիտելիքը, քանի որ ձեռք բերած գիտելիքը ամենաբարձրն է գնահատվում։ Իմ կարծիքով, գիտելիքը մեծ մասով ազդում է ամփոփիչ ամսեկան գնահատականի վրա։ Դիրքորոշումը ամենակարևոր բաղադրիչներից եմ համարում, քանի որ դիրքորոշման ժամանակ ավելի հեշտ ու արագ է ստացվում աշակերտի հետ աշխատելը, քանի որ վերջինս հստակ գիտակցում է, թե ինչ է նա ընտրել և թե սպասվելու նրան ապագայում։ Իմ կարծիքով, մեր դպրոցի ամենակարևոր ու անհրաժեշտ մասը դա դիրքորոշումն է, քանի որ դրա շնորհիվ երեխան կարողանում է շուտ կողմնորոշվել և ընտրել իր նախասիրություններին ու հմտություններին համապատասխան մասնագիտություն, որը ապագայում կդառնա գործի հիմնական բաղադրիչ։ Վերջին կետերը նույնպես կարևոր, բայց ոչ այնքան կարևոր եմ համարում։ Ձեռք բերած հմտությունները, որոնք սովորողը ստացել է անհատական նախագծեր, հետազոտական աշխատանքներ կատարելու ընթացքում, խրախուսվում են դասավանդողի կողմից և ազդում են գնահատականի վրա դրական մասով։

Փարիզի Խնամատար մարմինը, որ տարիներէ ի վեր շալկած է հէք վարդապետին ապրուստի հոգը, Յունիս 28-ը «Կոմիտասի օր» հռչակած է:

Չկարծէք թէ այս կարգադրութիւնը եղած է պանծացնելու համար անոր լուսեղէն հանճարը, կամ առիթ տալու որ հայ ժողովուրդը տարիներ վերջ վերապրի Սահմանադրութեան շրջանի օրերը, երբ վարդապետը իր անունը կը պանծացնէր օտար հիացիկ ականջներու առջեւ եւ խստադատ երաժիշտներու զարմացական ակնարկներու տակ:

Ո՛չ, այդ «օր»էն նպաստի հոտ կու գայ, նուաստացուցիչՙ ենթակային, եւ մանաւանդ հանրութեան համար: Ճիշդ ինչպէս, էր երբեմն ներկայացումներ կը տրուէին դերասաններու համար, բայց կը տիտղոսուէին «ի պատիւ»ով, փոխանակ «ի նպաստ»ի…:

Նախաձեռնողին անունը ինքնին պերճախօս ցուցանիշ է: Վարդապետին աշակերտները կամ երաժիշտ հիացողները չեն որ «Յունիս 28»ը յայտարարած են, այլ Խնամատար մարմինը: Եւ բացառապէս մէ՛կ նպատակովՙ չոր հացի կրամ մը ճարել…:

Ի՜նչ հեգնանք: Լալկան կոչերով «հանապազօրեայ հաց»ը կ՛ուզուի այն մարդուն համար, որ «Հայր մեր»ով այդ կոչը թնդացուց կամարներու տակ եւ հազարաւորներու ներկայութեան, բայց ի խնդիր ո՛չ թէ ստամոքսի, այլ հոգեկան գոհացումի, երաժշտական անճառ վայելքի, ցեղային եսի գգուումին, ազգային արժանապատուութեան բարձրացման…Ան «հանապազօրեայ հաց»ը խնդրեց մեր հոգին կշտացնելու համար, իսկ մենք նոյն հացը կ՛ուզենք իր ստամոքսը լեցնելու համար: Ան քնարական յուզիչ ձայներով թրթռացուց այդ կոչը, իսկ մենք նոյն խօսքերը կը կրկնենք ողորմելի կերկերումներով, «անտես մի առնէք»ի հասարակ յանկերգներով: Ան մեզ տարաւ բարձունքները, հո՛ն ուր միայն տէրունական մեղեդիները կը մրմնջեն, իսկ մենք զինքը իջեցուցինք ժամուն բակը, ուր միայն «շէն մնաք»ի աղքատախնամ կանչեր կը լսուին: Ան մեզ վերցուց, արեւմտեան քաղաքակիրթ ազգերու աստիճանին հասցուց, Ապողոններու դասը դասեց, իսկ մենք զինքը վար առինք, արեւելեան մուրացիկներու կարգը դասեցինք եւ ճիտէն տոպրակ մը կախելով հանրային ողորմութեան ցուցադրեցինք…:

Եւ կը խորհիք թէ մարդը որ երկինքները բարձրացուց հայ անունը, չի՞ զգար որ նոյն հայը գետնէ գետին նետած է զինքը: Ի՞նչ են հապա այն դառն խօսքերը, զոր անցեալ Յունուարին թուքի նման նետեց մեր երեսին, երբ երեք երիտասարդներ խռովելու գացած էին իր հանգիստը, Ֆրանսայի անշուք մէկ հիւանդանոցի իր խուցին մէջ.Մի ըսէք թէ այս խօսքերը բխած են անհաւասարակշիռ ուղեղէ մը: Օ՜, մարդկային հոգին իսկապէս անհասանելի է ու խուսափուկ, եւ մեր ողորմելի գիտութիւնը չէ որ պիտի կարենայ չափել զայն, ու մանաւանդ վճռել թէ անզգայ դարձած է: Եթէ միտքը չի գործեր, թող ուրիշ բան ըսէր, թող զառանցէր, եւ ո՛չ թէ արտասանէր այս այնքան տեղի՜ն բառերը, որոնք սուր մեխի պէս կը խոցեն մեր սիրտը:

Եւ որքա՛ն իրաւունքով: Մարդը որ ժամանակին «ազգային փառք» էր եւ բոլորին կուռքը, այսօր լքուած է բոլորէն եւ դարձած աչքէ՜ հեռու, սիրտէ՜ հեռու: Պատերազմէն առաջ, հայ մեծատունն ու հայ ցուցամոլիկը կը պատերազմէին իրարու հետ անոր շնորհին արժանանալու, անոր մէկ այցելութիւնը ընդունելու եւ անով փքանալու համար: Զինադադարէն յետոյ, զինադադար եղաւ նաեւ խանդավառութեան եւ հետաքրքութեան, աւելի ճիշդՙ սմքեցաւ պարզ հետաքրքրութիւնն իսկ, եօթը պորտ օտարին ցոյց տրուած գթասրտութիւնն անգամ: Ու հէք գուսանը նետուեցաւ անշուք պատսպարանի մը անշուք մէկ անկիւնը, կարօտՙ ամսական 1000 ֆրանքի…:Երբեմն կը մեղադրեն մեզ որ շատ երեսին կու տանք Բարեգործականի քարտուղար-վարիչին թոշակը: Բայց եկէք եւ մի ըմբոստանաք, երբ կը տեսնէք որ Մալէզեան *մը որբերու դրամէն ԱՄՍԱԿԱՆ 12,500 ֆրանք կը ստանայ, ու ԿԱՆՈՆԱՒՈՐԱԲԱՐ, իսկ անդին Կոմիտաս մը 1000 կ՛առնէ, այն ալ անկանոն կերպով, հազար նեղութեամբ, նպաստի բազմաթիւ կոչերու օգնութեամբ…:

Ի՞նչ կ՛ըլլար եթէ այդ թոշակին կէսը կամ գոնէ քառորդը յատկացնէին տարաբախտ վարդապետին: Արժանաւո՞ր չէր, թէ՞ դրամ չկար…:

Բայց զուր է աւելի քրքրել ամօթի այս ծալքերը: Դառն իրականութիւնը այն է, որ մինչ անդին միայն շաղակրատելու եւ շողոմելու շնորհն ունեցողները պորտ կը կապեն ազգային դրամներով, անդինՙ վաստակաւոր հանճար մը կարօտը կը քաշէ քանի մը ֆրանքի, ու Խնամատար մարմինը, չորցած հասոյթի իր կաթիլներուն մէջ, այսօր ձեռք կ՛երկարէ հանրութեան, լալագին կոչելով.

— Շէն մնաք, անտես մի առնէք, Կոմիտասին պնակն է…:Տար Աստուած, դժբա՛խտ վարդապետ, որ երբե՜ք, երբեք չ[զ]գայիր թէ այս օրին հասած ես, որովհետեւ այն ատեն պիտի փոխէիր «քէսթէնքելէ» [**] սիրական բացագանչութիւնդ, եւ մեր երեսին պիտի նետէիր բուն որակումը.

— Իժե՜ր, որ չոր հացն անգամ շատ կը տեսնէք ինծի…:

Եւ ո՞ր սիրտն էր որ պիտի դիմանար այս սուր սլաքին…:

Երբեմն կը մեղադրեն մեզ որ շատ երեսին կու տանք Բարեգործականի քարտուղար-վարիչին թոշակը: Բայց եկէք եւ մի ըմբոստանաք, երբ կը տեսնէք որ Մալէզեան *մը որբերու դրամէն ԱՄՍԱԿԱՆ 12,500 ֆրանք կը ստանայ, ու ԿԱՆՈՆԱՒՈՐԱԲԱՐ, իսկ անդին Կոմիտաս մը 1000 կ՛առնէ, այն ալ անկանոն կերպով, հազար նեղութեամբ, նպաստի բազմաթիւ կոչերու օգնութեամբ…:

Ի՞նչ կ՛ըլլար եթէ այդ թոշակին կէսը կամ գոնէ քառորդը յատկացնէին տարաբախտ վարդապետին: Արժանաւո՞ր չէր, թէ՞ դրամ չկար…:Բայց զուր է աւելի քրքրել ամօթի այս ծալքերը: Դառն իրականութիւնը այն է, որ մինչ անդին միայն շաղակրատելու եւ շողոմելու շնորհն ունեցողները պորտ կը կապեն ազգային դրամներով, անդինՙ վաստակաւոր հանճար մը կարօտը կը քաշէ քանի մը ֆրանքի, ու Խնամատար մարմինը, չորցած հասոյթի իր կաթիլներուն մէջ, այսօր ձեռք կ՛երկարէ հանրութեան, լալագին կոչելով.

— Շէն մնաք, անտես մի առնէք, Կոմիտասին պնակն է…:

Տար Աստուած, դժբա՛խտ վարդապետ, որ երբե՜ք, երբեք չ[զ]գայիր թէ այս օրին հասած ես, որովհետեւ այն ատեն պիտի փոխէիր «քէսթէնքելէ» [**] սիրական բացագանչութիւնդ, եւ մեր երեսին պիտի նետէիր բուն որակումը.

— Իժե՜ր, որ չոր հացն անգամ շատ կը տեսնէք ինծի…:

Եւ ո՞ր սիրտն էր որ պիտի դիմանար այս սուր սլաքին…:

սուր սլաքին…:

* Խոսքը վերաբերում է այս ժամանակաշրջանի ՀԲԸ Միության վարիչ-քարտուղար Վահան Մալեզյանին, ժամանակի ամենաեռանդուն ազգային գործիչներից մեկին, որի հասցեին «Ազդարարի» մեղադրական ծանր խոսքերի իրավացիությունը մեր կարծիքով կարիք ունի հետագա ճշտումների: «Ազգ»:

** Թրքերէն կը նշանակէ «մողէս»:

Թեմա 2․ Հայոց ցեղասպանությունը․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Հետևանքներ, պայքար ցեղասպանության հետևանքները վերացնելու և նոր ցեղասպանությունները կանխելու համար /բանավոր, դասագիրք՝ էջ 122-128, նաև այլ աղբյուրներ/
Լրացուցիչ նյութ՝ Ցեղասպանություն /Գենոցիդ/․

Առաջադրանք
1․ Ե՞րբ և ո՞ր փաստաթղթով է տրվել ցեղասպանության իրավական ձևակերպումը։ Ըստ այդ փաստաթղթի՝ ո՞ր գործողություններն են որակվում որպես ցեղասպանություն։

2․ Բացի հայերից, ուրիշ ի՞նչ ժողովուրդներ գիտեք, որոնց նկատմամբ երբևէ իրականացվել է ցեղասպանություն։
Ցեղասպանության ենթարկվել են Պոնտոսի հույները,ասորիները և հրեաները։

3․ Պարզաբանե՛ք Հայոց ցեղասպանության հետևանքները։ Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ պետք է անի աշխարհը նոր ցեղասպանությունները կանխելու համար։

Ցեղասպանության ծանրագույն հետևանքը մեր հայրենիքի մեծագույն մասի՝ Արևմտյան Հայաստանի հայաթափումն էր, հայերի հայրենազրկումը։ Արևմտյան Հայաստանում և կայսրության մյուս նահանգներում ապրող ավելի քան 2,5 միլիոն հայերից 1,5 միլիոնը դարձավ Մեծ եղեռնի զոհ։ Ոչնչացվեց հայկական պատմամշակութային հազարավոր արժեքներ։

Անկախություն, Հայաստանի անկախության վերաբերյալ ես ունեմ իմ արանձնահատուկ կարծիքը։ Անկախության պատկերացումը իմ կարծիքով ճիշտ որոշում է, որովհետև եթե դու անկախ էս,եթե դու էս քեզ կառավարում ոչ թե ուրիշը,բայց արդեն շատ լավ է։Անկախ թե մենք թույլ ենք,բայց

Անկախացումը ընդհանրապես աշխարհում տարբեր է գնահատվում,բայց իմ կարծիքով դա ճիշտ որոշում է,որովհետև ամեն երկիր պետք է ազատ և անկախ լինի։

106.

A)-x²-5x+7>0

-1/3-x²+9>0

B)7x²+5x-7<0

x²-27<0

C)-2x²-4x+8<0

x²+2x-4>0

D)-3/5x²-5<0

x²+25/3>0

107.

A)-1/2x²+3x-5>0

x²-1-3<0

B)-1/4x²+1/2x+1<0

x²-2+4>0

C)7/5x²-5x+7>0

x²-25+35<0

108.

A)4x²-6x+10>0

2x²-3x+5>0

B)-6x²-12x-6<0

x²+2x+1>0

ax²+bx+c>0

ax²+bx+c<0

102.

3-2x>0 (1ի աստիճան)

7x-3/5<1 (գծային)

x²-5x+1<0 (2աստիճան)

7x-x/3>0 (գծային)

4x-5x²>0 (2աստիճան)

3x²+7<0 (2աստիճան)

103.

A)4x+2x²-1>, 2x²+4x-1>0

B)6+x²<0, x²+b<0

C)x1²/3-x+0,2<0, 1/3, x²-x+0,2<0

D)1-7x-x2/2>0

1/2•x²-7x+1>0

104

x²-3x+4>0 (1/3)

(1/3)-3•1/3+4=1/9-1+4=1/9+3=1+27/9=28/9>0 լուծում է

x²-2x+3<0 (1/2)

(1/2)²-2•1/2+3=1/4-1+3=1/4+2=9/4>0 լուծում չէ

2x²-5x-1<0 (-2)

(-2)²-5(-2)-1=8+10=18-1=17 լուծում չէ

Սովորողը իրավունք ունի սեփական կարծիքը հայտնելու, ազատ արտահայտվելու իրավունք, առանց որևէ մեկի պարտադրման։ Սովորողի իրավունքների մեջ է մտնում կրթվելու, սովորելու և լավ կրթություն ստանալու, ազատ որոշում կայացնելու, ընդմիջման ժամանակ դպրոցի տարածքում ազատ տեղաշարժվելու, ազատ ու անկախ շփում ունենալու, թե ուսուցիչների, և թե սովորողների հետ իրավունքը։ Սովորողի իրավունքն է մասնակցել տարատեսակ միջոցառումներին, որպես ազատ մարմին, կապ չունի դրանք կլինեն դպրոցում, թե դպրոցից դուրս։

Առաջադրանք

• Սկզբում ինքնուրույն, առանց օգտվելու որևէ գրականությունից, պատասխանում է հարցին։ Հետո իր գրածը համեմատում է օրենքի 20-րդ հոդվածի հետ։ Շեղատառ նշում է այն կետերը, որոնք իր գրածում կան, բայց օրենքում չկան։ Բոլդով լրացնում է այն կետերը, որոնք ավելացրել է օրենքից։ Աշխատանքը տեղադրում է իր բլոգում։

Սովորողը իրավունք ունի՝

1. Ազատ արտահայտվելու իրավունք
2. Համոզմունքներ, հարցեր տալու և արտահայտելու իրավունք
3. Կրթվելու ու լավ կրթություն ստանալու իրավունք
4. Բողոքների ու նկատողությունների անհամապատասխանության ժամանակ
5. Ազատ շփում դասավանդողների հետ
6. Արտդպրոցական և ներդպրոցական միջոցառումների մասնակցման իրավունք

Չէին համապատասխանում օրենքին՝

Ընդմիջման ժամանակ ազատ տեղաշարժը դպրոցի տարածքում

• Դեղինով նշած կետերից ընտրում է երկուսը և հիմնավորում, թե ինչու այդ կետերը պետք է լինեին։

Ես կարծում եմ ազատ արտահայտվելու ու կրթվելու կետերը ամենակարևորն են, քանի որ առաջինը կարող է ազդել հոգեբանորեն երեխայի վրա, եթե նա չկարողանա արտահայտվել կամ ստիպված լինի լռել։ Ազատ արտահայտվելով երեխան ավելի ու ավելի կայուն ու անվախ է խոսում դասավանդողի հետ, այդպես չեզոքացնելով ներքին վախը։ Կրթվելու օրենքը նույնպես կարևոր եմ համարում, քանի որ լավ կրթվելու շնորհիվ կառուցվում է երեխայի ապագան ու շարունակելով միտքը ասեմ, որ ապագան ստեղծելու ու ապահովելու համար է դպրոցը ստեղծված։ Երկու կետերը ճիշտ ու միաժամանակ կարևոր եմ համարում։

Հարցեր՝

Պարտավոր է․

Սովորողը պարտավոր է սահմանված կարգով մասնակցել ուսումնական պարապմունքներին ու անհարգելի չբացակայել։ Սովորողը պարտավոր է ենթարկվել դպրոցի կանոնադրությանը և չենթարկվելու դեպքում ստանա իրեն սահմանված պատիժը։ Սովորողի պարտավորությունների մեջ է մտնում սովորելը ու կրթվելը, որից էլ կախված է նրա ապագան և իրավունք-պարտավորություն ունի մասնակցել արտդպրոցական կամ ներդպրոցական պարապմունքներին։

Հոդված 20

1. Ուսումնական հաստատություններում սովորողներն ունեն հավասար իրավունքներ և պարտականություններ: Դրանք սահմանվում են օրենքով և ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ:

2. Սովորողն իրավունք ունի`

1) ստանալու հանրակրթության պետական կրթական չափորոշչին համապատասխան կրթություն.

2) ծնողի համաձայնությամբ ընտրելու ուսումնական հաստատությունը և ուսուցման ձևը, ինչպես նաև տվյալ ուսումնական հաստատությունում առկա հոսքը, ստանալու կրթական վճարովի ծառայություններ.

3) անվճար օգտվելու ուսումնական հաստատության ուսումնանյութական բազայից.

3.1) ստանալ կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիքը բավարարելուն ուղղված աջակցություն.

4) մասնակցելու ներդպրոցական և արտադպրոցական միջոցառումների.

5) պաշտպանված լինելու ցանկացած ֆիզիկական և հոգեբանական ճնշումներից, շահագործումից, մանկավարժական և այլ աշխատողների ու սովորողների այնպիսի գործողություններից կամ անգործությունից, որով խախտվում են սովորողի իրավունքները, կամ ոտնձգություն է արվում նրա պատվին ու արժանապատվությանը.

6) ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ սահմանված կարգով մասնակցելու ուսումնական հաստատության կառավարմանը.

7) ազատորեն փնտրելու և մատչելիորեն ստանալու ցանկացած տեղեկատվություն, բացառությամբ օրենքով սահմանված դեպքերի.

8) ազատ արտահայտելու սեփական կարծիքն ու համոզմունքները.

9) օգտվելու օրենքով և ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ սահմանված այլ իրավունքներից:

3. Սովորողը պարտավոր է`

1) կատարել ուսումնական հաստատության կանոնադրության և ներքին կարգապահական կանոններով սահմանված պահանջները.

2) ստանալ հանրակրթության պետական չափորոշիչներին համապատասխան գիտելիքներ, ձեռք բերել և տիրապետել համապատասխան հմտությունների և կարողությունների, բավարարել սահմանված արժեքային համակարգին ներկայացվող պահանջները.

3) հաճախել և մասնակցել ուսումնական պարապմունքներին.

4) կատարել օրենքով և ուսումնական հաստատության կանոնադրությամբ սահմանված այլ պարտականություններ:

Համեմատություն՝

Օրենքի հոդվածին համապատասխանեցին հետևյալ կետերը՝

• Հաճախել ու մասնակցել ուսումնական պարապմունքներին
• Ենթարկվել դպրոցի կանոնադրությանը, կատարել դպրոցի պահանջները, որոնք հստակեցված են պայմանագրում, և քննարկման ենթակա չեն
• Կրթվել ու սովորել, որից էլ կախված է երեխայի ապագան ու դրանով է պայմանավորված դպրոցի գործառույթը

Չհամապատասխանեց հետևյալ միտքը՝ չբացակայել անհարգելի պատճառներով։

Սեպտեմբերի 12-16
Պատրաստվե՛ք ներկայացնելու՝
Թեմա 1․ Առաջին համաշխարհային պատերազմ․
ա/ Պատճառներ, հիմնական իրադարձություններ
բ/ Ավարտ, հետևանքներ
գ/ Հայաստանը և հայ ժողովուրդը Առաջին Աշխարհամարտի տարիներին /բանավոր, դասագիրք 1՝ էջ 154-160, դասագիրք 2՝ էջ 112-120, նաև այլ աղբյուրներ/․

Առաջադրանք
1․ Նկարագրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի գլխավոր ճակատամարտերը։
1914 թ-ի ամենամեծ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Մառն և Էն գետերի շրջանում, որտեղ 2 կողմից մասնակցեց 1,5 մլն մարդ, զոհվեց և վիրավորվեց 600 հզ-ը:  
1916 թ-ին Գերմանիան խոշոր հարձակում ձեռնարկեց Վերդենի շրջանում (Արևմտյան ճակատ), որտեղ կողմերը վճռական հաջողության չհասան: «Վերդենյան մսաղացում» հակառակորդները տվեցին մոտ 1,5 մլն զոհ: 


2․ Ներկայացրե՛ք Առաջին Աշխարհամարտի հետևանքները։
Պատերազմի կարևոր հետևանքներից մեկը Օսմանյան, Աստրոհունգարական, Ռուսական կայսրությունների ու կայզերական Գերմանիայի կործանումը և աշխարհի քաղաքական քարտեզից նրանց անհետանալն էր՝ որպես միապետություններ։ Նրանց փլատակների վրա Եվրոպայում հայտնվեցին մոտ մեկ տասնակ նոր պետություններ։ Անգլիան և Ֆրանսիան կարողացան իրականացնել իրենց ծրագրերին հիմնական կետերը՝ իրենց դիրքերի պահպանումը և ուժեղցումը, գլխավոր մրցակից կայզերական Գերմանիայի կործանումը, նրա գաղութների գրավումը և վերաբաժանումը։ ԱՄՆ-ը դարձավ միջազգային հարաբերությունների նոր և հզորգործոն։ 

3․ Թվարկե՛ք հայ կամավորական ջոկատները և նրանց հրամանատարական կազմը /բլոգային աշխատանք/․
Առաջին ջոկատի հրամանատար՝ Անդրանիկ Թորոսի Օզանյան
Երկրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Դրաստամարտ Մարտիրոսի Կանայան
Երրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Համազասպ Վաղարշակի Սրվաձտյան
Չորրորդ ջոկատի հրամանատար՝ Արշակ Խանասորի Գավաֆյան
Հինգերորդ ջոկատ ‹‹Արարատյան զորախումբ››
Վեցերորդ ջոկատի հրամանատար՝ Գրիգոր Աֆշարյան,
1915թ․ նրա զոհվելուց հետո հրամանատար դարձավ՝ Հայկ Բժշկյանը
Յոթերորդ ջոկատի հրամանատար՝ Հովսեփ Արղության
Ութերորդ ջոկատ-չի կռվել

Տևողությունը՝ 12.09- 16․09

Դեռ հին ժամանակներից հայտնի էր, որ մի մարմինը մյուսով շփելիս՝ օրինակ, սաթը բրդով կամ ապակին մետաքսով, նրանք ձեռք են բերում այլ մարմիններ դեպի իրենց ձգելու հատկության: Ակնհայտորեն երևում է նաև, որ ձգողության այդ ուժը բազմաթիվ անգամ գերազանցում է նույն մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցության ուժը: Այս նոր փոխազդեցությանն անվանում են էլեկտրական (հուներեն «էլեկտրոն» բառը նշանակում է սաթ), փոխազդող մարմիններին՝ էլեկտրականացած, իսկ պրոցեսը՝ էլեկտրականացում:

Մարմինների էլեկտրական փոխազդեցությունը քանակապես բնութագրող ֆիզիկական մեծությունը կոչվում է էլեկտրական լիցք և նշանակվում q տառով: ՄՀ-ում էլեկտրական լիցքի միավորը Կուլոնն է (1 Կլ)՝ ի պատիվ Շառլ Կուլոնի (1736−1806 թթ.), ով ձևակերպել է էլեկտրական լիցքերի փոխազդեցության օրենքը:

 Ինչպես ցույց տվեցին փորձերը, բրդով շփված 2 սաթե կամ մետաքսով շփված 2 ապակե միատեսակ ձողերը իրար վանում են, իսկ ապակե և սաթե ձողերը՝ իրար ձգում:  Նշանակում է գոյություն ունի երկու տեսակի էլեկտրական լիցք: Ամերիկացի ֆիզիկոս Բենջամին Ֆրանկլինի առաջարկով մետաքսով շփված ապակու վրա առաջացած լիցքն անվանեցին դրական և վերագրեցին «+» նշան, իսկ բրդով շփված սաթի վրա առաջացած լիցքին՝ բացասական և վերագրեցին «−» նշան: Այս նշանակումից հետո կարելի է սահմանել լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության կանոնը։

Նույն նշանի (կամ նույնանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար վանում են, իսկ հակառակ նշանի (կամ տատանուն) լիցքեր ունեցող մարմինները փոխադարձաբար ձգում են միմյանց:

Էլեկտրական փոխազդեցության ուժի գոյությունը պայմնավորված է մարմինների վրա ստատիկ լիցքերի առկայությամբ, այդ ուժի ուղղությանը՝ լիցքերի նշանով: Փորձը ցույց է տալիս, որ լիցքավորված մարմինների փոխազդեցության ուժի մեծությունը կախված է նրանց լիցքերի մեծություններից և լիցքավորված մարմինների միջև եղած հեռավորությունից:

Երկու անշարժ, կետային (փոքր չափեր ունեցող) լիցքերի փոխազդեցության ուժի մեծությունը ուղիղ համեմատական է լիցքերի մոդուլների արտադրային և հակադարձ համեմատական է դրանց հեռավորության քառակուսուն:  F=Kq₁q₂/R²    որտեղ q1-ը և q2-ը փոխազդող մարմինների էլեկտրական լիցքերի մեծություններն են, R-ը՝ նրանց միջև եղած հեռավորությունը: k-ն համեմատականության գործակից է, հաստատուն մեծություն, որը հավասար է k=9⋅10⁹Ն⋅մ²/Կլ²   

Փորձնական ճանապարհով ստացված այս օրենքը կոչվում է Կուլոնի օրենք:

https://sovorir.am/site/lesson/id/1173

Տանը՝  դաս 1։ Պատասխանել 8-րդ էջի 1- 10 հարցերին։ Կատարել մարմինների էլեկտրականացման երևույթը ցուցադրող փորձեր։ Մեկնաբանությունները և եզրակացությունները տեղադրել անհատական բլոգներում, հղումը ուղարկել էլեկտրոնային հասցեիս։   Ֆիզիկա և աստղագիտություն 9: Հանրակրթական դպրոցի 9-րդ դասարանի դասագիրք / Է.Ղազարյան, Ա.Կիրակոսյան, Գ.Մելիքյան, Ռ.Թոսունյան, Ս.Մաիլյան, Ս.Ներսիսյան, Երևան, Էդիտ Պրինտ, 2015թ․

Դասարանում

1․ Ինչպե՞ս են փոխազդում միմյանց հետ թելից կախված 2 ձողերը

I ձող — մետաքսով շփված ապակե

II ձող — մետաքսով շփված ապակե

• վանում են
• չեն փոխազդում
• ձգում են

2․ Ո՞ր դեպքում լիցքավորված/չլիցքավորված մարմինները միմյանց կվանեն:

3․Լիցաքավորված գնդի մոտ կախված խցանե A և B գնդիկները լիցքավորված են:

Ի՞նչ նշան ունեն գնդիկների լիցքերը:

• A բացասական, B դրական
• A դրական, B դրական
• A բացասական, B բացասական

4․ Ինչպե՞ս կփոխվի երկու կետային լիցքերի փոխազդեցության ուժը , եթե դրանց հեռավորությունը  և լիցքերից յուրաքանչյուրի արժեքը փոքրացվի 8 անգամ:

• կմեծանա 8 անգամ
• չի փոխվի
• կմեծանա 16 անգամ
• կփոքրանա 8 անգամ

5․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 6 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 36 անգամ:

6․ Քանի՞ մետրով պետք է մեծացնել 2 մ հեռավորության վրա գտնվող լիցքերի միջև տարածությունը, որպեսզի նրանց փոխազդեցության ուժը փոքրանա 4 անգամ:

ԽԱՂՈՂԱԳՈՐԾԱԿԱՆ ԳՈՏԻՆԵՐ

այաստանի ավանդական խաղողագործական գոտիներ են Արարատյան դաշտը,

Արարատյան դաշտին հայող նախալեռնային գոտին, Հյուսիսայեելսն տարա

ծաշրջանը՝ Վայոց ձորը, Սյունիքը, Արցախը և Նախիջևանը (նկ. 40)։

Ավանդաբար այգիները գտնվում էին բնակավայրերից դուրս, գետահովիտների մերձակա, առավելապես արնահայաց լանջերին, որտեղ ոռոգման ջուր էին տանում առուներով: Խո Պաղագործական շրջաններում, որտեղ բնակչությունն իր ապրուստը հոգում էր նաև այգի, ներից ստացվող բերքով, գրեթե բոլոր այգիներ ունեին: Արարատյան դաշտ. Հայաստանի հիմնական խաղողագործական գոտին է, գտեվում է Արաքս գետի միջին հոսանքում, ընդգրկում է Արարատի և Արմավիրի մարզերի 830 1300 մ բարձրության տարածքները: Ակտիվ ջերմաստիճանների տարեկան գումարը

կազմում է 4000-4200, մթնոլորտային տեղումների բանակը` 250-300 մմ: 1969 թ. Հայան

տանի խաղողի այգիների 64.3 %-ը գտնվել է այստեղ, բերքը կազմում էր հանրապետու

թյան 81,8 %-ը, տեխնիկական տեսակները կազմում էին 90,3 %, իսկ սեղանինը՝ 9.7 %

(Ap3y ass1, 1964, 116-141, 1973, 161), (նկ. 40-41):

Արարատյան դաշտին բնորոշ սեղանի խաղողի տեսակներ: Արարատի, Մուսկաթ, Սուսաննա, Արաքսենի սպիտակ, Սասուն, Երևանի մուսկաթ, Երևանի դեղին, Երևանի վարդագույն, Գանձակի սեղանի, Քիշմիշի սև, Շահումյանի, Մասիս, Կապուտան, Սիրիա նուշ, որոնցից միայն Արարատի տեսակն ուներ արդյունաբերական նշանակություն, որին հատկացված էր 1470 հա տարածք։ 1969 թ. Արարատյան դաշտի խաղողագործական գո– տում գերակշռում էին գինու և կոնյակի տեխնիկական տեսակները՝ Ոսկեհատ (Խարջի), Ռքածիթելի, Կախեթ, Մսխալի, Գառան դմակ, որոնք աճեցվել են 23 878 հա տարածքում (նկ. 4245):

Արարատյան դաշտում, կլիմայական նպաստավոր պայմանների շնորհիվ, գյուղա տնտեսության գլխավոր ճյուղերը եղել են ցորենի, բրնձի, բամբակի և խաղողի մշակու թյունը։ Մեկ խալվար (երկու դեսյատինից փոքր ավելի) տարածքի միջին բերքը կազմել է ցորեն՝ 180 փութ. մաքրած բամբակ՝ 32 փութ, խաղող 600 փութ, չմաքրած բրինձ 450 փութ Ցորենի միջին եկամուտը եղել է 90 ր. (փութը` 0, 50 ռ.), բամբակինն ու խաղողինը 240 1. (մաքրած բամբակի մեկ փութը 7, 50 ռ, խաղողինը` 0, 40 ր.), իսկ չմաքրած բրնձինը՝ 315 ո,

Էկոլոգիապես մաքուր սնունդ, մաքուր խմելու ջուր մաքուր օդ մաքուր կենսակա միջավայր:

Առողջ քուն ամենաքիչը 8ժամ:

Մարմնակրթություն, սպորտ, հիգենաբչ

Վատ սովորությունների ձերբազատում

Ստրեսային իրավիճակներից դուրս ենք գալիս կատակով

Իրավունք

Իրավունք ասելով, ես հասկանում եմ պարտականություն, սովորություն։ Ընդհանրապես, մարդիկ լսելով իրավունք հասկանում են պետության կողմից սահմանված գործոն, որը հստակեցված է և թույլատրելի է համարվում։ Ես իրավունքը հասկանում եմ մարդու ազատ որոշման կայացման գործում նրա դերը, որպես ազատ մարմին։ Մարդ, որը կարող է ազատ որոշում կայացնել, կախված չլինելով միաժամանակ մի անձի կողմից։ Իրավունքը վերապահում է մարդու որոշումը, որը չի կարող ընդունվել երկձայն, այսինքն այն չի կարող ընդունվել բռնի ուժով կամ էլ խոսքի զրկումով։ Այն պետք է ընդունվի մի անձի կողմից, որը գիտակցում է դա։ Իրավունքները տարբեր են լինում։ Կան մարդկային իրավունքներ, աշակերտի, ուսուցչի, ծնողների, դպրոցի, կայքի, թեկուզ և պետության։ Այս բոլորը մեծ մասով իրար նման են, տարբերություն է կազմում միայն մասշտաբը։ Իրավունքը դա մարդու սովորությունն է ինչ-որ բանի նկատմամբ։ Իրավունքները, մեծ մասով, ընդունված են ՀՀ Սահմանադրությամբ ու հստակեցված են։ Բայց կան նաև իրավունքներ, որոնք պետականորեն ճանաչված ու սահմանված չեն, բայց վերահսկվում են, իսկ մարդիկ փորձում են ենթարկվել։ 

Գրված օրենքներ

Գրված օրենքները այն օրենքներն են, որոնք ընդունված են մարդկանց խմբի կողմից, սահմանադրության կողմից, որը հաստատված է կարգով։ Ընդհանրապես, մարդիկ հետևում են օրենքին ու խուսափում են այն խախտելուց։ Կարճ կարող ենք ասել, որ օրենքը սահմանադրոներն ընդունված է, պետականորեն ընդունված է, և մարդիկ, հասկանալով ու ըմբռնելով այն, ենթարկվում են օրենքին։ Գրված օրենքների համաձայն մարդ պետք է ենթարկվի, որպեսզի պատիժ չստանա, բայց հակառակ դեպքում նա կամ կտուգանվի, կամ էլ կպատժվի՝ օրենք համաձայն։ Գրված օրենքները նույնպես տարբերվում են։ Այդ օրենքները կարող են վերաբերվել մարդկանց հարաբերություններին, կարող են վերաբերվել պետությունների միջև հարաբերություններին։ Դա կախված է նրանից, թե որ տեսակն ենք մենք դիտարկում։

Չգրված օրենքներ

Չգրված օրենքները, նույն իմաստն են կրում։ Մարդիկ դրանց սկսում են ենթարկվել այն ժամանակ, երբ մարդկանց որոշակի խումբ դրան ենթարկվում է։ Դա փաստացիորեն օրենք չէ, քանի որ պետականորեն ընդունված ու կարգով հաստատված չէ։ Բայց մարդիկ մտադրաբար ենթարկվում են, որովհետև կարծում են, որ դա ճիշտ է ու պետք է։ Չգրված օրենքները կարող են լինել մարդկանց բնավորության վերաբերյալ։ Օրինակ՝ սերը, ամենահեշտ ու հետաքրքիր տարբերակը։ Սերը կարող է լինել օրենք։ Եթե պետականորեն հաստատված օրենքներին պետք է ենթարկվել, իսկ չենթարկվելուն սպառնում է ազատ արձակումը, ապա չգրված օրենքներին կարելի է ենթարկվել, կարելի է՝ ոչ։ Ես կարծում եմ, որ չգրված օրենքները մարդկային բնավորության գծեր են, քանի որ պետության կողմից սահմանված չեն, բայց միևնույնն է, նրանք դրանց ենթարկվում են։ Օրինակ կարող է ծառայել առօրյան՝ մարդկային առօրյան։ Մարդիկ իրենց առօրյայում կատարում են այնպիսի գործողություններ, որոնք իրենք ճիշտ են համարում։ Մարդ կարող է ժամերով պարտադրված աշխատել, բայց այնպես, որ դա չլինի օրենք։ Մարդ կարող է կազմել գրաֆիկ, ըստ որի կարող է բաժանել իր օրը օրենքների։ Ամեն օրենքը կարող է լինել ինչ-որ առօրյա գործ։ Եթե մարդ ամեն օր այդ գործողությունը անում է, նա ֆիքսվում է այն բանի, վրա, որ դա իր համար չգրված օրենք է, բայց նա դրան ենթարկվում է։ Պետականորեն գրված չէ, հաստատված չէ այդ օրենքը, բայց մարդը միևնույնն է ենթարկվում է դրան։

Իրավունք

Իրավունք ասելով, ես հասկանում եմ պարտականություն, սովորություն։ Ընդհանրապես, մարդիկ լսելով իրավունք հասկանում են պետության կողմից սահմանված գործոն, որը հստակեցված է և թույլատրելի է համարվում։ Ես իրավունքը հասկանում եմ մարդու ազատ որոշման կայացման գործում նրա դերը, որպես ազատ մարմին։ Մարդ, որը կարող է ազատ որոշում կայացնել, կախված չլինելով միաժամանակ մի անձի կողմից։ Իրավունքը վերապահում է մարդու որոշումը, որը չի կարող ընդունվել երկձայն, այսինքն այն չի կարող ընդունվել բռնի ուժով կամ էլ խոսքի զրկումով։ Այն պետք է ընդունվի մի անձի կողմից, որը գիտակցում է դա։ Իրավունքները տարբեր են լինում։ Կան մարդկային իրավունքներ, աշակերտի, ուսուցչի, ծնողների, դպրոցի, կայքի, թեկուզ և պետության։ Այս բոլորը մեծ մասով իրար նման են, տարբերություն է կազմում միայն մասշտաբը։ Իրավունքը դա մարդու սովորությունն է ինչ-որ բանի նկատմամբ։ Իրավունքները, մեծ մասով, ընդունված են ՀՀ Սահմանադրությամբ ու հստակեցված են։ Բայց կան նաև իրավունքներ, որոնք պետականորեն ճանաչված ու սահմանված չեն, բայց վերահսկվում են, իսկ մարդիկ փորձում են ենթարկվել։ 

Գրված օրենքներ

Գրված օրենքները այն օրենքներն են, որոնք ընդունված են մարդկանց խմբի կողմից, սահմանադրության կողմից, որը հաստատված է կարգով։ Ընդհանրապես, մարդիկ հետևում են օրենքին ու խուսափում են այն խախտելուց։ Կարճ կարող ենք ասել, որ օրենքը սահմանադրոներն ընդունված է, պետականորեն ընդունված է, և մարդիկ, հասկանալով ու ըմբռնելով այն, ենթարկվում են օրենքին։ Գրված օրենքների համաձայն մարդ պետք է ենթարկվի, որպեսզի պատիժ չստանա, բայց հակառակ դեպքում նա կամ կտուգանվի, կամ էլ կպատժվի՝ օրենք համաձայն։ Գրված օրենքները նույնպես տարբերվում են։ Այդ օրենքները կարող են վերաբերվել մարդկանց հարաբերություններին, կարող են վերաբերվել պետությունների միջև հարաբերություններին։ Դա կախված է նրանից, թե որ տեսակն ենք մենք դիտարկում։

Չգրված օրենքներ

Չգրված օրենքները, նույն իմաստն են կրում։ Մարդիկ դրանց սկսում են ենթարկվել այն ժամանակ, երբ մարդկանց որոշակի խումբ դրան ենթարկվում է։ Դա փաստացիորեն օրենք չէ, քանի որ պետականորեն ընդունված ու կարգով հաստատված չէ։ Բայց մարդիկ մտադրաբար ենթարկվում են, որովհետև կարծում են, որ դա ճիշտ է ու պետք է։ Չգրված օրենքները կարող են լինել մարդկանց բնավորության վերաբերյալ։ Օրինակ՝ սերը, ամենահեշտ ու հետաքրքիր տարբերակը։ Սերը կարող է լինել օրենք։ Եթե պետականորեն հաստատված օրենքներին պետք է ենթարկվել, իսկ չենթարկվելուն սպառնում է ազատ արձակումը, ապա չգրված օրենքներին կարելի է ենթարկվել, կարելի է՝ ոչ։ Ես կարծում եմ, որ չգրված օրենքները մարդկային բնավորության գծեր են, քանի որ պետության կողմից սահմանված չեն, բայց միևնույնն է, նրանք դրանց ենթարկվում են։ Օրինակ կարող է ծառայել առօրյան՝ մարդկային առօրյան։ Մարդիկ իրենց առօրյայում կատարում են այնպիսի գործողություններ, որոնք իրենք ճիշտ են համարում։ Մարդ կարող է ժամերով պարտադրված աշխատել, բայց այնպես, որ դա չլինի օրենք։ Մարդ կարող է կազմել գրաֆիկ, ըստ որի կարող է բաժանել իր օրը օրենքների։ Ամեն օրենքը կարող է լինել ինչ-որ առօրյա գործ։ Եթե մարդ ամեն օր այդ գործողությունը անում է, նա ֆիքսվում է այն բանի, վրա, որ դա իր համար չգրված օրենք է, բայց նա դրան ենթարկվում է։ Պետականորեն գրված չէ, հաստատված չէ այդ օրենքը, բայց մարդը միևնույնն է ենթարկվում է դրան։

Պատրանք

Սալահատակն ու ուղին

Հոգիս թիթեռ
Մի վայր, մի վեր
Հույս ծովերով թևելով՝
Հոգիս մի բեռ
Անմայր, անսեր,
Լույս հովերով հևելով։

Սար ու քար

Սալահատակ-սալահատակ քալեցի,
Սալի վրա կյանք ու ջանքս հալեցի.
Ոսկի, արծաթ սալի սրտում սարերով,
Ծառ ու ծաղիկ սալի շրջում բարերով:
Սալը հեցած և ո՛չ մի բան չիմացավ,
Վրան հիմար կյանքի ուղին վիմացավ:
Ե՛վ ահավոր, և՛ կանաչ․

Ահա՛ սարը՝ ձորը բացել՝

Ահա՛ քարը՝ օրը գացել՝

Ե՛վ մահավոր, և՛ անաչ։

Սեր ու բեր

Գարուն սերն էր՝
Դալար-օրերում շոգիացավ սրտիս վրա՝
Ամպեր-ամպեր ծալ ու քաշ։

Կյանքի եռն էր՝
Ամառ-ձորերում ոգեցավ կրծիս վրա՝
Լուսին-լուսին հալ ու մաշ։

Աշուն-բերն էր՝
Պտղիկն էր հոգում ծառերով՝
Սրտիս բակին նուշիկ-նուշիկ բարդելով։

Այն ձմեռն էր՝

Ձյունիկն իր գոգում սարերով՝
Կրծիս տակին ուշիկ-ուշիկ զարթելով։

Ոչ բևեռային և բևեռային կովալենտային կապեր

Եթե կովալենտային կապն առաջանում է նույն տարրի երկու ատոմների միջև, ապա այն կոչվում է ոչ բևեռային կովալենտային կապ:

Օրինակ ջրածնի մոլեկուլում կովալենտային կապն առաջանում է s− ատոմային օրբիտալների s−s փոխծածկմամբ:

Безымянный.png
Կամ՝

Քլորի, ֆտորի մոլեկուլներում կովալենտային կապն առաջանում է p− ատոմային օրբիտալների p−p փոխծածկմամբ:


Ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգը կամ օրբիտալների փոխծածկի տիրույթը գտնվում է միջուկներից հավասար հեռավորության վրա, բացասական լիցքը երկու միջուկների միջև բաշխվում է համաչափորեն, այսինքն՝ լիցքերի բևեռացում տեղի չի ունենում:

Ոչ բևեռային կովալենտային կապ առկա է, հիմնականում, պարզ նյութերի մոլեկուլներում, սակայն, այդպիսի կապ կարող է լինել նաև բարդ նյութերի մոլեկուլներում:

Օրինակ՝ ջրածնի պերօքսիդի՝ H2O2, մոլեկուլում թթվածնի ատոմների միջև առկա է ոչ բևեռային կովալենտային կապ:

aditya-birla-hydrogen-peroxide-500×500.png
Նույն՝ H2O2-ի մոլեկուլում H−O կապերը բևեռային են:


Այս դեպքերում ընդհանուր էլեկտրոնային զույգը կամ օրբիտալների փոխծածկի տիրույթը խտանում, բևեռանում է դեպի առավել էլեկտրաբացասական տարրի ատոմը, մոլեկուլի այդ մասը ձեռք է բերում մասնակի բացասական, իսկ մյուս մասը՝ մասնակի դրական լիցք: Այդպիսի կապը կոչվում է բևեռային կովալենտային կապ:

Օրինակ քլորաջրածնի մոլեկուլում կապը բևեռային կովալենտային է:

кс25.jpg
Որքան մեծ լինի տարրերի էլեկտրաբացասականությունների տարբերությունը, այնքան ավելի բևեռացած կլինի կովալենտային կապը:

Եթե այդ տարբերությունը շաը մեծ է (հիմնականում մետաղ-ոչ մետաղ), ապա կովալենտային կապը «վերածվում է» իոնականի, այսինքն ընդհանրացված էլեկտրոնային զույգն անցնում է տարրերից մեկին:

Ոչ բևեռային, բևեռային կովալենտային և իոնային կապերի համեմատումը կարելի է տեսնել հետևյալ նկարում.

bonds-13F0B3614251B9653D5.png
Սիգմա և պի կովալենտային կապեր.

Քննարկված բոլոր դեպքերում կովալենտային կապն առաջանում էր ատոմային օրբիտալների փոխծածկմամբ՝ ատոմների միջուկները միացնող առանցքի ուղղությամբ և կոչվում է սիգմա` σ− կապ:

Բոլոր միակի կապերը սիգմա՝ σ−, կապեր են:

Նույն ատոմների միջև երկրորդ, երրորդ կապերի առաջացումը կատարվում է p- ատոմային օրբիտալների կողմնային, կրկնակի փոխծածկմամբ՝ միջուկները միացնող առանցքի երկու կողմերում և կոչվում է պի՝ π− կապ: Օրինակ էթենի մոլեկուլում ածխածնի ատոմների միջև առաջին կապը σ− կապ է, իսկ երկրորդը՝ π−:

Վերջին դեպքում ատոմային օրբիտալների փոխծածկը կատարվում է ավելի փոքր չափով, ինչի պատճառով π− կապի էներգիան փոքր է σ− կապի համեմատությամբ:

Բազմակի կապերից միայն մեկը կարող է լինել սիգմա՝ σ− կապ:

Կան բազմաթիվ π− կապ պարունակող նյութեր, օրինակներ՝

Carbon_Dioxide0-312.jpg
azot_molecula.gif
ածխածնի (IV) օքսիդ ազոտ

Պատասխանել հարցերին

1) Նշված նյութերից ո՞րն է մետաղ

Ա)քլոր

Բ) ածխածին

Գ) ֆոսֆոր

4) այլումին

2)Որքա՞ն պրոտոն ունի երկաթի ատոմը

Ա) 56

Բ)28

Գ)30

Դ)26

3)Տարրի ատոմը ունի հետևյալ բաղադրությունը ` 15 պրոտոն,15 էլեկտրոն,16 նեյտրոն։Ո՞ր տարրի մասին է խոսքը։

Ա)ազոտ

Բ) ֆոսֆոր

Գ) թթվածին

Դ) քլոր

4) Քիմիական տարրի կարգաթիվը 7 է։Ո՞րն է 5 մոլեկուլ այդ տարրի ատոմներից կազմված նյութերը

Ա)P5

Բ)N5

Գ)5N2

Դ)5P

5) Քանի՞ կենտ էլեկտրոն ունի ազոտի ատոմը էլեկտրոնային շերտում

Ա)3

Բ)2

Գ)5

Դ)7

6)Ո՞ր մոլեկուլում կա կովալենտ բևեռային կապ

Ա)H2S

Բ)KF

Գ)N2

Դ) P4

7) Նյութերից որ՞ի մոլեկուլում է ոչ բևեռային Կովալենտային կապ

Ա)HCl

Բ)H2O

Գ)Cl2

Դ)NH3

8) Ինչպե՞ս է կոչվում այն քիմիական կապը ,որն առաջանում է իոնների միջեւ գործող էլեկտրաստատիկ ձգողության ուժերի շնորհիվ

Ա) կովալենտ բևեռային

Բ) կովալենտ ոչ բևեռային

Գ)իոնային

9) Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի կարգաթիվը

Ա)հարաբերական ատոմային զանգված

Բ)նեյտրոնների թիվը

Գ)պրոտոնների և էլեկտրոնների թիվը

Դ)օքսիդացման աստիճանը

10) Հետևյալ նյութերից որու՞մ կա իոնական կապ

Ա)NaCl

Բ)H20

Գ)HCl

Դ)Cl2

Կախված արտաքին պայմաններից բոլոր նյութերը հանդիպում են պինդ, հեղուկ և գազային վիճակներում, որոնք ընդունված է համարել ագրեգատային վիճակներ։ Տարբեր ագրեգատային վիճակներում նյութերն ունեն տարբեր հատկություններ։

Պինդ վիճակում գտնվող մարմինը ունի որոշակի ձև և ծավալ։ 

Հեղուկները պահպանում են ծավալը և հեշտությամբ փոխում են իրեն ձևը։ 

Գազերը չունեն ոչ ձև, ոչ ծավալ։ 

Նույն նյութը երեք ագրեգատային վիճակներում էլ բաղկացած է նույն մոլեկուլներից կամ ատոմներից։ 

Այդ վիճակների տարբերությունը պայմանավորված է, նյութի մասնիկների շարժման բնույթով և փոխազդեցությամբ։ 

Բյուրեղային նյութի անցումը պինդ վիճակից հեղուկ վիճակ, կոչվում է հալում։

Այն աստիճանը, որի դեպքում նյութը հալվում է կոչվում է հալման ջերմաստիճան։

Այն ջերմաքանակը, որը անհրաժեշտ է բյուրեղային նյութը հալման ջերմաստիճանում հեղուկի փոխարկելու համար կոչվում է հալման ջերմություն։ 

Այն ֆիզիկական մեծությունը, որը ցույց է տալիս թե ինչ ջերմաքանակը է անհրաժեշտ հաղորդել 1 կգ զանգվածով բյուրեղային մարմնին հալման ջերմաստիճանը այն ամբողջությամբ հեղուկի վերլուծելու համար կոչվում է հալման տեսակավոր ջերմություն։

1. Свежий хлеб – старъй хлеб

Свежий журнал – старъй журнал

Свежий воротничок – грязнъй

Свежий ветер – тяжелъй ветер

Свежий взгляд – предвзтъй взгляд

2. Бледный луч – яркий луч

Бледные краски – яркие краски

3. Легкий вопрос – сложнъй вопрос

Легкий аромат –тяжелъй аромат

 Легкая ноша –тяжелая ноша

Легкая походка –грузная походка

Легкий характер –сложнъй характер

4. Глубокий сон –чуткий сон

Глубокое озеро –мелкое озеро

Глубокое дыхание –легкое дъхание

Глубокий след – незаметнъй след

Упр. 2 : Подберите антонимы к словам. По вертикали получится слово.

Широкий –узкий

Твердый –мягкий

Старый –новъй

Скучный –интерестнъй

Бесполезный –ценнъй

Неряшливый –аккуратнъй

 Спишите, вставляя пропущенные буквы. Укажите неопределённо-личные и обобщённо-личные предложения. Устно объясните, какими формами глагола выражено в каждом предложении сказуемое.

1) Бездонную бочку водой н… наполн…шь. (Посл.) 2) Вас прос…т к телефону. 3) Дело словом н… замен…шь. (Посл.) 4) Поднялся шум, прощальный плач, ведут на двор осьмнадцать кляч, в возок боярский их впр…гают. (П.) 5) На войне встреча…шь разных людей. (Симонов.) 6) В лесах прорубали с запада на восток широкие прос…ки. (Пауст.) 7) Стой за правду г…рой. (Посл.) 8) Мне даже на п…кетах пишут «ваше превосходительство».(Г.)9) Любишь ката…ся — люби и саночки возить. (Посл.)10) На даче сп..т под стук дождя. 11) А за стеной всё что(то) делалось, делалось, и вот, наконец, и нас п…звали к столу.

Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը․/գ-կ-ք/

Դիրքորոշում, կարգապահ, վարքագիծ, հոգատար, մրգահյութ, շրջակայք, լեգեոն, թագուհի, ճգնավոր, հոգվիճակ, չօգնել, ճտկավոր, հոգաբարձու, երկարաձիգ, թմբուկ, ճգնաժամ։

Բառաշարքում ընդգծել բայերը:

Արևագալ, թնդալ, ցախավել, զգալ, բղավել, ջահել, հմայել, ավել, շողալ, ձնհալ, շրխկալ, կոշկաթել, ծավալ, գդալ, սխալ, համակարգել, հողմարգել, ծամթել, ճնշել, անվայել:

Պայմանի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման պայմանը։

Հիմնականում արտահայտվում է անորոշ դերբայի տրական հոլովով և դեպքում կապով։

Պատասխանում է ի՞նչ պայմանով, ո՞ր դեպքում հարցերին։

1.     Ընդգծի՛ր պայմանի պարագաները։

Քո մերժման դեպքում նրանք կհայտնվեն անելանելի դրության մեջ։

Մնացի տանը պարապելու պայմանով։

Բարձր գնահատական ստանալու դեպքում կարժանանաս ծնողներիդ գովքին։

Շուտ օգնության հասնելու դեպքում կավարտվեր այդ ամենը։

Նման դեպքում միշտ էլ հարցը վճռվում է հօգուտ մեծամասնության։

Նպատակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման նպատակը։

Արտահայտվում է առավելապես անորոշ դերբայի տրական հոլովով, ինչպես նաև  կապային կապակցություններով՝ համար, նպատակով, հանուն։

Պահանջում է ինչո՞ւ , ինչի՞ համար, ի՞նչ նպատակով հարցերը։

2.     Ընդգծի՛ր նպատակի պարագաները։

Աղջիկները գնացին աղբյուր՝ ջրի։

Շտապում էր՝ սեղմելու այդ մեծ բարեգործի ձեռքը։

Չափ ու քանակի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման չափը , աստիճանը։

Պատասխանում է ինչքա՞ն , որքա՞ն հարցերին։

Արտահայտվում է թվական դերանուններով՝ այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, ․․․, մակբայներով՝ կրկին, նորից, բազմիցս, անընդհատ, բառակապակցություններով՝ տասն անգամ, կիսով չափ, այն աստիճան։

3.     Գտի՛ր չափ ու քանակի պարագաները։

Գրավիչ են դարձյալ քո աչքերը ջինջ։

Մայր ու որդի շատ երկար զբոսնեցին:

Փայտփորիկն անընդհատ կտցահարում էր ծառը:

Ոսկե շղթան արժեր հազար դոլար:

Փոքրիկը շատ էր սիրում պաղպաղակ և երբեք չէր հրաժարվում դրանից:

Այդ երեկո ծերունին բնավ չխոսեց:

1. Գյուղատնտեսությունը գտնվում է բարձր մակարդակի վրա:

2. Ունի մեծ՝ ոսկու, պղնձի, նավթի, ցինկի պաշար:

3. Արևելյան շրջանում արևադարձային և ջրառատ է:

4. Ունի ելք դեպի օվկիանոս:

5.Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները աշխարհի 3-րդ կամ 4-րդ ամենամեծ պետությունն է ցամաքային և ջրային տարածքների ընդհանուր մակերեսով՝ Ռուսաստանից և Կանադայից հետո, Չինաստանից առաջ կամ հետո։

1. Բարբառային բառերը դարձրո՛ւ գրական հայերեն՝ էրնեկ, քու, չեներ, էկար, էկավ։ 

Էրնեկ-փափագ

Քու-քո

Չեներ-չլիներ

Էկար-եկար

Էկավ-եկավ

2. Բացատրի՛ր բառերը՝ նանար, նայ, խորոտիկ, երերուն։

Նանար-սիրուն

Նայ-նայել

Խորոտիկ-գեղեցիկ

Երերուն-տարբերվող

պարագաները։

Սիմինդրի երկար տերևները թրերի նման քսվում էին իրար։

Քամին սկզբում քշեց թեթև, իսկ հետո գազանաբար պոկեց թույլ ամրացրած տանիքները:

Տարերքը կամաց-կամաց սեղմում էր իր չարագույժ օղակը:

Չոր խոտը շատ արագ ու հեշտ է վառվում անգամ փոքրիկ կայծից:

Դժվարությամբ է հարմարվում նոր վայրում:

Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

 

Պատճառի պարագա

Ցույց է տալիս գործողության կատարման պատճառը։

Պատասխանում է ինչի՞ց, ի՞նչ պատճառով հարցին։

Արտահայտվում է գոյականի բացառական հոլովով, կապային կապակցություններով, դերբայական ձևերով՝ անորոշ դերբայի բացառական և գործիական հոլովներով։

2. Գտի՛ր պատճառի պարագաները, ընդգծի՛ր։

Տիկինը սարսռաց սեփական մտքից։

Նրա դեմքը շիկնել էր թեթև հուզմունքից։

Վախից կուչ էր եկել սենյակի մի անկյունում։

Ապրուստի այլ միջոց չունենալով՝ ծերուկը սենյակը վարձով էր տալիս։

Շատ աշխատելուց նրա մկանները ամրացել էին։

Մենակություն բառից դողում է օդն իմ սենյակի։

Գտի՛ր և ընդգծի՛ր ժամանակի պարագաները․

Խաղաղ գիշերով դու կգաս։

Փողոցն անցնելիս սայթաքեց։

Հավաքվեցին գիշերով։

Գյուղը դատարկվեց մի ակնթարթում։

Մինչև գարուն ոչ մի մարդ ոտք չի դնում անտառներում։

Սակայն Մթնաձորում այժմ էլ թավուտ անտառներ կան։

Գիշերվա հետ որսի են ելնում։

Մի երեկո խոստովանեց իր սերը։

Մասնավորող պարագայական բացահայտիչ

2. Կետադրել, նշել տեսակը․

Ձորի երկու կողմերում՝ թավուտ անտառների մեջ, արջեր շատ են լինում։ Տեղի պարագա

Վաղ առավոտյան՝ ուղիղ ժամը վեցին, արթնանում էր։ Ժամանակի պարագա

Երևանում՝ Աբովյան փողոցում, նկարահանում է։ Տեղի պարագա

Հաջորդ օրը՝ շոգ կեսօրին, նա տուն վերադարձավ։ Ժամանակի պարագա

Մաշկը կազմում է մարմնի ընդհանուր ծածկույթը, որի մակերեսը 1,5-2 քառակուսի մետր է, հաստությունը`   0,5-4 մմ, քաշը`   մարմնի քաշի 16 տոկոսը: Նրա մեջ են գտնվում զգացող նյարդային վերջույթների ընկալիչները (ռեցեպտորներ) և մաշկի բաղադրիչները`   ճարպագեղձերը, քրտնագեղձերը, կաթնագեղձերը, մազերը, եղունգները: Բնական բացվածքների, անցքերի շրջանում մաշկը վերածվում է լորձաթաղանթի:

Մաշկի ռեցեպտորներն ընկալում են ջերմությունը, շփումն ու հպումը, հարվածը և տարբեր ազդակներից առաջացած գրգիռները (նաև ցավը)`   դրանք հաղորդելով կենտրոնական նյարդային համակարգ: 

Բացի գրգիռներն ընկալող և հաղորդող հատկությունից, մաշկն ունի նաև մի շարք կարևոր ֆունկցիաներ`   պաշտպանական (մաշկային ծածկույթը պաշտպանում է ամբողջ մարմինը արտաքին ազդակներից), արտազատական (ճարպ և քրտինք), շնչառական, ջրաաղային փոխանակության և ջերմականոնավորման: Միևնույն ժամանակ այն արյան պահեստ է:

Մաշկը բաղկացած է երկու`   մակերեսային (վերնամաշկ) և խորանիստ (բուն մաշկ) շերտերից:

Драка со Львом

Лев отдыхал в тени большого дерева после сытного обеда. Стоял полдень. Жара. Ко Льву приблизился Шакал. Посмотрел на отдыхающего Льва и несмело сказал:

— Лев! А давай подеремся!

Но в ответ была только тишина.

Шакал стал говорить громче:

— Лев! Давай драться! Устроим на этой поляне сражение. Ты против меня!

Лев на него и внимания не обратил.

Тогда Шакал пригрозил:

— Давай драться! А не то я пойду и всем расскажу, что ты, Лев, меня ужасно испугался.

Лев зевнул, лениво потянулся и промолвил:

— И кто тебе поверит? Подумаешь! Даже если меня кто-то и осудит за трусость – это все же куда приятнее, чем то, что меня будут презирать. Презирать за драку с каким-то там Шакалом…

——————————————————————————————————

Պայքար առյուծի հետ
Առյուծը հանգստանում էր մի մեծ ծառի ստվերում, առատ ճաշից հետո։ Կեսօր էր։ Ջերմություն. Շակալը մոտեցավ Առյուծին։ Նա նայեց հանգստացած Առյուծին և երկչոտ ասաց.

-Առյուծո՜ Եվ եկեք պայքարենք:

Բայց ի պատասխան միայն լռություն էր։

Շակալը սկսեց ավելի բարձր խոսել.

-Առյուծո՜ Եկեք պայքարենք! Եկեք մարտ կազմակերպենք այս բացատում։ Դու իմ դեմ ես։

Դեմ չէ:

Հետո Շակալը սպառնաց.

• Արի կռվենք! Հակառակ դեպքում ես կգնամ և բոլորին կասեմ, որ դու, Լև, ահավոր վախենում էիր ինձանից։

Առյուծը հորանջեց, ծույլ ձգվեց և ասաց.

«Իսկ ո՞վ կհավատա քեզ»։ Մտածե՛ք։ Եթե նույնիսկ ինչ-որ մեկն ինձ դատապարտի վախկոտության համար, միեւնույն է, դա շատ ավելի հաճելի է, քան այն, որ նրանք կարհամարհեն ինձ։ Արհամարհել ինչ-որ Շակալի հետ կռվի համար…

1.       Ընդգծե՛ք 5 թվական․

Ա․ քառապատիկ, զրո, վաթսունմեկերորդ, եռակի, տասներկու-տասներկու, յոթական, ութնյակ, չորսբոլորը, երկու հինգերորդ, միավոր,

Բ․ թվային, տրիլիոն, հազարերորդ, երկակի, հինգ-հինգ, մեկմեկու, երեսունհինգական, երեք յոթերորդ, չորրորդական, տասնավոր,

Գ․ վաթսուն, քանակություն, տասնմեկերորդ, մենավոր, ամբողջություն, հիսունական, հարյուր-հարյուր, թվանշան, չորս քառորդ, մեծաքանակ։

2.       Ընդգծե՛ք երեք քանակական թվական․

Ա․ երրորդություն, թվական, հարյուր մեկ, քառասուն, եռապատիկ, միլիոն,

Բ․ քանակական, հինգ հարյուր, յոթնապատիկ, իննսունութ, տասը, կոտորակային,

Գ․ բազմաթիվ, տասնինը, քառյակ, յոթանասուն, երկու, եռանիստ։

3.       Ընդգծե՛ք երեք դասական թվական․

Ա․ քսանմեկերորդ, մեկ չորրորդ, երսեուներկուերորդ, հազարավոր, հարյուրերորդ, երկուստեք,

Բ․ հնգյակ, մեկ հարյուրերորդ, տասնչորսերորդ, երրորդական, չորրորդ, քսանութերորդ,

Գ․ առաջին, երեք քառորդ, տասնիններոդ, երկրորդականություն, կրկնակի, հիսունմեկերորոդ։

4.       Ընդգծեք երեք բաշխական թվական․

Ա․ մեկ-մեկ, բազմակի, երկուական, ինը տասներորդ, հինգական, իններորդ,

Բ․ մեկումեջ, հինգ-հինգ, քսանական, չորս հինգերորդ, յոթական, երիցս,

Գ․ երկրորդական, տասնհինգ-տասնհինգ, յոթ ութերորդ, մեկական, բաշխական, տասական։

5.       Ընդգծե՛ք երեք կոտորակային թվական․

Ա․ մասնական, երկու երրորդ, տասներորդական, մեկ երկրորդ, զրո ամբողջ հինգ տասնորդական, սակավաթիվ,

Գ․ մեկ երրորդ, հարյուրապատիկ, երկու ամբողջ վեց տասնորդական, ամբողջական, երկու յոթերորդ, հնգանիստ,

Գ․ երկրորդային, մեկ քառորդ, քառածալ, հինգ վեցերորդ, կոտորակ, երեք ամբողջ տասնյոթ հարյուրերորդական։

6.       Ընդգծե՛ք երեք պարզ թվական․

Ա․ բազում, միլիոն, երեքական, քսան, քանակ, ութ,

Բ․ միլիարդ, վեցերորդ, ամբողջ, ինը, երեք, քսանյոթ,

Գ․ թիվ, տրիլիոն, միակ, յոթ, տասնվեց, չորս,

Դ․ հարյուր, եռյակ, վեց, քսաներորդ, երկու, տասնհինգ,

Ե․ միայն, հինգ, ութական, տասը, յոթերորդ, հազար։

1.     Գտի՛ր տեղի պարագաները, ընդգծի՛ր։ 

Ես թողել եմ (հեռվում) դալարագեղ այգին։

(Բլուրների վրա) ալիք-ալիք փռված էր մշուշը։

Քեզ եմ թողել (այնտեղ), իմ սպասված երազ։

Մեր (գյուղից վեր), մինչև այսօր պահպանվել է այդ շինությունը։

(Հնձանի ստվերում)՝ ուռենու կողովների մեջ, սև խաղողը շողշողում էր։

Ուղիղ երկու շաբաթ Մաշտոցը գրեթե դուրս չեկավ իր (կացարանից։)

Կապույտ լուսավոր (երկնքի տակ) սլացիկ ծառեր են։

Արարատյան դաշտի հնագույն (գյուղերից մեկում) ապրում էր մի պատկառելի ծերունի։

Մըսր քաղաքում ապրող Մելիքը մարդիկ ուղարկեց (Սասուն։ )

Նախադասության անդամներից որի՞ շարահյուսական վերլուծության մեջ սխալ կա։ 

Սակայն նա իրեն հպարտ զգաց՝ տեսնելով, թե Ջիմն ինչպիսի թեթևությամբ ցած թռավ աթոռից, որպեսզի դասարան գնա։ 

Դասարան -տեղի պարագա

Ինչպիսի -որոշիչ

Թեթևությամբ – միջոցի անուղղակի խնդիր

Գնա- ստորոգյալ

Ո՞ր նախադասության մեջ տեղի պարագա չկա

Ա․ Կանաչը անցյալ տարվա չոր խոտի տակ ծլել էր արդեն։ 

Բ․ Հրացանը մահակի պես ձեռն առած՝ ամեն օր նախիրը սարն էր քշում։

Գ․ Մթնաձոր տանող միակ արահետը առաջին ձյան հետ փակվում էր։

Դ․ Հովիվը բարկանում է շների վրա և նույնիսկ նրանց վրա մահակ բարձրացնում։

  Փակագծերում տրված տարբերակներից ընտրե՛ք ճիշտը։

Ես ձեզ բազմիցս զգուշացրել եմ։

Ռուսերեն այնքան գիտի, որ հազվադեպ է օգտվում բառարանից։

Կարծում եմ՝ պետք է միառժամանակ սպասել մինչև կճշտվեն որոշ հանգամանքներ։

Ես ձեր կարծիքը ամբողջովին ընդունում եմ և պատրաստեմ պաշտպանելու այն։

Տնօերենը խստիվ արգելել է դասերի հաշվին այլ գործով զբաղվելը։

Բոլորը հոտնկայս ծափահարում էին պատանի ջութակահարին։

Մրցույթի արդյունքները առայժմ չեն հրապարակվել, բայց ես չեմ կասկածում իմ հաղթանակին։

Մեր փողոցի նոր գետնանցումը արդեն գործում է։

2.       Ընդգծե՛ք չափի երեք մակբայ։ 

Հիմնականում, ամբողջովին, եռակի։

3.       Ընդգծե՛ք ձևի երեք մակբայ։ 

Դանդաղ, հանկարծ, ուշիուշով

4. Ընդգծե՛ք ժամանակի երեք մակբայ։

ուշ, ապա, այլևս,

5.       Ընդգծե՛ք մակբայները։ 

Այդ «հանկարծակի »հանդիպումը մեզ շատ շփոթեցրեց։

Կարճ ժամանակում երիտասարդի կյանքում «անսպասելիորեն» տեղի ունեցավ փոփոխություն։

Սպարապետի «ազնվորեն» հպարտ հայացքը վկայում էր նրա մեծ հոգու մասին։

Մարսողության սկզբնական փուլում սննդանյութերը մանրացվում և խառնվում են մարսողական հյութերի հետ: Այնուհետև մարսողական հյութերի ազդեցության տակ խոշոր և բարդ օրգանական միացությունները քայքայվում են ավելի պարզ միացությունների։

Մարսողական օրգաններն են բերանի խոռոչը, ըմպանը, կերակրափողը, ստամոքսը, 12-մատնյա աղին, բարակ, հաստ աղիները, ուղիղ աղին և հետանցքը:

Մարսողական գեղձերն են թքագեղձերը, լյարդը, ենթաստամոքսային գեղձը, նաև ստամոքսի ու աղիների լորձաթաղանթում գտնվող հսկայական քանակությամբ մանր գեղձերը:

Մարսողության սկզբնական փուլում սննդանյութերը մանրացվում և խառնվում են մարսողական հյութերի հետ: Այնուհետև մարսողական հյութերի ազդեցության տակ խոշոր և բարդ օրգանական միացությունները քայքայվում են ավելի պարզ միացությունների։

Մարսողական օրգաններն են բերանի խոռոչը, ըմպանը, կերակրափողը, ստամոքսը, 12-մատնյա աղին, բարակ, հաստ աղիները, ուղիղ աղին և հետանցքը:

Մարսողական գեղձերն են թքագեղձերը, լյարդը, ենթաստամոքսային գեղձը, նաև ստամոքսի ու աղիների լորձաթաղանթում գտնվող հսկայական քանակությամբ մանր գեղձերը:

Մարդիկ միշտ ձգտել են հավասարության և արդարության, քանի որ դրանց ապահովումը լավ հասարակություն կառուցելու նախապայմանն է։ Արդարության գաղափարը եղել է բոլոր հասարակություններում։

Արդարության գաղափարի հիմքում ընկած է արդարացի լինելը։ Յուրաքանչյուրը, նունիսկ փոքր երեխան, ունի արդարության բնածին պահանջարկ։

Հին Հունական իմաստասերներն արդարության գաղափարը դիտարկել են ազնվության և հավասարության գաղափարների հետ միասին։ Նրանք արդարությունը նույնացրել են ճշմարտացիության, ներդաշնակության և առաքինության հետ։ Քաղաքացուց ակնկալվել է, որ իր գործողությունների կամ հասարակական տարբեր խնդիրների քննարկման ու լուծման ժամանակ նա միշտ մտածի ներդաշնակ պայմանների, արդար և առաքինի գործողությունների մասին։

Կարիքը, արժանիքը, ներդրումը և ջանքերն արդարության գնահատման չափանիշներից են, որոնց միջոցով տարբերակված մոտեցում է ցուցաբերվում մարդկանց, նրանց գործունեությանը։ Գնահատման ժամանակ երբեմն օգտագործվում են նաև այլ չափանիշներ, օրինակ՝ մարդկանց մասին դատելն՝ ըստ նրանց տարիքի, սեռի, ռասսյի կամ կրոնական նախընտրություն։ Այդպիսի չափանիշները հիմնավոր չեն։

Расписание, нисходить, безмолвный, раздружиться, беззвучный,
использовать, ниспадать, мировос зрение, разжигать, исповедь,
нисходящий, безпомощный, чресмерный, возвышаться, разжать,
безчувственный, черезчур, исзябнуть, безправный, восстание,
безмятежный, разстелить, разсмешить, взлететь, безжизненный,
нисвергнуть, воспаление, безконечный, расчесать, расчёт, раз
Существительные с предлогами замените прилагательными с
приставками.
Образец: жизнь без забот — беззаботная жизнь.
Речь без связи — безсвязанный, пассажир без билета — безбилетный,
певец без голоса —безголостный, труд без контроля -безконтрольный,
отпуск без срока — безсрокный, жизнь без просвета — ………………………………,

работа без смены — …………………, пространство без воздуха — ……………………………,
крестьянин без земли — …………………….., зима без снега — ……………………………………

Упражненеи 3.Образуйте слова с приставками:

без/бес

цена —безценный

забота —бесзабота

страж –безстражый

мера –безмер

цель –безцельн

форма –безформный

совесть –безсовестный

защита –беззащитный

радость –безрадостный

Упражнение 1
Расставьте пропущенные буквы .
А .
Собераться, блестеть, собирать, забирать, замереть, замирать, рассылать, расстелить, выжыгать, блестящий, зажигательный, стереть, блистать, протереть, вытирать, выбирать, застилить, замырло, замерало, умереть, умирать, растерать, заблестать, выстирали, выбираю, забираю, протереть, собирающий, вычисть, вычетать, расстелить, расстилаться, запереть, запырать, прибирать, избератели, сочитать, сочитание, блистательный, блеснет, приберет, опереться
Б .
Автомобиль, скрипя тормозами на спуске
остановился около колитки. 2. Между скамейками пробиралась девушка. 3. Его черный силуэт выделялся на фоне далекой святящейся зелени. 4. Наконец между стволами сосен что-то блиснуло. 5. Вверху, почти кусаясь снежного склона, плыло странное огненное облоко. 6. Позади на спокойной воде замырла яхта. 7. Остров был обсолютно гол. 8. Шарф ее развивался по ветру, чуть накланенная вперед фигурка напряглась. 9. Вместе со своим отрежением замок словно висит в воздухе, опиясанный бахромой густой зеленой тени. 10. Песок ложился вытянутыми ровными гродами по обочинам гладкого проспекта… 11. Он видел, как первые лучи солнца коснулись ледяного поля. 12. Шаги гулко раздавались под сводами. 13. В лодке стояла, управляя веслом, женщина с развывающимися волосами.¢

1.Вставьте пропущенные буквы, распределяя слова по столбикам (пре-, при-)

Придорожный, приоткрыть, преодолеть препятствие, превозмочь боль, присесть на скамью, приглушить, приморский, присниться, пренебрегать, превращение, преследование, признаться, презирать труса, прибрежный, преображение, приступить к делу, приостановить, превосходный, преобразование, преграда, приручить, , пристроить, , знаки препинания, презабавный котенок. Пребывать в неведении – прибывать по расписанию; старинное предание – придание силы; преданный патриот – приданный врагами – преданный командованию; преемник традиций – приемник «Турист-2» – преемственность поколений – приемлемый вариант; презрение к смерти – призрение сироты – презор; презирать угрозы – призирать детей, потерявших родителей; приближенный – приобретённый; претворить в жизнь – притворить дверь; преткнуться о камень – прикинуться в уголок; преувеличивать – приуменьшать значение открытия, преуменьшать расходы ради экономии; приходящий момент – преходящий медработник; предел в храме – придел всему; преклонить ветви – приклонить колена; припадать к земле – преподать урок; прискорбно факт – пресветлый образ.

2.Вставьте буквы.

Русский человек предаёт особое значение слову «семья». Предать семью означает предать самого себя. И подобное придательство не прощается ни людьми, ни Богом. Если русские гости обещают пребыть минут через пять, то иностранцы ближайшие полчаса-час прибывают в недоумении: где же их носит. Приступая к работе, не преступайте закон!

Դասարանական աշխատանք

Նախադասության գլխավոր անդամներ

Նախադասությունը ունի երկու գլխավոր անդամ՝ ենթակա և ստորգյալ, որոնք իրար հավասարազոր անդամներ են: 

Ենթական դրվում է ուղղական հոլովով և պատասխանում է ո՞վ, ովքե՞ր, ի՞նչ, ինչե՞ր հարցերին: 

1. Գտի՛ր տրված նախադասությունների ենթական և նշի՛ր, թե որ խոսքի մասով է արտահայտված: 

Եվ անապատի սահուն լռությունը ծանրացավ նորից:

Այնուհետև մենք էլ չէինք լսում նրա ձայնը: 

Գեղեցիկը կփրկի աշխարհը: 

Երեքը ներս մտան անմիջապես, իսկ երեքը՝ սպասեցին: 

Աղոթելը նրա միակ մխիթարությունն էր:

Պտուղդ քաղող չկա: 

Ձերբակալվածները միայն հրաշքի էին սպասում: 

Մեծ քաղաքում հաճույք էր կացարան փոխելը: 

2. Գտի՛ր նախադասության ենթական, կետադրի՛ր :  

Նրա ծանր հառաչանքները ողբը հեծկլտանքը  տխրեցնում էին ինձ: 

Ի՞նչ կոչվում այս ենթական: 

Ստորոգյալ 

Արտահայտում է հատկանիշ և այն վերագրում ենթակային ժամանակի մեջ: 

Համեմատել.

դարբին Մարգարը

Մարգարը դարբին է:

Ստորոգյալը արտահայտվում է դիմավոր բայաձևով: Լինում է երկու տեսակ՝ պարզ և բաղադրյալ:

Միայն խոնարհված բայով կազմված ստորոգյալը կոչվում է պարզ ստորոգյալ: 

3.Գտի՛ր նխադասությունների ստորոգյալները:

Նա ներկայացնում էր իր պատրաստած ուտեստը: 

Լինում է, չի լինում մի հրաշք երկիր:

Լող է տալիս իր երազանքների գրկում: 

Բաղադրյալ ստորոգյալ ՝ որևէ խոսքի մասով և դիմավոր բայով կազմված ստորոգյալը: 

Ստորոգելին արտահայտվում է գոյականով, ածականով, դերանունով, թվականով, դերբայով և դիմավոր բայի՝ հանգույցի հետ կազմում է բաղադրյալ ստորոգյալ: Որպես  հանգույց հանդես է գալիս եմ բայը: (Երբեմն որպես հանգույց կարող են հանդես գալ նաև լինել, դառնալ, թվալ բայերը): 

4. Դուրս գրի՛ր պարզ և բաղադրյալ  ստորոգյալները:

Եթե նա հիվանդ լինի, ոչ մեկին իր մոտ չի թողնի:

Լուսնի շողերի տակ ձյան ծածկոցը ինձ գորգ թվաց:

Խաղաղված ծովակը ծփում է:

Իմ պապը շատ ծեր էր:

5. Համաձայնեցնել տրված նախադասությունների ենթական և ստորոգյալը: 

Ճանապարհին նա միայն գլխի շարժումով եմ պատասխանում: 

Ծովինարն ու Անդրանիկը կանգնել է հին բարձունքին: 

Աղմուկն ու աղաղակը գնալով շատացան: 

Հանկարծ լաց ու կոծ լսվեցին: 

Ընդունվում է պատվերներ:

Ուղիղ շարադասություն՝ Տարիներ անցան:

Շրջուն շարադասություն՝ Անցան տարիներ: 

Տնային աշխատանք

1. Տեքստի բարդ նախադասություններից յուրաքանչյուրը պարզեցրո՛ւ`  նրա մեջ եղած նախադասություններից մեկը հանելով (ուշադի՛ր եղիր, որ տեքստը պահպանվի):

Գոյություն ունեն հսկա որդեր, որոնց երկարությունը հասնում է մեկից երկու մետրի: Այդ հսկաներից մեկը` մեգասկոլիդեսը, որը մատի հաստություն ունի, ապրում է իր փորած ստորերկրյա շավիղներում: Նրա օրգանիզմն այնքան է հարմարվել ստորերկրյա կյանքին, որ հողից հանելիս իսկույն խեղճանում է:

2. Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):

Օրինակ`

… ջրով լվացվեց: Զուլալ ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:

… ծաղիկներն օրորվում են … զեփյուռից:
… Գետը ողողել էր … քաղաքի տներն ու պարիսպները:
… ճանապարհորդը պատմում էր … անապատի մասին:
Գետը … շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների … ստվերները ծածկել էին … դաշտերն ու հովիտները: Հնէաբանները… դամբարանից … գործիքներ գտան:

https://bolsunov.com/istorii-legendy-pritchi/

——————————————————————————————————

Նավավարը ճամփորդին տարավ մյուս կողմ։

Ճամփորդը նկատեց, որ նավի թիակների վրա գրություններ կան. Մի թիակի վրա գրված էր՝ «Մտածիր», իսկ երկրորդի վրա՝ «Արա»:

«Ձեր թիակները հետաքրքիր են», — ասաց ճանապարհորդը: Ինչու՞ են այս մակագրությունները:

«Նայեք», — ասաց նավավարը ժպտալով: Եվ նա սկսեց թիավարել միայն մեկ թիակով՝ «Մտածիր» մակագրությամբ։

Նավակը սկսեց պտտվել մեկ տեղում։

• Երբեմն ինչ-որ բանի մասին էի մտածում, մտածում, պլաններ էի կազմում… Բայց դա ոչ մի օգտակար բան չէր բերում։ Ես ուղղակի պտտվում էի տեղում, ինչպես այս նավը։

Նավավարը դադարեց թիավարել մի թիավարով և սկսեց թիավարել մյուսով, որի վրա նշված էր «Արա» Նավը սկսեց պտտվել, բայց հակառակ ուղղությամբ։

«Ես գնում էի մյուս ծայրահեղության։ Նա ինչ-որ բան արեց չմտածված, առանց պլանների, առանց գծագրերի։ Շատ ժամանակ և ջանք է ծախսել: Բայց, ի վերջո, նա էլ տեղում պտտվեց։

«Ուրեմն թիակների վրա մակագրություն արեցի,- շարունակեց նավավարը,- որպեսզի հիշեմ, որ ձախ թիակի յուրաքանչյուր հարվածի համար պետք է լինի աջ թիակի հարվածը:

Եվ հետո նա ցույց տվեց մի գեղեցիկ տուն, որը բարձրանում էր գետի ափին.

«Այս տունը կառուցեցի այն բանից հետո, երբ թիակների վրա գրություններ արեցի։

1. Բարդ նախադասությունները դարձրո՛ւ երկուական պարզ նախադասություններ:

Հարավային Աֆրիկայում կա մի բույս, որը հիմնականում թիթեռներով է սնվում:
Հարավային Աֆրիկայում կա մի բույս։
Այն հիմնականում թիթեռներով է սնվում։
Անգլիայում մեծ համարում ունի խոլորձ (օրխիդեա) ծաղիկը, որն ունի չորս հազար տեսակ:
Անգլիայում մեծ համարում ունի խոլորձ ծաղիկը։
Այն ունի չորս հազար տեսակ։
Առավել արժեքավոր է այն տեսակը, որի հոտը շարունակ փոխվում է:
Առավել արժեքավոր է մի տեսակ։
Այդ հոտը շարունակ փոխվում է։
Մոնղոլիայի երկարակյացների մեջ, որոնց միջին տարիքը գերազանցում է հարյուրը, չկա ոչ մի տղամարդ:
Մոնղոլիայի երկարակյացների մեջ չկա ոչ մի տղամարդ:
Նրանց միջին տարիքը գերքզանցում է հարյուրը:
Արդեն գիտական պատասխան կա այն հարցին, թե ո՞ր տարիքից են երեխաները սկսում հեքիաթ սիրել:
Արդեն գիտական պատասխան կա այն հարցին։
Ո՞ր տարիքից են երեխաները սկսում հեքիաթ սիրել:

2. Բարդ նախադասությունները դարձրո՛ւ երկուական պարզ նախադասություններ:

Շվեյցարացի գիտնականները էլեկտրոնային սարքավորումներով ստուգելով Լոզանի սիմֆոնիկ նվագախմբի հարյուրավոր երաժիշտների լսողությունը, պարզել են, որ զգալիորեն ավելի լավ վիճակում է չծխողների լսողությունը:
Շվեյցարացի գիտնականները էլեկտրոնային սարքավորումներով ստուգելով Լոզանի սիմֆոնիկ նվագախմբի հարյուրավոր երաժիշտների լսողությունը։ Պարզվել է շատ հետաքրքիր փաստ։ Զգալիորեն ավելի լավ վիճակում է չծխողների լսողությունը:
Ֆլորիդայի նահանգի գիտահետազոտական աշխատարանի գիտնականներին երկար տարիների գիտափորձերից հետո հաջողվեց արտազատել մի քիմիական միացություն, որն օդում արձակում է սատկած միջատը:
Ֆլորիդայի նահանգի գիտահետազոտական աշխատարանի գիտնականներին երկար տարիների գիտափորձերից հետո հաջողվեց արտազատել մի քիմիական միացություն։ Այն օդում արձակում է սատկած միջատը։
Այդ միացությունը չափազանց ագրեսիվ է դարձնում բոլոր մեղուներին և իշամեղուներին, եթե նրանք մոտակայքում ինչ- որ տեղ են գտնվում:
Այդ միացությունը չափազանց ագրեսիվ է դարձնում բոլոր մեղուներին և իշամեղուներին: Այդպես է լինում նրանց մոտակայքում ինչ- որ տեղ գտնվելու դեպքում։
Կալիֆոռնիայի նահանգում անցկացված հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ Լոս Անջելեսի և Սան Դիեգոյի միջև գտնվող ատոմային էլեկտրակայանի ջրային հովացման համակարգի պատճառով ծովային կենդանիների շատ տեսակներ ոչնչանում են:
Կալիֆոռնիայի նահանգում անցկացված հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տվել մի շատ հետաքրքիր փաստ։ Լոս Անջելեսի և Սան Դիեգոյի միջև գտնվող ատոմային էլեկտրակայանի ջրային հովացման համակարգի պատճառով ծովային կենդանիների շատ տեսակներ ոչնչանում են:

3. Տեքստը փոխադրի՛ր պարզ նախադասություններով:

Հազար ինը հարյուր ութսունյոթ թվականի հունվարի մեկից Ֆինլանդիայում կենդանիների պաշտպանության վերաբերյալ նոր օրենք է ընդունվել, ըստ որի երկրի կրկեսներում փղերի ելույթներն արգելված են, քանի որ արևադարձային երկրների այդ հյուրերը վատ են հաղթահարում Սուոմիի ցուրտ կլիման: Փղերը միակ «մերժվածները» չեն. այդ ցուցակում հիշատակվում են նաև ռնգեղջյուրները, զեբրերը, ջայլամները, կոկորդիլոսները և կապիկները: Ֆինլանդիան աշխարհում առաջին երկիրն է, որը նման հակակրկեսային օրենք է ընդունել:

Այն օրից, ինչ որ նրան թաղեցին,
Այլևս խընդալ ես չեմ կարենում.
Բերկրանք, խնդություն իմ մեջ պաղեցին,
Ծիծաղս էլ երբեք սրտանց չի լինում,

Այն օրից, ինչ որ նըրան թաղեցին։

Միտքս թռչում է միշտ այն կողմերը,
Ուր որ նա իջավ դալուկը դեմքին,
Դեպի հանգստյան այն սև բլուրը,
Դեպի հանդերձյալ աշխարհն անմեկին,

Միտքս թռչում է միշտ այն կողմերը։

Упражнение 1.

Запишите прилагательные, вставляя -н- или -нн-. Образуйте от них наречия.

Дисциплинированный, ветреный, временный, туманный, откровенный, дружелюбный, мужествнный , внимательный, удивленный.

Упражнение 2.

Превратите Н в НН при помощи зависимых слов.

Образец: жареная рыба – жаренная на сковородке рыба

Мощеная дорога-мощенная на зимле дорога, плетеная шляпа, мороженые ягоды-мароженые разные ягоды, крашеные стены- крашенные в белом цвета стены, беленый потолок, соленый огурец-соленный острий огурец.

Упражнение 3.

Раскройте скобки и вставьте, где нужно Н или НН, а также другие пропущенные буквы.

Девочка смущено улыбнулась.2) Танцовщица двигалась грациозно, медлено, изящно. 3) Как только гости разошлись, сразу стало както пустыно. 4) Зрители стали хлопать преждевремено. 5) Мужчине плакать неприлично. 6) Любил я тайно. 7) Хвалу приемли равнодушно. 8) Напрасно пророка о тени он просит. 9) И медлено жгли их до утра огнем. 10) Он отнесся к нам благосклонно. 11) И многие годы неслышано прошли.12) Она выглядит роскошно.13) Все вокруг было очень таинственно. 14) Тоску изгнанья мы делили дружно. 15) Но вечно любить невозможно. 16) Есть речи – значенье темно иль ничтожно, но им без волненья внимать невозможно. 17) Она смотрела на меня изумлено. 18) Я заходил постоянно в аптеку. 19) Нельзя рассказывать монотонно.

Сядьте на пол в позу со скрещенными ногами. Плотно закройте правую ноздрю большим пальцем правой руки. Вдохните так медленно и бесшумно, как можете, за четыре секунды. Дыхание должно быть ровным, чтобы даже тончайшая нить, подвешенная возле ноздри не колебалась. Во время вдоха, задержки дыхания или выдоха не напрягайте лицевые мышцы и не раскачивайтесь. Глаза пусть будут закрыты или полуоткрыты и расслаблены. Вдохнув, закройте левую ноздрю безымянным пальцем и мизинцем той же правой руки, продолжая держать закрытой правую ноздрю. Задержите дыхание на 16 секунд. Затем, открыв правую ноздрю, выдохните через нее очень медленно и бесшумно, так, чтобы даже тонкая ниточка, подвешенная возле носа, не шелохнулась. Выдыхать нужно 8 секунд. Этот процесс составляет один цикл или одну пранаяму. Выполните четыре таких пранаямы подряд.

Практикуйте эту пранаяму два раза в день: утром и вечером. Это основное упражнение йогов. Можете объединить это упражнение с другими пранаямами. Время вдоха, задержки и выдоха вначале определяйте на слух по тиканью часов. Через полгода вы сможете вести счет секунд про себя.

При вдохе представьте себя в виде золотого облачка, взлетающего вдоль вашего позвоночника из первой чакры в седьмую чакру — в макушку. При задержке дыхания представляйте, что вы — золотое облачко, светитесь на макушке. При выдохе представьте себе, что вы — золотое облачко, летящее по позвоночнику к копчику, в первую чакру. При вдохе нужно опять представить себя, взлетающего в свою макушку. Вы должны научиться ярко представлять себе, как вы видите свое тело изнутри, когда летите.

Теперь поговорим о том, как увеличивать время занятий этим упражнением.

После регулярных занятий вышеописанной пранаямой с ее элементами ментальной тренировки в течение продолжительного времени и когда вы ощутите удовольствие от упражнения, увеличьте время вдоха на 1 секунду, задержки на 4 секунды и выдоха на 2 секунды. У вас получится соотношение секунд

5—20–10. Когда вы освоите этот ритм и почувствуете удовольствие от занятий, то увеличьте время еще на одну секунду при вдохе, на 4 при задержке, на 2 при выдохе. Соотношение времени всегда должно оставаться 1–4—2.

Пранаяма, при которой вдох, задержка и выдох равны 12–48—24 секунд называется низшим видом Ануломы-виломы. Люди, желающие поступить в ученики к йогам, делают эту пранаяму на «вступительных экзаменах» в течение часа, сидя в Падмасане. Когда время вдоха, задержки и выдоха достигает 24–96—48 секунд — это средний вид пранаямы Анулома-вилома. Высший вид пранаямы предусматривает время вдоха, задержки и выдоха равное 36—144—72 секунд.

Видимая польза: с помощью низшего вида пранаямы, в результате потения и энергетической промывки ауры, из физического тела и ауры удаляются все нечистоты. Все земные болезни, кроме кармических, можно вылечить при помощи такого дыхания. При выполнении среднего вида пранаямы в течение получаса (24–96—48 секунд) в теле появляется дрожь. Оно начинает подпрыгивать и зависать в воздухе в полуметре от пола (левитация). Аура становится чистой, плотной и вырастает в объеме в 3–5 раз. Все болезни покидают тело. Тело ученика начинает молодеть, у него вырастают новые зубы и новые волосы, и старик превращается в восемнадцатилетнего юношу. При выполнении высшего вида пранаямы в течение получаса

(36—144—72 секунд) человек достигает самого труднодостижимого вида самадхи — Нирвикальпа. Он сливается с Богом, находящимся в каждом человеке в виде Единого Духа. Такой человек может все. Он обладает всеми сиддхами. Он становится Творцом. Это уровень Иисуса Христа, Гаутамы Будды, Сатья Саи Бабы, Рамы, Кришны.

Однако старым людям, людям со слабым здоровьем и маленькой силой воли, или больным людям трудно довести время даже до 24–96—48 секунд. Поэтому им следует пока стремиться к низшему виду пранаямы: 12–48—24. Вместо увеличения времени, они должны увеличить количество циклов. Сначала дышать: 5—20–10 секунд за цикл, и довести до шести таких циклов в один присест, затем до десяти. И постепенно довести до восьмидесяти циклов за один раз без всякого перерыва. В результате ваше здоровье настолько улучшится, а воля настолько окрепнет, что и вы, несмотря на маленькие задержки дыхания, сможете достичь самадхи.

Но не следует забывать, что вы сможете достичь сверхчеловеческих способностей только при условии соблюдения правил этики. Это — ненанесение вреда всему живому и ненасилие, терпимость к интересам и убеждениям отдельного человека, группы или народа. Йоги воздерживаются от лжи, не присваивают чужой труд или имущество, отказываются от роскоши, корысти, накопления вещей и денег, от эгоистического отношения к окружающему миру. Йоги отказываются от любых подарков. Стремитесь и вы обходиться только самым необходимым. Ешьте сырые овощи и фрукты, откажитесь от мясных продуктов, избавьтесь от отрицательных эмоций: гнева, злобы, ревности, жадности. Изгоняйте из ума дурные мысли, будьте целомудренными. Находите удовлетворение в своих хороших поступках, а не в поисках славы, почестей, наград, не стремитесь к самовосхвалению. Будьте очень скромными, не суетитесь напрасно, побольше молчите, довольствуйтесь тем, что есть, не стремитесь властвовать над другими. Только тогда упражнения принесут успех — вы увидите реальный мир, а не тот, который видят сегодня ваши глаза.

Նստեք հատակին խաչաձև դիրքով: Աջ ձեռքի բթամատով ամուր փակեք աջ քթանցքը։ Շնչեք այնքան դանդաղ և լուռ, որքան կարող եք չորս վայրկյան: Շնչառությունը պետք է հավասարաչափ լինի, որպեսզի նույնիսկ քթանցքի մոտ կախված ամենաբարակ թելը չտատանվի։ Ներշնչելիս, շունչը պահելիս կամ արտաշնչելիս մի լարեք դեմքի մկանները և մի ճոճվեք։ Թող աչքերը լինեն փակ կամ կիսաբաց ու հանգիստ։ Ներշնչելով՝ փակեք ձախ քթանցքը նույն աջ ձեռքի մատնեմատով և փոքրիկ մատով՝ շարունակելով փակ պահել աջ քթանցքը։ Պահեք ձեր շունչը 16 վայրկյան։ Այնուհետեւ, բացելով աջ քթանցքը, շատ դանդաղ ու անձայն արտաշնչեք դրանով, որպեսզի նույնիսկ քթի մոտ կախված բարակ թելը չշարժվի։ Պետք է արտաշնչել 8 վայրկյան։ Այս գործընթացը կազմում է մեկ ցիկլ կամ մեկ պրանայամա: Կատարեք չորս նման պրանայամա անընդմեջ:

Կիրառեք այս պրանայամա օրը երկու անգամ՝ առավոտյան և երեկոյան։ Սա յոգայի հիմնական վարժությունն է։ Այս վարժությունը կարող եք համատեղել այլ պրանայամաների հետ։ Ներշնչման, հետաձգման և արտաշնչման ժամանակը նախ որոշվում է ականջով` ժամացույցի տկտկոցով: Վեց ամսից դուք կկարողանաք վայրկյաններ հաշվել ինքներդ ձեզ համար:

Երբ դուք ներշնչում եք, պատկերացրեք ձեզ որպես ոսկե ամպ, որը թռչում է ձեր ողնաշարի վերևում՝ առաջին չակրայից մինչև յոթերորդ չակրան՝ ձեր գլխի վերին մասը: Շունչդ պահած պատկերացրու, որ դու ոսկեգույն ամպ ես, որը փայլում է գլխիդ վերևում։ Արտաշնչելիս պատկերացրեք, որ դուք ոսկե ամպ եք, որը թռչում է ձեր ողնաշարով մինչև ձեր պոչամբարը՝ առաջին չակրան: Ներշնչելիս դուք պետք է նորից պատկերացնեք, թե ինչպես եք բարձրանում ձեր թագը: Դուք պետք է սովորեք վառ պատկերացնել, թե ինչպես եք տեսնում ձեր մարմինը ներսից, երբ թռչում եք:

Այժմ խոսենք այն մասին, թե ինչպես կարելի է ավելացնել այս վարժությունը կատարելու ժամանակը։

Վերոնշյալ պրանայամայի կանոնավոր պրակտիկայից հետո իր մտավոր մարզման տարրերով երկար ժամանակ, և երբ դուք զգում եք վարժության հաճույքը, ավելացրեք ինհալացիայի ժամանակը 1 վայրկյանով, պահումը 4 վայրկյանով և արտաշնչումը 2 վայրկյանով: Դուք կստանաք վայրկյանների հարաբերակցությունը

5-20-10. Երբ դուք տիրապետում եք այս ռիթմին և զգում եք մարզվելու հաճույքը, ապա ներշնչելիս ժամանակը ավելացրեք ևս մեկ վայրկյանով, պահելիս՝ 4-ով, արտաշնչելիս՝ 2-ով։ Ժամանակի հարաբերակցությունը միշտ պետք է մնա 1-4-2:

Պրանայաման, որի դեպքում ինհալացիա, պահում և արտաշնչում հավասար է 12–48–24 վայրկյանի, կոչվում է անուլոմա-վիլոմայի ամենացածր տեսակը։ Մարդիկ, ովքեր ցանկանում են դառնալ յոգայի ուսանողներ, այս պրանայամա անում են «ընդունելության քննության» ժամանակ՝ Պադմասանում նստած։ Երբ ներշնչման, պահման և արտաշնչման ժամանակը հասնում է 24–96–48 վայրկյանի, սա Anuloma Viloma pranayama-ի միջին ձևն է։ Պրանայամա ամենաբարձր ձևը նախատեսում է ինհալացիա, պահում և արտաշնչում, որը հավասար է 36-144-72 վայրկյանի:

Տեսանելի առավելություններ. Պրանայամայի ամենացածր ձևի օգնությամբ, քրտնարտադրության և աուրայի էներգիայի արտահոսքի արդյունքում, բոլոր կեղտերը հեռացվում են ֆիզիկական մարմնից և աուրայից: Բոլոր երկրային հիվանդությունները, բացառությամբ կարմայականների, կարող են բուժվել նման շնչառության օգնությամբ։ Միջին տեսակի պրանայամա կես ժամ (24-96-48 վայրկյան) կատարելիս մարմնում դող է առաջանում։ Այն սկսում է ցատկել և օդում կախվել հատակից կես մետր հեռավորության վրա (լևիտացիա): Աուրան դառնում է մաքուր, խիտ և ծավալով աճում է 3-5 անգամ։ Բոլոր հիվանդությունները հեռանում են մարմնից: Ուսանողի մարմինը սկսում է երիտասարդանալ, նոր ատամներ ու նոր մազեր են աճում, իսկ ծերունին վերածվում է տասնութամյա երիտասարդի։ Ամենաբարձր տեսակի պրանայամա կես ժամ կատարելիս

(36-144-72 վայրկյան) մարդը հասնում է սամադհիի ամենադժվար տեսակին` Նիրվիկալպային: Նա միաձուլվում է Աստծո հետ, ով յուրաքանչյուր մարդու մեջ է մեկ Հոգու տեսքով: Նման մարդը կարող է ամեն ինչ անել: Նա ունի բոլոր սիդհիները: Նա դառնում է Արարիչ: Սա Հիսուս Քրիստոսի, Գաուտամա Բուդդայի, Սատյա Սայ Բաբայի, Ռամայի, Կրիշնայի մակարդակն է:

Այնուամենայնիվ, տարեցների, վատառողջ և քիչ կամքի ուժ ունեցող կամ հիվանդ մարդկանց համար դժվար է ժամանակը հասցնել նույնիսկ 24-96-48 վայրկյանի: Հետևաբար, նրանք դեռ պետք է ձգտեն պրանայամայի ամենացածր ձևին՝ 12-48-24: Ժամանակն ավելացնելու փոխարեն նրանք պետք է ավելացնեն ցիկլերի քանակը։ Սկզբում շնչեք՝ 5-20-10 վայրկյան յուրաքանչյուր ցիկլով, և մեկ նստաշրջանում հասցրեք վեց նման ցիկլերի, ապա մինչև տասը: Եվ աստիճանաբար առանց ընդմիջման հասցրեք մինչև ութսուն ցիկլ: Արդյունքում, ձեր առողջությունն այնքան կբարելավվի, և ձեր կամքն այնքան ուժեղ կլինի, որ դուք, չնայած փոքր շունչը պահելուն, կկարողանաք հասնել սամադհիի:

Բայց չպետք է մոռանալ, որ գերմարդկային կարողություններին կարելի է հասնել միայն էթիկայի կանոններին հետևելու դեպքում։ Սա անվնաս է բոլոր կենդանի էակներին և ոչ բռնություն, հանդուրժողականություն անհատի, խմբի կամ ժողովրդի շահերի և համոզմունքների նկատմամբ: Յոգերը զերծ են մնում ստելուց, չեն յուրացնում ուրիշի աշխատանքը կամ ունեցվածքը, հրաժարվում են շքեղությունից, սեփական շահերից, իրերի ու փողերի կուտակումից և շրջապատող աշխարհի հանդեպ էգոիստական վերաբերմունքից։ Յոգերը հրաժարվում են ցանկացած նվերից. Ձգտեք, և դուք կառավարում եք միայն ամենաանհրաժեշտը։ Կերեք հում բանջարեղեն և մրգեր, հրաժարվեք մսամթերքից, ձերբազատվեք բացասական հույզերից՝ զայրույթ, զայրույթ, խանդ, ագահություն: Հեռացրեք չար մտքերը մտքից, եղեք մաքուր: Գտեք բավարարվածություն ձեր բարի գործերում, այլ ոչ թե փառքի, պատվի, պարգևների որոնման մեջ

Արյան շրջանառության համակարգ: Արյունն օրգանիզմում մշտապես շարժվում է արյունատար անոթների փակ համակարգով: Արյան անընդհատ հոսքն իրականացվում է արյան շրջանառության օրգանների միջոցով, որոնք են սիրտը և արյան անոթները:

Սիրտը ռիթմիկ կծկումների շնորհիվ ապահովում է արյան հոսքն արյունատար համակարգում, դրանով իսկ իրականացնում է սննդանյութերի մատակարարումը բոլոր բջիջներին և այնտեղից ոչ պիտանի նյութերի հեռացումը: Արյունատար համակարգի ամենախոշոր զարկերակը աորտան է, որը, սկիզբ առնելով սրտի ձախ փորոքից, անընդհատ ճյուղավորվելով, վեր է ածվում ավելի փոքր զարկերակների, ի վերջո` մազանոթների: Վերջիններս, միմյանց հետ միավորվելով, դառնում են երակներ, որոնցով արյունը վերադառնում է սիրտ:

Ինչու օդի բաղադրությունում թթվածնի զանգվածային բաժինը Երևան քաղաքում ավելի փոքր է քան Լոռվա անտառներում

Որովհետև Լոռիյում անտառ կա։

Քանի ատոմ թթվածին է պարունակվում 9գ ջրում։

Ֆիզիկական թե քիմիական գործընթաց է հեղուկ օդից թթվածին ստանալը։

Քիմիական է

Գտնել նախադասության ստորոգյալը:

Առաջին աքլորականչի հետ արթնանում էր պապս: 

Նախադասության անդամ կարող են դառնալ նյութական իմաստ արտահայտող խոսքի մասերը, թվել՝….:

գոյական, ածական, թվական, դերանուն, բայ, մակբայ,

Տրվածները համեմատել և գրել տարբերությունը՝ աշնան անձրև, Աշնանն անձրևում է:

Առաջինը բառակապակցություն է իսկ երկրորդը նախադասություն

ա. աղի արցունք, համով կերակուր, փայտից գդալ-գոյական

բ. հերոսի պես հաղթական, գործից անկախ, մաթեմատիկայից ուժեղ-ածական

գ. մարտի ութ, առնվազն տասը- թվական

դ. մեզնից ով, երեխաներից յուրաքանչյուրը-դերանուն

ե. խղճին ծանրացած, տանը պահվող-դերբայ

զ. սպասվածից շուտ , ժամեր շարունակ- մակբայ


Սկյուտարի սոխակ-Պետրոս Դուկրան

ուղտի ականջում քնել-անուշադիր

սիզիփոսյան աշխատանք- անօգուտ աշխատանք

Դուրս բեր բայերը, որոշիր տեսակը, դեմքը, թիվը, եղանակը, սեռը:

Սկսել էր փչել թարմ, գրեթե ցուրտ քամին: Արևը հաճախ ծածկվում էր վազող ամպերի մութ կտորներով: Առջևս՝ ցածում, փռված էր գյուղը՝ իր կարմիր կղմինդրե տանիքներով, սիրուն ծառաստանների մեջ թաքնված: Հորիզոնում հնձված արտերի հեռանկարը ծածկվել էր մոտակա թաց հողերից ելնող գոլորշիների քողաձև վարագույրով:

Սկսել էր֊սահմանական եղանակ, երրորդ դեմք, եզակի թիվ, պարզ, չեզոք

 փչել֊սահմանական եղանակ, անդեմ, պարզ կրավորական

Ծածկվում էր֊սահմանական եղանակ, ներգոյական հոլով, երրորդ դեմք, 

2.      Վերհիշել ածականը, նախորդ 

առաջադրանքի տեքստից դուրս գրել ածականները, գրել տեսակը և աստիճանը:

Թարմ֊որակական, դրական

Ցուրտ֊որակական, դրական

Հաճախ֊որակական, դրական

Կարմիր֊որակական, դրական

Սիրուն֊որակական, դրական

Թաց֊որակական, դրական

Քողաձև֊որակական, դրական

3.      Դուրս գրի՛ր անորոշ դերբայները, որոշի՛ր դրանց հոլովը և պաշտոնը:

Նստել անկարելի էր, պետք էր միայն կանգնել : Ասաց, որ մեռնելու ցանկություն չունի, կարիք չկա անհանգստանալու:  Նրանց դուրս գնալուց հետո սենյակն ազատվեց:Նստել֊անորոշ, կանգնել֊անորոշ, ասաց֊վաղակատար, չունի֊ժխտական, անհանգստանալ֊անորոշ

Պատուհանի մութ ապակիները սկսեցին որոշակի  երևալ, խրճիթը սկսեց քիչ-քիչ լուսավորվել:
Սկսեցին֊վաղակատար, երևալ֊անորոշ, լուսավորվել֊անորոշ
 


Հավերը շարժվեցին թառի վրա, բարձրացան ոտների վրա, թափահարեցին թևերը:
Շարժվեցին֊վաղակատար,բարձրացան֊վաղակատար, թափահարեցին֊վաղակատար
 

4.      Հոլովի՛ր հեռանալ և հեռացնել անորոշ դերբայները:

5.      Կազմի՛ր  տրված բայերի ենթակայական դերբայը՝ գնահատել, թպրտալ, թախծել, խաղալ, անհանգստանալ, թռչել:

Գնահատող, թպրտացող, թախծող, խաղացող, անհանգստացող, թռչող։

Բառերից երեքը գործածիր նախադասության մեջ:

Ես պատուհանից նայում էի խաղացող երեխաներին։

Երկնքում կար թռչող ափսե։

Քնությունը ավարտելուց հետո գնահատողը ինձ բարձր գնահատեց։

6. Դուրս գրի՛ր ենթակայական դերբայները և որոշի՛ր, թե դրանք որպես նախադասության ինչ անդամ են գործածված:

Իր արհեստին ծուռ նայողը կուշտ չի ուտի:

Տուն ավերողին տուն չի մնա:

Ուրիշի տունը քանդողը իր հացը ցամաք կուտի:

Հեռվից լսվող դափի ձայնը դուրս կգա:

Մաշկի ֆունկցիաները՝
Մաշկը ծածկույթային օրգան է, պաշտպանում է ստորև տեղադրված հյուսվածքներն ու օրգանները մեխանիկական, քիմիական վնասվածքներից, խոչընդոտում կողմնակի նյութերի, ախտահարույց մանրէների ներթափանցումն օրգանիզմ։ Մաշկը կատարում է արտազատական ֆունկցիա. մասնակցում է մարմնի կայուն ջերմաստիճանը պահպանմանը և յուրաքանչյուր 1 գ քրտինքից օրգանիզմից հեռանում է 2,45 կՋ էներգիա։ Մաշկն արյան պահուստային և զգայության օրգան է։ Մաշկում արտադրվում է մելանին նյութը, որն արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ փոխարկվում է D վիտամինի։ Մաշկը մասնակցում է նաև շնչառությանը։

Մաշկի կառուցվածքը՝
Չափահաս մարդու մաշկի մակերեսը 1,5-2² է, հաստությունը՝ 0,5-4 մմ։ Մաշկը կազմված է երեք շերտերից. էպիդերմիս (վերնամաշկ), դերմա (բուն մաշկ) և հիպոդերմա (ենթամաշկային ճարպաբջջանք), որոնք գտնվում են մորֆոֆունկցիոնալ միասնության մեջ։ Էպիդերմիսն ու դերման իրարից սահմանազատված են հիմային (բազալ) թաղանթով։ Վերնամաշկը մարմնի տարբեր մասերում տարբեր հաստության բազմաշերտ, հարթ էպիթելային հյուսվածքի բջիջների շերտ է։ Արտաքին միջավայրի ազդեցությամբ վերնամաշկի մակերեսային շերտի մեռած բջիջները եղջերանում, աստիճանաբար թափվում են և նոսրացվում նրանց տակ գտնվող կենդանի բջիջների բազմացման շնորհիվ։ Վերնամաշկի մակերեսային շերտի տակ գտնվում են գունանյութ պարունակող բջիջներ։ Գունանյութի քանակից և բաղադրությունից է կախված մաշկի գունը։ Արևի ճառագայթների ազդեցությամբ մեծանում է մաշկի գունավորումը, որն օրգանիզմը պաշտպանում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներթափանցումից։ Վերնամաշկի եղջերային գոյացումներ են մազերը և եղունգները։ Դրանք անընդհատ աճում են վերնամաշկի կենդանի բջիջների շնորհիվ։ Մարմնի ամբողջ մակերեսը (մոտ 95%), բացառությամբ շրթունքների, ափերի, ներբանների, ծածկված են մազերով։ Մազերն ունեն պաշտպանական նշանակություն, պահում են օդը, փոքրացնում ջերմատվությունը։ Բուն մաշկը կազմված է ամուր թելակազմ շարակցական հյուսվածքից,առաձիգ թելերից և հարթ մկանաթելերից։ Առաձիգ թելերը մաշկին տալիս են առաձգականություն և նպաստում մաշկի ձգմանն ու շարժումներին։ Բուն մաշկի մեջ տարբերում են վերին խիտ՝ պտկային և ստորին ավելի նոսր՝ ցանցավոր շերտը։ Պտկային շերտն առաջացնում է բազմաթիվ պտկիկներ, որոնք մտնելով վերնամաշկի մեջ առաջացնում են կատարներ և ակոսներ։ Կատարները լավ նկատելի ափի և մատների մաշկի վրա, որտեղ նրանք կազմում են յուրաքանչյուր անհատին հատուկ պատկեր։ Բուն մաշկում գտնվում են ճարպագեղձեր, քրտնագեղձեր, մազապարկեր, ընկալիչներ, արյունատար և ավշային անոթներ։ Ճարպագեղձերը բշտիկավոր պարզ գեղձեր են, գտնվում են մարմնի ամբողջ մակերեսին, բացառությամբ ափերի և ներբանների։ Ճարպագեղձերի արտազատուկը՝ մաշկային ճարպը, օծում է մազեր, վերնամաշկի արտաքին շերտը, փափկացնում դրանք։ Ճարպն արգելում է ջրի և այլ հեղուկների ներթափանցումը մաշկով։ Տարիքին զուգընթաց արտազատվող ճարպի քանակը պակասում է, ուստի մազերն ու մաշկը դառնում են չոր։ Քրտնագեղձերը ոլորված կծիկով սկսվող խողովակաձև գեղձեր են, որոնց արտատար ծորանները բացվում են մաշկի մակերեսին։ Կծիկները պատված են արյունատար մազանոթներով, որոնցից ջուրը, որոշ քանակով աղեր և
միզանյութ անցնում են քրտնագեղձերի մեջ։ Մարդու մաշկի մեջ կան ավելի քան 2 միլիոն քրտնագեղձեր, որոնք օրական արտադրում են մոտ 1,2 լ քրտինք, որի միջոցով հեռանում է օրգանիզմում առաջացած հավելյալ ջերմությունը։ Այդ պատճառով մարմնի ջերմաստիճանը չի բարձրանում նույնիսկ ամենաշոգ եղանակին։ Մազարմատները գտնվում են մազապարկերի մեջ, որոնք շրջահյուսված են նյարդաթելերով և թեք դասավորված հարթ մկաններով։ Շրջապատող միջավայրի ջերմաստիճանը իջեցնելիս, վախի, զայրութի դեպքում հարթ մկանները ռեֆլեքսորեն կծկվում են, և մաշկի մակերեսին առաջանում են թմբիկներ՝ սագամաշկ, որի արդյունքում ջերմատվությունը նվազում է։ Բուն մաշկի տակ գտնվում է ենթամաշկային բջջանքը։ Այն կազմված է շարակցահյուսվածքային թելերի ցանցից, որի օղակներում տեղադրված են ճարպային բջիջներ։ Այս շերտն օրգանիզմից պաշտպանում է ջրի ավելորդ կորստից, մեխանիկական վնասվածքներից և գերսառեցումից։ Այստեղ կուտակվում է օրգանիզմի պահեստային ճարպը։

164․
ա) x/2 և 1/3
3x/6 և 2/6

բ) x/5 և -3/7
7x/35 և -15/35

գ) 2x/5 և 5/-6
12x/30 և -25/30

դ) 2/3 և 7x/-4
8/12 և -21x/12

ե) 5/3x և 7/6
10/6x և 7x/6x

զ) 11/2x և 3/7
77/14x և 6x/14x

է) 4/x և 3/-x
4/x և -3/x

ը) 1/5x և 13/-10x
2/10x և -13/10x

թ) 3/x և x/3
9/3x և x²/3x

165.
ա) x/x-2 և 1/2-x
x/x-2 և 1/-(x-2)

բ) x/5+x և 3/x+5
x/5+x և 3/5+x

գ) 4x/x-1 և 2-7x/1-x
4x/-(1-x) և 2-7x/1-x

դ) 2x/3x+6 և 5/x+2
2x/3(x+2) և 5/x+2

ե) 15/2x-8 և 7/x-4
15/2(x-4) և 7/x-4

զ) 3-x/5-x և 5/2x-10
3-x/-(x-5) և 5/2(x-5)

166.
ա) x/3x-x² և 4/3-x
x/3x-x² և x/3x-x²

բ) 1/2+x և x-1/x²-4
-x+2/x²-4 և x-1/x²-4

Տնային աշխատանք
Կարդա՛ Շառլ Ազնավուրի ,, Սուրբ Ծննդյան անսովոր ընթրիք,, պատմվածքը:
1. Ինչպես և ասում էր իմ երկնային հյուրը, հիմա ես ինձ զգում եմ , որ դարձել եմ բոլորովին այլ մարդ՝ ավելի պատասխանատու, ավելի բարի և ամենակարևորը, եկեք չվախենանք բառերից, ասահման երջանիկ:
Ինչո՞ւ էր անսահման երջանիկ, ինչն էր պատճառը:
Նա անսահման երջանիկ էր, որովհետև ավելի լավ է մեկ օր անցկացնել աղքատ մարդկանց հետ, քան միայնակ

Ձևաբանորեն վերլուծի՛ր նախադասությունները:

Սիրանուշը սև, խոշոր աչքերով, սպիտակ մորթով, առատ մազերով մի աղջիկ էր. խոսում էր, ծիծաղում և ուրիշներին ուրախացնում: 

Բնակատեղի որոնող այդ տասնմեկ սասունցիները որոշեցին ապրել Արագածի վրա:
Սիրանուշը-գոյական, եզակի, հատուկ, անձնաշիշ, որոշյալ, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Սև- ածական, որակական, դրական, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Խոշոր- ածական, որակական, դրական, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Աչքերով- գոյական, հոգնակի, հասարակ, իրանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում, գործիական հոլով։
Սպիտակ-ածական, որակական, դրական, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Մորթով-գոյական, եզակի, հասարակ, իրանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում, գորշիական հոլով։
Առատ-ածական, քանակական, դրական, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
մազերով-գոյական, հոգնակի, հասարակ, իրանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում, գործիական հոլով։
Աղջիկ- գոյական, եզակի, հասարակ, անձնանիշ, անորոշ, ա արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Էր-օժանդակ բայ, սահմանական եղանակ, եզակի, 3 դեմք, վաղակատար անցյալ, չեզոք։
Խոսում- բայ, դիմավոր, անորոշ
Էր-օժանդակ բայ, սահմանական եղանակ, եզակի, 3 դեմք, վաղակատար անցյալ, չեզոք։
Ծիծաղում-բայ, անդեմ, անորոշ
Եվ-շախկապ
Ուրիշներին-գոյական, եզակի, հասարակ, անձնանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում, տրական հոլով։
Ուրախացնում- բայ, անդեմ, անորոշ
Բնակատեղի-գոյական, եզակի, հասարակ, իրանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում
Որոնող- բայ, անդեմ, անորոշ
Տասնմեկ-թվական
Սասունցիները- գոյական, հոգնակի, հասարակ, անձնանիշ, որոշյալ, ի արտաքին հոլովում, ուղղական հոլով։
Որոշեցին-բայ, անդեմ, որոշյալ
Ապրել-բայ, անդեմ, անորոշ
Արագածի-գոյական, եզակի, հատուկ, իրանիշ, անորոշ, ի արտաքին հոլովում

Մի անգամ մի ավազամուղ թռավ թագավորական պալատ։ Նա վերադարձավ ճահիճները և, ինչքան բառերը բավական էին, պատմեց այն ամենը, ինչ տեսավ այնտեղ։ Բայց ճամփորդները չհավատացին նրան։ Ամեն մեկն իր ճահիճն էր գովաբանում ու չէր հավատում, որ ինչ-որ տեղ իրենից լավ բան կարող է լինել։ Ի վերջո, ճանապարհորդ-ավազամուղն ինքն էլ սկսեց մտածել, որ այս ամենը պարզապես երազ է։ Բայց միայն, ամեն անգամ քնելուց նա երազում էր նորից տեսնել այդ երազը։ Եվ այլևս երբեք չարթնացավ:

https://vsebasni.ru/pritchi/luchshe-sna.html

1.Ի՞նչ է մեխանիկական շարժումը:

Մարմնի դիրքի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում այլ մարմինների նկատմամբ կոչվում է մեխանիկական շարժում։

2.Մեխանիկայի ո՞ր բաժինն  են անվանում կինեմատիկա:

Մեխանիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է մարմինների շարժումներ երկրաչափական հատկությունները, առանց մարմինների զանգվածներն ու դրանց վրա ազդող ուժերը հաշվի առնելու։

3.Ի՞նչն են անվանում նյութական կետ:

 Այն մարմինը, որի չափերը տվյալ պայմաններում կարելի է անտեսել, կոչվում է նյութական կետ:

4.Ի՞նչն են անվանում շարժման հետագիծ(թվարկել տեսակները ):

Երբ մարմինը թողնում է իր հետևից տեսանելի հետք, ասում են, որ որ դիտարկվող մարմինը շարժվում է որոշոկի գծով, որն անվանում են մարմնի շարժման հետագիծ:

Հետագիծը կարող է լինել տեսանելի և անտեսանիելի։

Կախված շարժման տեսակից հետագիծը լինում է ուղիղ, բեկյալ, շրջանագիծ կամ կամայական տեսքի կոր գիծ:

5.Ի՞նչն են անվանում մարմնի անցած ճանապարհ:

Հետագծի երկարությունը, որով մարմինը շարժվում է որոշ ժամանակահատվածում, կոչվում է անցած ճանապարհ։

6.Ինչո՞վ է տարբերվում հետագիծը մարմնի անցած ճանապարհից:

Մարմնի հետագիծը այն գիծն է, որով շարժվել է մարմինը, իսկ մարմնի անցած ճանապարհը որոշակի ժամանակամիջոցում անցած հետագծի երկարությունն է:

7.Ո՞ր շարժումն են անվանում հավասարաչափ և որը ՝անհավասարաչափ:

Այն շարժումը, որի ժամանակ գոնե երկու հավասար ժամանակամիջոցներում մարմինն անցնում է անհավասար ճանապարհներ, կոչվում է անհավասարաչափ։

1. Քարտեզի վրա նշել Թուրքիայի հարևան պետությունները և ափերը ողողող ջրային ավազանները:

2. Բնութագրեք Թուրքիայի աշխարհագրական դիրքը:
Թուրքիայի տարածքի 97%-ը գտնվում է Ասիայում, այդ պատճառով այն համարվում է Հարավ–արևմտյան Ասիայի կազմում: Մյուս մասը գտնվում է Եվրոպայում: Այդ եվրոպական մասը կազմում է պատմական Արևելյան Թուրքիան: Թուրքիայի հյուսիսով, Սև ծովի ափերով ձգվում են Պոնտական լեռները, որոնք երիտասարդ են, այդ պատճառով լեռնակազմական գործընթացները դեռ շարունակվում են և հաճախ լինում են երկրաշարժեր:

3. Ի՞նչ դեր ունի Թուրքիան հարավ-արևմտյան Ասիայում:
Ասիական երկրների շարքում Թուրքիան առաջին տեղում է սնդիկի, ծարիրի, քրոմի, վոլֆրամի և պղնձի պաշարներով: Թուրքիան ոչխարների և այծերի գլխաքանակով աշխարհում առաջիններից է:

4. Որո՞նք են Թուրքիայի զարգացման նախադրյալները:
Թուրքիայում են գտնվում ամբողջ աշխարհի բորատների պաշարների կեսից ավելին: Թուրքիայում կան շատ հանգստի և զբոսաշրջության համար հարմար վայրեր: Բնական պայմաններն ու ռեսուրսները ընդհանրապես նպաստավոր են մարդու կյանքի ու տնտեսական գործունեության համար: Թուրքիան առաջինն է աշխարհում անգորական այծերի բրդի արտադրությամբ:

Ռուսաստանի և Օսմանյան կայսրության միջև 1878 թվականի փետրվարի 19 Կոստանդնուպոլսի արվարձան Սան Ստեֆանոյում կնքված նախնական հաշտության պայմանագիր, որով ավարտվեց 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմը։ 

Պայմանագրում արծարծվեց նաև XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական-քաղաքական կյանքի հիմնական բովանդակությունը կազմող Հայկական հարցը։ Պայմանագիրը ստորագրվել է Ռուսաստանի կողմից կոմս Ն. Իգնատևի ու Ա. Նելիդովի, Թուրքիայի կողմից՝ Սավֆետ փաշայի ու Սահադուլլահ բեյի կողմից։ Արևմտահայ շատ գործիչներ՝ հոգևորականներ, հայոց Ազգային ժողովի երեսփոխաններ, այդ թվում ժողովի ատենապետ Ստեփան փաշա Ասլանյանը, Սաֆվեթ փաշայի խորհրդական, դիվանագետ Սարգիս Համամջյանը Հայկական հարցի լուծման ակնկալությամբ հանդիպումներ ունեցան Սան-Ստեֆանոյի ռուսական պատվիրակության ղեկավար կոմս Ն. Իգնատևի հետ։ Սան Ստֆանոյի պայմանագրում մտցվեցին առանձին հոդվածներ ու ձևակերպումներ, որոնք վերաբերում էին Հայաստանին ու հայերին։

Տնային աշխատանք

Կարդա՛ https://hy.m.wikisource.org/wiki/%D4%B6%D5%A1%D5%A2%D5%B8%D6%82%D5%B2%D5%B8%D5%B6

Ի՞նչ է նովելը:
Նովելը փոքրածավալ, արձակ ստեղծագործություն է: Ծավալով ու բնույթով շատ նման է պատմվածքին։

Զաբուղոն՝ որպես առեղծվածային կերպար, բնութագրել, ներկայացնել:
Նա հանցագործ էր, և նա մի աղքատ գյուղացի էր, ով միշտ գողություն էր անում և բռնվում և միշտ արժանանում էր ծաղրանքի։

Ինչո՞ւ Զաբուղոն որոշեց վերադառնալ բանտ:
Վերադարձավ, քանի որ նրան ազատությունը պետք չէր, որովհետև նա տուն չուներ և իր վրեժը թուլացնում էր նրան։

Տորիչելին մոտ 1 մետր երկարությամբ ապակե խողովակը, որը մի կողմից հալափակված էր, լցրել է սնդիկով և ձեռքով փակել։ Այնուհետև այդ խողովակը շրջված ընկղմել է սնդիկով լցված տարայի մեջ և բացել այն։ Սնդիկի մի մասը լցվում է տարայի մեջ և ապակե խողովակի վերին մասում առաջանում է անօդ տարածություն կամ, այսպես կոչված, տորիչելյան դատարկություն, ընդ որում, սնդիկի սյան բարձրությունը մնում է հաստատուն՝ մոտ 760 մմ՝ հաշված տարայի սնդիկի մակերեսից։

Հարավ-արևմտյան Ասիան գտնվում է շատ ծովերի շրջապատման մեջ, որոնցից են Արաբական, Սև, Կարմիր, Կասպից ծովերը և Ադենի, Օմանի և Պարսից ծոցերը։ Հարավ-արևմտյան Ասիան լի է լեռներով։

Որոնք են հարավ-արևմտյան Ասիայի տնտեսական զարգացման խոչընդոտներն ու խթանիչները.

Հարավ-արևմտյան Ասիայի զարգացման նախադրյալներն են բնական ռեսուրսները, ջրային ավազանները, աշխարհագրական դիրքը և բնակլիմայական պայմանները։ Այնտեղ լավ է զարգացած գյուղատնտեսությունը և արդյունաբերությունը։Խոչնդոտներից մեկը կարող է լինել այն, որ այնտեղ ավելի շատ զարգացած է գյուղանտեսությունը և արդյունաբերությունը և այդ պատճառով այդքան լավ չի կարող զարգանալ։

Ինչով է պայմանավորված հարավ-արևմտյան Ասիայի մի շարք երկրներում տղամարդկանց մեծ թիվը.

Հարավ-արևմտյան Ասիայում տղամարդկանց թիվը ավելի մեծ է, որովհետև այնտեղ հիմնական կրոն է համարվում մահմեդականությունը։ Այսինքն այդ ամենը կախված է կրոնից։

Ինչ դեր ունի հարավ-արևմտյան Ասիան ամողջ աշխարհում

Հարավ-արևմտյան Ասիան ամբողջ աշխարհ է արտահանում նավթ, գազ, օգտակար հանածոներ, բուսաբուծական և անասնապահական արտադրանքներ, գործվածքներ և տնային արտադրանքներ։ Հարավ-արևմտյան Ասիան ունի շատ կապեր այլ երկրների միջև։ Հարավ-արևմտյան Ասիան հարուստ է նավթով, գազով, ջրային ավազաններով և իր մեծ դերն է կատարում ամբողջ աշխարհում։

Մարդու պահանջմունքներ, այս բառակապակցությունը ցույց է տալիս մարդու կամքը և ցանկությունները: Մարդը դա այն էակն է, որը ունի կամք, ապրելակերպ, անցյալ, ներկա, ապագա և այս հատկությունների շնորհիվ մարդը կարողանում է կառուցել իր կյանքը, բայց քո սեփական ապրելակերպը ստեղծելու համար քեզ պետք է պահանջներ այսինքն ինչ-որ մի բան: Պահանջմունքները լինում են երկու տեսակի նյութական և ոչ նյութական: Նյութական են կոչվում այն պահանջները ինչը, որ տեսնում ես, շոշափում ես կարճ ասաց «զգում ես», իսկ ոչ նյութական են համարվում այն բանները, որոնք ոչ տեսնում ես, ոչ կարող ես շոշափել, բայց իմ կարծիքով դա այն բան է, որը կարող ես զգալ, օրինակ.`սերը, մտքերը և այլն: Մարդուն հարկավոր է տուն, աշխատանք, ուտելիք, ջերմություն, որպեսզի կարողանա գոյատեվել այս աշխարհում և հնարավոր է մի բանի հասնել: Իսկ ոչ նյութական պահանջները նրանք են ինչը քո հոգու հետ է կապված, կարող է լինել զգացմունքները, մտածելը, հանգստությունը: Կասեմ նաև հնարավոր է մարդու հոգու մեջ նայել և իմանալ կամ զգալ, թե նա ինչպիսի մարդ է: Նույնը կարող է լինել նյութական ապրանքների մասին, որով դու նույնպես կարող ես հասկանալ մարդու մասին, բայց այս անգամ կհասկանաս նրա ապրելակերպը, բայց չես հասկանա, թե նա ինչպիսի մարդ է և ինչպես է այդ իր կարողությունը օգտագործում:

Դասարանական աշխատանք

Ձայնարկություն՝ զգացմունք, հուզմունք, կոչ, նմանաձայնություն արտահայտող բառեր:
1. Տրված նախադասություններում ընդգծի՛ր ձայնարկությունները:
—Փի՜շտ, հեռու գնա ափսեի մոտից:
—Ուխա՛յ, հաճելի է այս ջուրը խմելը:
—Հե՜յ, որտեղ եք:

Ձայնարկությունները լինում են երեք տեսակ.

• զգացական
• կոչական
• նմանաձայնական

2. Ձայնարկությունների շարքերի դիմաց գրի՛ր տեսակը, նշի՛ր՝ ինչ են արտահայտում:
Ա. Է՜յ, Էհե՛յ, ծո՜, ա՜, փի՜շտ, տո՜… (կոչական)
Բ. ա՛խ, վո՛յ, ո՛ւխ, օ՛, օ՛յ, ջա՛ն, պա՛հ… (զգացական)
Գ. ծի՛վ-ծի՛վ, ծուղրուղո՜ւ,խը՜շշ, բը՛զզ, ճը՛ռռ (նմանաձայնական)

Ձայնարկությունները նախադասության անդամ չեն դառնում:
Ձայնարկությունները կազմությամբ լինում են պարզ և բարդ:

3. Գրի՛ր տրված ձայնարկությունների կազմությունը՝ ա՛խ, վա՛յ, վա՛յ-վա՛յ, հե՜յ վախ, բը՛զզ, ջա՛ն:
պարզ- ա՛խ, վա՛յ, բը՛զզ, ջա՛ն
բարդ- վա՛յ-վա՛յ, հե՜յ վախ, 

Ձայնարկությունների ուղղագրությունը.

• միության գծիկով գրվում են կրկնավոր հարադրությունները՝ հա՛յ-հա՛յ, վա՜շ-վի՜շ…
• անջատ գրվում են հարադրական բարդությունները՝ հա՜յ հա, զը՜նգ հա զը՜նգ …
• եթե ձայնարկության միակ վանկարար հնչյունը ը-ն է, գրվում է՝ թը՜խկ, հը՜մ…

4. Կետադրի՛ր նախադասությունները.

Ա՛յ մարդ, ի՞նչ ենք անելու:
Հե՜յ, ու՞ր եք գնում:
Օ՛, ինչպե՞ս մինչև հիմա գլխի չէի ընկել:

Միջավայրից ստացվող տեղեկատվության մեծ մասը (70−90 %) մարդը ստանում է տեսողության միջոցով: Տեսողության վերլուծիչի շնորհիվ մարդը կարողանում է կողմնորոշվել շրջապատի առարկաների նկատմամբ և խուսափել վտանգից:
Մարդկության փորձը, ձեռք բերած գիտելիքները, ստեղծած արվեստը սերունդներին են փոխանցվում գրավոր խոսքի միջոցով, որը մենք ընկալում ենք տեսողության օգնությամբ:
Մարդու ուսումնառությունը, աշխատանքային գործունեությունը նույնպես կապված են տեսողության հետ:
Աչքը կազմված է ակնագնդից և օժանդակ հարմարանքներից:

Աչքի ֆունկցիան
Օժանդակ հարմարանքներից են հոնքերը, կոպերը, թարթիչները, շաղկապենին, արցունքագեղձերը և ակնագունդը շարժող մկանները:
Հոնքերը, կոպերը և թարթիչները (արտևանունքները) աչքերը պաշտպանում են փոշուց, քրտինքից:
Շաղկապենին ծածկում է կոպը ներսից և ակնագնդի մի մասը` արտաքինից:
Արցունքագեղձերը գտնվում են աչքի արտաքին անկյունում, անընդհատ արտազատում են արցունք, որը խոնավացնում, տաքացնում, մանրէազերծում, փոշեզերծում է ակնագնդի մակերևույթը և արտասվաքթային ծորանով լցվում քթի խոռոչ:
Ակնագնդի մկանները նպաստում են հայացքի ուղղության փոփոխությանը: Ակնագնդի պատը բաղկացած է 3 թաղանթներից` սպիտակուցաթաղանթ, անոթաթաղանթ (ակնաթաղանթ) և ցանցաթաղանթ: Ակնագունդը դիմացից ծածկում են լուսաթափանցիկ եղջերաթաղանթը և նրա տակ գտնվող աչքի գույնը պայմանավորող ծիածանաթաղանթը:
Ծիածանաթաղանթի կենտրոնում կա ոչ մեծ անցք՝ բիբը, որը կարող է ռեֆլեքսորեն լայնանալ և նեղանալ՝ դրանով իսկ կարգավորել թափանցող լույսի ճառագայթների քանակը: Բբի հետևում գտնվում է ակնաբյուրեղը, որը երկուռուցիկ ոսպնյակ է:
Ծիածանաթաղանթի հարևանությամբ գտնվում է թարթիչավոր մարմինը, որի մկանները փոխում են ակնաբյուրեղի կորությունը: Ակնաբյուրեղը, փոխելով կորությունը, տարբեր հեռավորությունից եկող ճառագայթներն ուղղում է ցանցաթաղանթի վրա՝ ապահովելով առարկաների հստակ պատկերի ձևավորումը:
Ցանցաթաղանթը ակնագնդի ներքին թաղանթն է, որն ունի երկու տեսակի լուսընկալիչներ՝ ցուպիկներ և սրվակիկներ, ընդ որում ցուպիկներն ավելի շատ են (մոտ 130 մլն) և օժտված են բարձր լուսազգայությամբ. գրգռվում են նույնիսկ թույլ, մթնշաղային լույսից, սակայն գույները չեն տարբերում:
Սրվակիկները քիչ են (մոտ 7 մլն), ընկալում և տարբերակում են գույները վառ լուսավորության դեպքում:
Ցանցաթաղանթի վրա՝ բբի դիմաց,սրվակիկների կուտակման տեղը կոչվում է դեղին բիծ, որն ընկալում է բբի դիմաց գտնվող առարկաների հստակ պատկերը: Ցանցաթաղանթի այն մասը, որտեղից հեռանում է տեսողական նյարդը, չունի ընկալիչներ և կոչվում է կույր բիծ: Ակնաբյուրեղի և ցանցաթաղանթի միջև ընկած տարածությունը լցված է թափանցիկ դոնդողանման նյութով, որը կոչվում է ապակենման մարմին:

Առարկաներից արտացոլված ճառագայթներն անցնում են եղջերաթաղանթի, բբի և ոսպնյակի, ապա նաև ապակենման մարմնի միջով, բեկվում են, և ցանցաթաղանթի վրա ստացվում է առարկայի հստակ, բայց փոքրացած ու շրջված պատկերը: Նյարդային գրգիռները տեսողական նյարդով հասնում են մեծ կիսագնդերի տեսողական գոտի, որտեղ ձևավորվում է տեսողական զգայությունը, և մենք առարկան տեսնում ենք իր բնական դիրքով ու չափով:

Աչքի հիվանդություններ
Կարող է լինել աչքի կամ դրա մասերի թերզարգացում, որը ժառանգական բնույթի է կամ առաջանում է պտղի վրա տարբեր վնասակար գործոնների, առավել հաճախ հղիության ժամանակ մոր կրած հիվանդության ազդեցությունից։ Աչքի արտաքին մասերը մատչելի են մանրէների, ինչպես նաև ֆիզիկական ու քիմիական գործոնների ազդեցությանը, որից կարող են ախտահարվել կոպեզրերը (կոպաբորբ), լորձաթաղանթը (շաղկապենաբորբ), եղջերաթաղանթը (եղջերենաբորբ)։ Հարկավոր է հաշվի առնել, որ բակտերիաներից և վիրուսներից առաջացած շաղկապենաբորբը հաճախ վարակիչ է։ Երբեմն բորբոքումը տարածվում է դեմքի՝ աչքին հարակից հատվածների վրա։ Հազվադեպ ախտահարվում են ակնագնդի պատյանները (անոթաթաղանթաբորբ, ծիածանաթաղանթի և թարթիչային մարմնի բորբոքում, ցանցաթաղանթաբորբ)։ Տարիքային փոփոխությունները և ընդհանուր հիվանդությունները երբեմն առաջացնում են ոսպնյակի մթագնում։ Աչքում հեղուկի շրջանառության բնականոն գործընթացի խանգարման դեպքում կարոդ է բարձրանալ ներակնային ճնշումը և գլաուկոմայի պատճառ դառնալ։ Հաճախ աչքի ախտահարումը պայմանավորված է ներքին օրգանների հիվանդություններով և դրսևորվում է որպես վերջիններիս ախտանշան։ Աչքի փոփոխություններ կարող Են նկատվել նաև կենտրոնական և ծայրամասային նյարդային, սիրտանոթային համակարգերի հիվանդությունների, թունավորումների, նյութափոխանակության խանգարումների, ներզատիչ գեղձերի ախտահարումների, աչքի հարակից մասերի (դեմքի և գլխի մաշկածածկույթների և ոսկրերի, քթի հավելյալ ծոցերի) հիվանդագին գործընթացների դեպքերում։

Տեսողական պատրանք
Տեսողական պատրանքը, բնութագրվում է տեսողական պատկերներով, որոնք տարբերվում են իրականությունից։ Տեսողական պատրանքները իրականության բաժանված ընկալումների հայտնի ձևերից են։
Օպտիկական խաբկանքը հատուկ է ողջ տեսողական ապարատին և չի վերանում բազմակի դիտումների դեպքում։
Տեսողական պատրանքներն առաջ են գալիս ոչ թե աչքերում, այլ տեսողական անալիզատորի ուղեղային կենտրոններում։ Գոյություն ունեն երեք հիմնական տիպի տեսողական պատրանքներ.
1. բուն տեսողական
(օպտիկական) պատրանքներ
2. ֆիզիոլոգիական պատրանքներ
(պայծառություն, գույն, չափ, տեղադրություն, շարժում)
3. իմացական, ճանաչողական
(կոգնիտիվ) պատրանքներ, որոնք անգիտակից վիճակում արված հետևությունների արդյունք են:
Պատրանքները հալյուցինացիաներից (զգայապատրանքներից, զգայախաբկանքներից) տարբերվում են նրանով, որ այս դեպքում ընկալվող օբյեկտները իսկապես կան և գտնվում են մարդու առջև։

1.գեղձերի տեսակները արտազատիչ, ներզատիչ խառը, նկարագրել վահանաձև և ենթաստամոքսային գեղեձերը , դրանց ֆունկցիան և առաջացող հիվանդությունները։

Ներզատիչ գեղձերն են` մակուղեղը, վահանագեղձը, ուրցագեղձը, մակերիկամները և ենթաստամոքսային, իսկ մակերիկամները, ենթաստամոքսային գեղձերը կոչվում են խառը, քանի որ օժտված են ներզատական և արտազատական ֆունկցիաներով։

Մակուղեղը արտահայտում է աճի հորմոն, եթե այն շատ է արտահայտում ապա մարդը լինում է շատ բոյով, այտ անվանում են հսկայություն, իսկ եթե այն քիչ է արտադրում ապա մարդ լինում է ցածրահասակ, այդ կոչվում է թզուկություն։

Վահանաձև գեղձի մեջ կա յոդ։ Վահանաձև գեղձը նաև անվանում են վահանագեղձ։ Նա ապահովում է մեր աճը զարգացումը, նյութափոխանակությունը և սրտի կծկումը։

Մակերիկամները գեղձը տեղավորված է երիկամների վերին բևեռներում։

2. նյարդային համակարգի բաժինները , ֆունկցիան։

3.գլխուղեղի բաժինները նկարագրել ուղեղաբունը կառուցվածքը և ֆունկցիաները։

Գլխուղեղի բաժիններն են` երկարավուն ուղեղ, Վարոլյան կամրջակ, միջին ուղեղ միջանկյալ ուղեղ, ուղեղիկ մեծ կիսագունդ։

1. Տրված գոյականները չորս խմբի բաժանի՛ր ըստ կազմության:
Մայրցամաք, գոյություն, գետին, ողբերգություն, գազան, նախաճաշ, ցնցում, արտասահման, ճամփա, ուժ, զոհ, նավ, նավահանգիստ, նավակ, հայրենիք, վերադարձ, մայրաքաղաք, օտարամոլություն:
Պարզ բառեր-գազան, ճամփա, ուժ, զոհ, նավ։
Բարդ բառեր-մայրացամաք, նախաճաշ, արտասահման, նավահանգիստ, վերադարձ, մայրաքաղաք։
Պարզ ածանցավոր-գոյություն, գետին, ցնցում, նավակ, հայրենիք
Բարդ ածանցավոր-ողբերգություն, օտաևամոլություն։

2. Տրված գոյականներից նորերը կազմի՛ր` ուհի, ստան, ոց, ություն ածանցներով:
Հայ, դպիր, այգի, հնոց, բույր, ծառ, բժիշկ, պարսիկ:
Հայ-հայուհի, Հայաստան, հայոց, հայություն
դպիր-դպրություն, դպրոց
հնոց-հնոց, հնությունը
բույր-բուրաստան
ծառ-ծառայություն
բժիշկ-բժշկուհի
պարսիկ-Պարսկաստան

3. Տրված բայերից ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:
Նկարել, գրել, զարթնել, թափել, ուսուցանել, քերել, վարել, հաճախել, բախել, հնչել, վազել, հանել, շարժել, մոտենալ, կոշտանալ։
Նկարիչ, գրիչ, զարթուցիչ, թափահարություն, ուսուցիչ, քերիչ, վարող, հաճախական, բախական, հնչակական, վազող, հանող, շարժիչ, մոտականյություն, կոշտանալ

4. Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական 
կազմի՛ր և գրի՛ր, թե ո՛ր բառերից կազմեցիր:
դնել (դիր) — դրածո, պարսավել — պարսավանք:
Անք, ցի, ածո, ք, ուկ, իք, իչ, ու, ան, իկ, պան, ստան, ուհի:
Անքաղաքավարի, քաղաքացի, պահածո, քուն, դահուկ, գործիք, սրիչ, ուլ, անբան, տատիկ, այգեպան, Հայաստան, իսպանուհի։

 5. Պարզի՛ր, թե քերականական ո՛ր հատկանիշի  հիման վրա է կազմվել յուրաքանչյուր խումբը (խմբի բոլոր բաոերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն):
Ա. Ուրարտու, Արա Գեղեցիկ, Արագած, Արգիշտի, Նեղոս, Վահան Տերյան, «Անուշ», Ռուսաստանի Դաշնություն:
Բ. Մանկություն, միամտություն, ուրախություն, սուգ, վիշտ, ահ, հնարավորություն:
Գ. Հայր, մայր, մարդ, կին, ընկեր, եղբայր, հոգեբան, ուսանողուհի, դերասանուհի, անձնավորություն:
Ա խմբի բառերը հատուկ գոյականներ են, Բ խմբի բառերը վերացական գոյականներ են իսկ Գ խմբի բառերը անձ ցույց տվող բառեր են:

6. Քանի ձևով կարող ես, տրված գոյականները բաժանի՛ր երկու խմբի՝ ամեն անգամ կարևորելով գոյականին հատուկ որևէ հատկանիշ:
Երկիր, խինդ, Սատուրն, մարգարե, լիճ, Մովսես, արաբ, ավագ, Արաբական Միացյալ էմիրաթներ, սարսափ, դատավոր, Մարտիրոս Սարյան, արիություն, ռնգեղջյուր, գետաձի, Հրագդան, զինվոր, հարազատություն, «Ջութակ և սրինգ», զգացում:
Հատուկ-Երկիր, Սատուրն, Մովսես, Արաբական Միացյալ էմիրաթներ, Մարտիրոս Սարյան, Հրազդան, «Ջութակ և սրինգ»:
հասարակ-խինդ, մարգարե, լիճ, արաբ, ավագ, սարսափ, դատավոր, արիություն, ռնգեղջյուր, գետաձի, զինվոր, հարազատություն, զգացում:

Էմինը ծնվել է 1726 թ. Պարսկաստանի Համադան քաղաքում։ Այստեղիցիր ընտանիքը տեղափոխվել է Հնդկաստան և հաստատվել Կալկաթայում։Ծնվել է առևտրականների ընտանիքում սակայն նա ցանկանում էրվդառնալ զինվոր սակայն հայրը դեմ էր։Նա որոշում է գաղտնագողի մտնել Անգլիական նավը և գնալ Անգլիա։Այտնեղ նա աշխատում է տարբեր վատ գործեր։Բարեբաղտաբար նա հանդիպում է մի մարդու ով նրան աշխատանք է տալիս և անգլերեն սովորեցնում։Անցնում են ժամանակներ և վրաստանի կայսր Հեռակլը Հովսեփ Էմինին միտք է տալիս որպեսզի նա այցելի Հայաստան քանի որ այնտեղ վիճակը վատ է։Հովսեփ Էմինըայցելում է Հայաստան և տեսնում է որ այնտեղ ճգնաժամային վիճակ է։Նա մեկնում է Հնդկաստան որտեղ բացում է մի տպարան և տպում երկու գիրք։Այդ գրքերով նա հորդորում է Հայերին լինել անկախ։Ռուսաստանը Ցանկանում էր օգնել հայերին ազատագրման հարցում և բազում պատերազմներից հետո նրանց հաջողվում է այդ ամենը

Բնութագրեք Հարավային Եվրոպայի աշխարհագրական դիրը, ինչպե՞ս է այն փոխվել ժամանակի ընթացքում:

ունի շատ ջրային ավազաններ, լեռնաշղթաներ։Ունի Միջերկրական ծովը։ Ժամանակի ընթացքում փոփոխվել է աշխարհագրական դիրքը, բայց միշտ եղել է շատ բարենպաստ։ Այն ժամանակ Հարավային Եվրոպան գտնվում էր Եգիպտոսի, Փյունիկիայի և այլ հզոր երկրների կողքին։

Որո՞նք են Հարավային Եվրոպայի երկրների տնտեսոությունների զարգացած ճյուղերը

Այն շատ հարուստ չէ օգտակար նյութերով սակայն կան սնդիկի, անագի, վոլֆրամի, ուրանի հանքաքարեր։

Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել Հարավային Եվրոպայի երկրները:

1.գեղձերի տեսակները արտազատիչ, ներզատիչ խառը, նկարագրել վահանաձև և ենթաստամոքսային գեղեձերը , դրանց ֆունկցիան և առաջացող հիվանդությունները

Արտազատիչ գեղձերը հորմոնների դուսր են արտադրում իսկ ներզատիչները ներսում։Խառը գեղձերը ունեն և արտազատիչ և ներզատիչ ֆունկցիա։Վահանագեղձը արտադրում է յոդ ևհորմոններ իսկ ենթաստամոքսային գեղձը ճարպեր,սպիտակուղներ և ալն։ Վահանագեղձի առաջացրած հիվանդությունը կարող է առաջացնել չափից ավել հորմոններ և դա վտանգ է իսկ ենթաստամոքսային գեղձի հիվանդությունը նշիկաբոբ։

2. նյարդային համակարգի բաժինները , ֆունկցիան

Կազմված է գլխուղեղից և մակուղեղից։

Գլխուղեղին են կապված նյարդային համակարգները նրա օգնությամբ մենք կարող ենք զգալ հպումներ ցավեր և այլն։Մակուղեղը արտադրում է տարբեր հորմոններ նաև աճի համար։

Վարոլյան կամուրջը ներքևից սահմանակից է երկարավուն ուղեղին, իսկ վերևից փոխակերպվում է միջին ուղեղի։ Կամրջում գտնվում են որոշ գանգուղեղային նյարդերի կորիզներ, որոնք նյարդավորում են գլխի առջևի մասը, դեմքի մաշկը, դիմախաղի մկանները, ենթածնոտային, ենթալեզվային թքագեղձերը, արցունքագեղձերը, ականջի, բերանի ու քթի խոռոչի լորձաթաղանթը։ Նրանով են անցնում առջևի և միջին ուղեղը ստորև գտնվող կենտրոններին կապող ուղիները։

Եթե այս բաժինը ընդհանրապես չլիներ ապա մարդը, չեր կարողանա շարժեր իր դեմքի մկաները, ականջը և ընդհանրապես չեր կարողանալու զգացմունք արտահայտել։

Նպատակը․Փորձերի միջոցով համոզվել գազում ճնշում ինչպես է փոփոխվում գազի բնութագրող մեծություններից։

Փորձ 1
Նպատակը․փորձով համոզվենք գազում ճնշում կա թե ոչ և եթե կա ինչով է պայմանավորված։

Անրաժեշտ սարքեր և նյութեր՝օդահան տոմպ (насос) զանգով,բարակ թաղանթով փուչիկ,թել։

Փորձի ընդացքը՝Փուրիկը կապեցի թելով( բերանը) ևա յն դրեցի օդահան տոպի զանգի տակ և սկսեցի տոպի օգնություամբ զանգի տակից օդը դուրս հանեցի։

Փորձի ժամանակ հասկացանք,որ երբ գազի ծավալը և ջերմաստիճանը նույնն ենք թողում, որքան մեծացրեցինք զանգվածը ճնշումը այնքան մեծացավ

Սատանան դևերի համաշխարհային համագումար է հրավիրել: Բացման ժամանակ նա ասաց.

«Մենք չենք կարող մարդկանց հետ պահել աղոթելուց»:
«Մենք չենք կարող նրանց հետ պահել իրենց սուրբ գրքերը կարդալուց և ճշմարտությունը իմանալուց»:
«Մենք չենք կարող նույնիսկ խանգարել նրանց սերտ հարաբերություններ հաստատել իրենց ԱՍՏՎԱԻՆ»:
«Եվ հենց որ նրանք հասնեն այս կապին Աստծո հետ, մեր իշխանությունը նրանց վրա ոչնչանում է»:
«Ուրեմն թող գնան իրենց աղոթքների, թող սեղանները գցեն: ԲԱՅ գողացեք նրանց ժամանակը, որպեսզի նրանք ժամանակ չունենան զարգացնելու իրենց հարաբերությունները ԱՍՏՎԱ»:

«Սա այն է, ինչ ես ուզում եմ, որ դուք անեք», — ասաց սատանան:
«Նրանց շեղեք իրենց Աստծուն հասնելու և այս կենսական կապը ամբողջ օրվա ընթացքում պահպանելու համար»:

«Ինչպե՞ս ենք դա անում»: բացականչեցին դևերը:

«Busyբաղեցրեք նրանց անկարևոր բաներով և գտեք անհամար սխեմաներ ՝ նրանց միտքը զբաղեցնելու համար», — պատասխանեց նա:
«Տրամադրեք նրանց ծախսել, ծախսել, ծախսել և վերցնել, վերցնել, վերցնել»:
«Նրանց կանանց համոզել աշխատել լրիվ դրույքով, իսկ նրանց ամուսիններին` շաբաթական 6-7 օր, օրական 10-12 ժամ, այնպես որ նրանք չեն կարող իրենց թույլ տալ ազատ ապրելակերպ »:
«Թույլ մի տվեք, որ նրանք ժամանակ անցկացնեն իրենց երեխաների հետ»:
«Որպես իրենց ընտանիքի անդամներ, շուտով նրանց տներն այլևս չեն առաջարկի նրանց ազատվել աշխատանքի բեռից»:
«Գերբարձրացրեք նրանց միտքը, որպեսզի նրանք չլսեն այդ հանգիստ, խոնարհ ձայնը»:
«Խրախուսեք նրանց միացնել ռադիոկայանները կամ մագնիտոֆոնները, ուր էլ որ նրանք գնան, հեռուստացույցներ, տեսանյութեր, ձայնասկավառակներ և համակարգիչներ անընդհատ աշխատեն իրենց տներում, և տեսնեն ոչ աստվածաշնչյան երաժշտություն, որը հնչում է աշխարհի յուրաքանչյուր խանութում և ռեստորանում»:

«Դա կլցնի նրանց միտքը և կկոտրի Աստծո հետ այս միությունը»:
«Լրացրեք սուրճի սեղանները ամսագրերով և թերթերով»:
«Ռմբակոծեք նրանց միտքը օրական 24 ժամ»:
«Քշել դրանք գովազդային վահանակներով»:
«Լցրեք նրանց փոստարկղերը անպետք փոստով, գովազդով, կատալոգներով, բոլոր տեսակի տեղեկագրերով, անվճար ապրանքների, ծառայությունների առաջարկներով, կեղծ հույսերով»:

«Լրացրեք ամսագրերը և հեռուստատեսությունը նիհար, գեղեցիկ մոդելներով, որպեսզի ամուսինները հավատան, որ արտաքին գեղեցկությունը կարևոր է, և որ նրանք հրաժարվում են իրենց կանանցից»:
«Նրանց կանանց շատ հոգնեցրեք, որպեսզի նրանք գիշերը սիրեն իրենց ամուսիններին»:
«Նրանց էլ գլխացավ տվեք»:
«Եթե նրանք իրենց ամուսիններին չտան իրենց անհրաժեշտ սերը, նրանք կսկսեն այլուր փնտրել»:
«Դա արագ կկործանի նրանց ընտանիքները»:
«Նրանց շեղել իրենց երեխաների իրական կյանքի իմաստը սովորեցնելուց»:

«Նույնիսկ արձակուրդի ժամանակ թող դրանք չափազանցված լինեն»:
«Նույնիսկ եթե արձակուրդից նրանք սպառված վերադառնան»:
«Համոզվեք, որ նրանք չափազանց զբաղված են բնություն դուրս գալու և Աստծո ստեղծածի մասին խորհելու համար: Փոխարենը ուղարկեք դրանք զվարճանքի այգիներ, սպորտային միջոցառումներ, խաղեր, համերգներ, կինո»:
«Busyբաղեցրեք նրանց, զբաղված, զբաղված»:
«Եվ եթե նրանք հանդիպում են ինչ -որ հոգևոր համայնքի, ներգրավեք նրանց բամբասանքների և մանր խոսակցությունների մեջ, որպեսզի նրանք մնան անհանգիստ մտքով»:
«Լրացրեք նրանց կյանքը բազմաթիվ հիմնավոր պատճառներով, թե ինչու նրանք ժամանակ չունեն փնտրելու Աստծո զորությունը»:

«Շուտով նրանք կաշխատեն ՝ ապավինելով միայն սեփական ուժերին, զոհաբերելով իրենց առողջությունն ու ընտանիքներին հանուն գործի»:

«Կաշխատի»:
«Կաշխատի»:

Դա վատ ծրագիր չէր:
Դևերը անհամբեր ցրվեցին իրենց նպատակակետերը ՝ ստիպելով մարդկանց ամենուր ավելի զբաղված լինել, ավելի շտապելով ՝ վազելով այս ու այն կողմ:
Որպեսզի նրանք ավելի ու ավելի քիչ ժամանակ ունենան իրենց ԱՍՏՈ և իրենց ընտանիքների համար:
Որպեսզի նրանք ավելի ու ավելի քիչ ժամանակ ունենան ուրիշների հետ խոսելու Աստծո զորության մասին, որը կարող է փոխել իրենց կյանքը:

Հարցն այն է, թե որքանո՞վ էր հաջողված սատանայի ծրագիրը:
Դատավոր ձեզ համար !!!!!

1.It’s be a midnight.
2.He was an idea ehat will happen in the future.
3.Becouse he not so good at Biology.
4.Becuse he hates flying.
5.Because rock star you do not need knowledge.
6.He was tied.

2.are staying
2.am having
3.is shining
4.are playing
5.am sitting
6.am not doing
7.are doing

2.gives
3.don’t know
4.does not like
5.do,go
6.does,live

2.builder
3.
4.veterinarian
5.stewardess
6.Teacher
7.dentist
8.rescuer
9.pilot
10.cashier

3. You have to study for the task tomorrow.
My older sister don’t have to bed before 11 o’clock.
My brother have to go to school on Suturday.
I don’t have to get up early on Sunday.

Դևերը արհեստական ցեղ են, որը ստեղծվել է Սատանայի կողմից և ապրում է դժոխքում: Նրանց ստեղծման ճշգրիտ ժամանակը
այսինքն ՝ առաջին անհատի ծնունդը) անհայտ է, բայց տեսականորեն դա տեղի ունեցավ մի քանի միլիոն տարի առաջ:

Բոլոր դևերը իրական ոչնչացման մեքենաներ են: Նրանց մարմինները նախատեսված են բացառապես ռազմական գործողությունների համար `բոլոր պայմաններում` բաց տարածությունից և սառցե մոլորակներից մինչև լավայի ծովեր և աներևակայելի ռադիոակտիվ մոլորակներ: Նրանց մարմինները կարող են դիմակայել ապշեցուցիչ բարձր և նույնքան աներևակայելի ցուրտ ջերմաստիճաններին ՝ 273,16 աստիճանից զրոյից մինչև 5 միլիոն աստիճան elsելսիուս: Բացի այդ, նրանց օրգանիզմները լիովին անձեռնմխելի են ճառագայթումից:

Դևերը միայն սննդի կարիք ունեն կյանքի համար: hարավը չի տանջում նրանց: Բոլոր դևերը ամենակեր են, և նրանք նաև մարդակեր են (եթե դա խիստ անհրաժեշտ է): Նրանք նաև չունեն շնչառական ապարատ, ինչը թույլ է տալիս նրանց գոյատևել նույնիսկ տիեզերքում ՝ առանց հատուկ սարքավորումների: Դևերը հոգնածություն չեն զգում, և դեռ կա տեսություն, որ դևերը ենթակա չեն ծերացման, բայց դա դեռ հաստատված չէ:

Դևերը չունեն մեկ անատոմիական կառուցվածք: Նույնիսկ միևնույն տեսակների մեջ որոշ ներքին օրգաններ գտնվում են այլ կերպ: Ամենից հաճախ դևերը հումանոիդ արարածներ են ՝ երկու ձեռքով և երկու ոտքով, բայց որոշ տեսակներ ավելի շատ նման են ինչ -որ տեսակի կենդանիների, կամ նույնիսկ ձևազուրկ: Հաճախ դևերի մոտ այս կամ այն վերջույթը փոխարինվում է ինչ -որ զենքով ՝ լինի դա ոսկորից բաղկացած շեղբ, թե ձեռքին ամրացված հզոր բոցավառիչ:

Դևերի տեսակները

Այս պահին հայտնի է միայն դևերի 13 տեսակ, բայց շատերը կարծում են, որ իրականում դրանք շատ ավելի շատ են: Յուրաքանչյուր տեսակ կատարում է մարտավարական իր դերը մարտերում ՝ լինի դա փոթորկի կամ պարզապես թնդանոթի միս:

Դևերը դևի բանակի ողնաշարն են: Նրանք դժոխային բանակի ամենաբազմաթիվ մարտական ստորաբաժանումներն են: Առավել հաճախ օգտագործվում է որպես թնդանոթի միս: Մեկ դևը առանձնապես վտանգավոր չէ, բայց եթե դրանք շատ են, ապա նրանք կարող են հեշտությամբ ջախջախել թշնամուն թվով: Նրանց բարձրությունը հասնում է 1 — 3 մետրի, իսկ քաշը `մինչև 50 կիլոգրամի: Armedինված ցանկացած զենքով, որը դժոխային բանակը տիրեց այլ ցեղերի ոչնչացմանը, լինի դա սովորական մետաղյա թուր, թե հզոր պայթուցիչ: Այնուամենայնիվ, եթե նրանք մնան առանց զենքի, նրանք կարողանում են պայքարել իրենց սուր ճանկերով, չնայած ֆիզիկապես դրանք այնքան էլ ուժեղ չեն: Նրանք օգտագործում են իրենց աճուկներն ու ամուր մաշկը որպես զրահ, ինչը հիանալի պաշտպանում է նրանց ցանկացած մեխանիկական վնասվածքներից: Նրանց թույլ կետը պարանոցն է, tk. այնտեղ մաշկը մի փոքր ավելի բարակ է, քան մարմնի մնացած մասում, և, իհարկե, աճեր չկան:

Տանկը դժոխային բանակի կենդանի «Armրահապատ մեքենա» է: Հաճախ օգտագործվում է որպես հրաձիգների համար նախատեսված մարդկային վահան, ինչպես նրանք ունակ են դիմակայել ցանկացած զենքի հսկայական հարվածներին: Նրանց բարձրությունը երբեմն հասնում է 20 մետրի, իսկ քաշը 45 -ից 50 տոննայի սահմաններում: Armedինված հզոր սայրով, որը տեղադրված է մեկ ձեռքի փոխարեն: Բացի այդ, այս քայլող հրեշների մարմնում կան բավականին մեծ խոռոչներ ՝ լցված մինչև լավա լավայով, որոնք նրանք կարողանում են ցանկացած պահի ծակել իրենց թշնամիների վրա: Կրիտիկական իրավիճակներում նա կարող է օգտագործել իր մարմնի քաշը ՝ թշնամուն ջախջախելու համար: Նույնիսկ մեկ տանկը հսկայական վտանգ է ներկայացնում, մասնավորապես ՝ դրա գոյատևման պատճառով: Այնուամենայնիվ, դանդաղությունն ու մեծ չափսերը տանկը դյուրին թիրախ են դարձնում դիպուկահարների համար, ովքեր հեշտությամբ կարող են հարվածել նրա միակ թույլ կետիննրա փոքրիկ գլխին: Դևի տեսակներ

Հնձվորը շատ արագ, արագաշարժ և մահացու թռչող դև է: Մասնավորապես, դրանք օգտագործվում են որպես հետախույզներ, կամ թշնամու գծերի հետևում անտեսանելի դիվերսիայի համար: Նրանց մարմնի երկարությունը հասնում է 5 — 7 մետրի, քաշը մինչև 30 կիլոգրամի, իսկ թևերի բացվածքը գրեթե միշտ 2 մետր է: Որպես զենք ՝ նրանք մի կողմից օգտագործում են ոսկորների աճեցման հսկայական սուր, իսկ մյուս ձեռքի ափի մեջ տեղադրված կրակմարիչ: Բացի այդ, հնձվորների մարմինը, ցանկության դեպքում, կարող է ամբողջովին թափանցիկ դառնալ, ինչը նրանց բոլորովին անտեսանելի է դարձնում հետաքրքրասեր աչքերի համար: Նրանք կարողանում են իրենց թեւերը մեջքի հետեւը ծալել այնպես, որ նրանք ընդհանրապես չխանգարեն իրենց: Այնուամենայնիվ, հնձվորներն ամենից շատ գնահատվում են իրենց շարժման անհավատալի արագության համար. Նրանք ունակ են վազել 110 կմ / ժ արագությամբ, իսկ թռչելիս նրանք հասնում են մինչև 200 կմ / ժ արագության: Նրանց թուլությունը կայանում է պաշտպանության մեջ, որն իր ուժով մի փոքր զիջում է նույնիսկ դևերի մաշկին: Դրա պատճառով նույնիսկ մեկ նպատակաուղղված հարված կարող է ոչնչացնել հնձվորը: Թույլ բծերըստամոքսը և մեջքը, որովհետև նրանց մարմնի ներսում տեղադրված է կրակայրիչի համար այրվող խառնուրդով փոքր տարա: Եթե այն ծակես, ապա հնձողը պարզապես կտոր -կտոր կլինի:

Cerberus- ը դիվային շներ են: Դրանք օգտագործվում են թշնամու ստորաբաժանումներին, ինչպես նաև դժոխային բանակի հիմնական հարվածող ուժին հետևելու համար: Ամենից հաճախ նրանք գործում են դևերի ամբոխի կողքին: Մարմնի երկարությունը հասնում է 8 — 9 մետրի, իսկ բարձրությունը ՝ 3 — 5 մետրի: Նրանք սովորաբար կշռում են 100-150 կգ: Նրանք զինված են իրենց ճանկերով և ատամներով, որոնցով նրանք կարողանում են կրծել զրահապատ մեքենաների նույնիսկ մետաղական ամուր պատյանով: Նրանք նաև ունակ են իրենց ներսում պլազմայի փայլուն բծեր առաջացնել, այնուհետև դրանք թքել թշնամիների վրա, չնայած արտաքին պատյանը պաշտպանված չէ պլազմային զենքերից: Սովորաբար նրանք ունեն մեկ կամ երկու գլուխ, չնայած երեք, չորս կամ նույնիսկ հինգ գլուխ ունեցող անհատներ են տեսել: Նրանք զարմանալիորեն վերածնվելու ունակություն ունեն. Նրանց մարմնի վերքերը բուժվում են հաշված րոպեների ընթացքում, և մի քանի օրվա ընթացքում նրանք կարողանում են վերականգնել նույնիսկ կորցրած վերջույթը: Շարժման արագության առումով Cerberus- ը զիջում է միայն հնձվորներին ՝ զարգացնելով վազքի արագություն մինչև 90 կմ / ժ: Թույլ կետեր չկան. Ամբողջ մարմինը ծածկված է շատ ամուր մաշկով, որն իր ուժով ընդամենը մի փոքր զիջում է տանկի մաշկին:

Պլազմայի դևը խորամանկ և վտանգավոր արարած է, որը բխում է նոր տեսակի դև ստեղծելու անհաջող փորձից: Սկզբում ենթադրվում էր, որ այս դևի մարմինը ամբողջությամբ բաղկացած կլինի պլազմայից, սակայն առաջին նախատիպի ստեղծման ժամանակ դևը պատահաբար ընկավ գործարանի մեքենաների մեջ: Արդյունքում ստացվեց օրգանական նյութի եւ պլազմայի խառնուրդ, որը մարտական հատկանիշների առումով զգալիորեն գերազանցեց իր գաղափարը: Պլազմային դևերը սովորաբար օգտագործվում են հեռվից թշնամիներին ոչնչացնելու համար ՝ մեծ հեռավորության վրա (մինչև 400 մետր) կարմիր տաք պլազմայի թրոմբներ նետելու ունակության պատճառով: Նրանց բարձրությունը հասնում է 2 — 3 մետրի, իսկ քաշը `մոտավորապես 25 — 40 կիլոգրամ: Նրանք զինված են հզոր ճանկերով և, ըստ էության, պլազմայով, որը կարծես կպչել է նրանց մարմնին: Պլազմային դևերն ունակ են մահացու թրոմբներ ստեղծել իրենց ձեռքերում և նետել դրանք թշնամիների վրա: Բացի այդ, այս դևին ինչ -որ բան դիպչելը հղի է պլազմայի պատճառով լուրջ վնասներով, հետևաբար փամփուշտներն ու մոլեգնող զենքերն անիմաստ են դրանց դեմ: Թույլ կետը կրծքավանդակն է, որը նա միշտ փորձում է ծածկել, քանի որ դրա վրա չկա այդպիսի «Պլազմայի վահան», ինչը նշանակում է, որ այս տարածքն ամենախոցելին է:

Որսորդը կիբերնետիկ դև է, բառացիորեն կախված բարձր տեխնոլոգիական լազերային համակարգերով, որը հետ է գրավվել տիաթլուաններից: Ամենից հաճախ այն օգտագործվում է որպես դևերի կողմից վերահսկվող լեռներ, սակայն, եթե սեփականատերը կորած է, նրանք ունակ են ինքնուրույն գործել ճակատամարտում: Նրանց մարմնի երկարությունը 8 -ից 17 մետր է, իսկ բարձրությունը `2 -ից 3 մետր: Նրանք կշռում են մոտ 400 — 500 կիլոգրամ, սակայն, չնայած դրան, նրանք կարողանում են մի փոքր ավելի դանդաղ վազել, քան Սերբերուսը ՝ 70 կմ / ժ արագությամբ: Նրանք զինված են հզոր ատամներով, որոնք մահաբերությամբ չեն զիջում Cerberus- ի ատամներին, հզոր լազերային կայանքներին, ինչպես նաև առջևի թաթերի ուժային ճանկերին: Նրանց յուրահատկությունը կայանում է նրանում, որ իրենց զրահի հատուկ կառուցվածքի շնորհիվ այն հետ է մղում արկերից, լազերներից և այլն: ինչը նշանակում է, որ նկարահանելով այս մեխանիկական հրեշին, դուք կարող եք ինքներդ ձեզ սպանել ձեր սեփական արկով: Թույլ կետը հետևի ոտքերի զրահի հոդերի մեջ է: Լավ նպատակադրված հարվածով հրեշը կարող է պոկել ոտքը, և նա շուտով կմահանա արյան կորստից:

Սևը դժոխային բանակի ամենավտանգավոր և սարսափելի դևերից մեկն է: Դեռևս անհասկանալի է, թե ինչպես է հնարավոր ստեղծել նման արարած, թեև այդ արարածները նկատվել են դևերի առաջին արշավանքների ժամանակ: Նրանք միշտ մենակ են պայքարում, որպեսզի չվնասեն իրենց ընկերներին: Ամեն անգամ, երբ նրան նկատում էին, կռվի արանքում նա հայտնվում էր թշնամու գծերի հետևում ՝ օգտագործելով իր յուրահատուկ ունակությունները: Նրանց հասակը ճշգրիտ անհայտ է որևէ մեկի համար: Ենթադրաբար, սևերի բարձրությունը 6 — 8 մետր է: Այս հրեշների քաշը այնքան փոքր է, որ անհնար է նույնիսկ մոտավորապես չափել: Նրանց զենքն իրենք են: Սևերը կազմված են անհայտ նյութից, որը գործնականում զանգված չունի: Բացի այդ, այս նյութը, կենդանի նյութի հետ շփվելով, վերջինս տարրալուծում է տարրական մասնիկների, ուստի սևի հետ ցանկացած ֆիզիկական շփում ճակատագրական է: Բայց ամենասարսափելին այն է, որ այս դևերը կարող են բումերանգի պես նետել այս նյութի թրոմբները, այսինքն ՝ թրոմբը հասնում է նպատակին, ոչնչացնում այն, իսկ հետո վերադառնում տիրոջ մարմնին: Սևերը կործանարար ունակություն ունեն անցնելու ոչ օրգանական օբյեկտներով, ներառյալ հողը և զրահապատ մեքենաները: Հաճախ սեւամորթները պարզապես «սուզվում են» ստորգետնյա հատվածում եւ կտրուկ գրոհներով զինվորներին սպանում մեկ առ մեկ: Սև մարմնի միջով անցնում է ցանկացած արկ, ինչպես ցանկացած անշունչ առարկա, ինչը բացարձակապես անօգուտ է դարձնում ցանկացած հրազեն, բալիստիկ, փոքր զենք և մարտական զենք այս հրեշի դեմ: Միայն մի քանի էներգետիկ զենք տեսականորեն ունակ են փոքր վնաս հասցնել սև խեցին: Ռազմի դաշտում սևամորթներին տեսել են ընդամենը 4 անգամ և միշտ միայն մեկ դև է եղել: Նրանց հաջողվել է սպանել միայն մեկ անգամ ՝ կրակելով նրա վրա հզոր էներգետիկ թնդանոթից: Արարածը մարմին չի թողել իր հետևից, այլ միայն քայքայվել է ատոմների մեջ: Այս դեպքից հետո սևամորտն ընդամենը մեկ անգամ է տեսել մարտի դաշտում: Այժմ բոլոր ռասաների լավագույն գիտնականները փորձում են հասկանալ ՝ ինչպես է սևամորթին հաջողվում անտեսել պինդ առարկաները և պառակտել կենդանի նյութը: Բացի այդ, այս հրեշներին հակազդելու համար շարունակվում է անօդաչու մարտական մեքենաների մոդելների ուժեղացված զարգացումը: Այս դևի թույլ կողմերի մասին ոչինչ հայտնի չէ: Կա մի տեսություն, որ սևամորթն իր տեսակի մեջ եզակի է, և որ նա չի սպանվել, այլ պարզապես փախել է, և որ դա ընդհանրապես դև չէ, չնայած այս ենթադրությունները քիչ հավանական են:

Կոռումպորը ահարկու ձևազուրկ հրեշ է: Օգտագործվում են դևերի կողմից ՝ իրենց տիրած մոլորակների էկոհամակարգերը փոխելու համար: Երբ մոլորակը հայտնվում է դժոխքի ուժերի վերահսկողության տակ, դևերը «վայրէջք» են կատարում այս հրեշների մակերեսին, որոնք, պատշաճ սնվելով, ընդլայնվում են գրեթե ամբողջ մոլորակի վրա ՝ այն ամբողջությամբ ենթարկելով դևերին: Այս արարածի ամենաազդեցիկ ունակությունը տարբեր օրգանիզմների ինկուբացիան է `ըստ իրենց օրինաչափության: Դևերն օգտագործում են իրենց այս ունակությունը մշակման և կյանքի խելամիտ ձևերը սպանելուց հետո: Այսպիսով, դևերը հոգիների անդադար հոսք են ստանում ՝ մսի դիմաց (որը կերակրում է աղտոտողին): Ինֆեկցիոն գործակալն ինքնին գործնականում անվնաս է, նրա միակ զենքը երկար շոշափուկներն ու բերանն են, որոնցով նրա համար շատ դժվար է հասնել թշնամուն: Դուք կարող եք նրան սպանել միայն ուղեղը քայքայելով, այնպես որ, եթե դուք պետք է սպանեք աղտոտողին, դուք պետք է փնտրեք նրա «Գլուխը», որն անհնարին գործի է վերածվում, եթե աղտոտողը պարուրի ամբողջ մոլորակը:

Ashbringer- ը դև է, որն ի վիճակի է թշնամու ցանկացած հենակետ մոխիր վերածել իր գերհզոր բոցավառների շնորհիվ: Ամենից հաճախ օգտագործվում է հսկայական թվով հետևակներ վերացնելու համար, նրա բոցավառող սարքերն ունակ են հալեցնել նույնիսկ ամենակայուն ջերմակայուն զրահապատ մեքենաները: Այս բոցավառ հրեշների բարձրությունը 27 — 30 մետր է, քաշը ՝ 100 — 120 տոննա: Նրանք զինված են իրենց բազուկների ուժեղ աճուկներով, և դրանց մեջ ներկառուցված հզոր բոցավառներ: Նրանցից արձակված կրակը կոչվում է «Դժոխքի կրակ», քանի որ այս կրակի ջերմաստիճանը մոտավորապես 2 մլն աստիճան elsելսիուս է: Սա թույլ է տալիս, որ դևը այրվի կամ հալչի գրեթե ցանկացած նյութ: Բացի այդ, այրիչը չափազանց համառ արարած է (տանկի հետ հավասար) իր շատ ուժեղ մաշկի և մարմնի որոշ մասերում ուժեղ աճերի շնորհիվ: Թույլ կետը հետույքն է, որտեղ մաշկի տակ մակերեսային կերպով տեղադրված է օդապարիկ `բոցավառողների համար խառնուրդով:

«Մեսենջերները» Մերսիլյային հնձվորով հատելու փորձի արդյունք են, որը լավ ավարտ ունեցավ: Գայլանման այս դեւերը, մասնավորապես, օգտագործվում են դժոխային բանակի կողմից որպես «տիեզերական կործանիչներ», այսինքն թշնամու տիեզերանավերը, կայանները եւ նման այլ օբյեկտները վերացնելու համար: Նրանց բարձրությունը: Mercilians- ի նման, այն տատանվում է 9 - 13 մետր տարածքում, իսկ քաշը80 — 100 կիլոգրամ: Նրանց թևերի բացվածքը 3 մետր է: Հերալդներն արագությամբ զգալիորեն զիջում են հնձվորներին (վազքի ժամանակ 60 կմ / ժ և թռիչքի ժամանակ ՝ 130 կմ), սակայն դա փոխհատուցում են իրենց զգալիորեն գերազանցող կրակի ուժով: Մեսիլիան, ինչպես և Մեսիլիան, ունակ են տելեկինեզի, պլազմայի խցուկներ գցելու և իրենց մարմնի ձգողականությունը շահարկելու: Նրանք զինված են նաև իրենց հզոր ճանկերով և ատամներով, թեև նրանք զգալիորեն զիջում են սպանդի մեջ նույնիսկ դևերի ճանկերին: Մեսենջերների մարմինները բավականին փխրուն են, բայց նրանք ունակ են ստեղծել այսպես կոչված «Տելեկինետիկ վահան» `մի փոքր տելեկինետիկ ոլորտ, որը կանգնեցնում է ցանկացած տեսակի արկ (բացառությամբ էներգիայի): Թույլ կետը գլուխն է:

1. .Տրված բառերի բոլոր հոմանիշեերը գրի՛ր ըստ իմաստների սաստկության:

Օրինակ`

կռվել — վիճել, գժտվել, ընդհարվել, իրար ուտել, պատերազմել:
Քամի, ձայն, վախ, գեղեցիկ, տգեղ, շատ, ցանկություն, ծիծաղել:
գժտվել-խռովել, ընդհարվել-զարկվել
իրար ուտել-կռվել, պատերազմել-վիճել, քամի-հողմ, ձայն-գոչյուն, վախ-ահ, գեղեցիկ-սիրուն, տգեղ-գեշ, շատ-բազում, ցանկություն-բաղձանք, ծիծաղել-խնդալ։

2. Տրված առածները լրացրո՛ւ ընդգծված բառերի հականիշների օգնությամբ:

Լավ ձին կերը կավելացնի,վատ ձին մտրակը :
Խելոքին մեկ ասա,անխելքին հազար ու մեկ :
Արդար մազը չի կտրվի,մեղավորինը կկտրվի :
Բոյը երկար, խելքը կարճ :

3. Տեքստը համառոտ փոխադրի՛ր և հետևություննե՛ր արա:
Եթե մեկը հայտնվի և լրջորեն պնդի, թե երկրի միջուկը մարմելադից է, միանգամից կասենք, որ բնության մեջ մարմելադ չի լինում, դա մարդկային խոհանոցի արդյունք է, ու դրա գոյությունը ենթադրում է մրգատու ծառերի, դրանց պտուղների առկայություն: Կասենք, որ մարդիկ չգիտեն էլ, թե ինչպե՛ս կարելի է բուսականությունն ու խոհանոցային արվեստը երկրի ընդերք տեղափոխել: Հետո էլ հետազոտություններ կատարելու և պարզելու փոխարեն, թե արդյո՞ք երկրի միջուկն իսկապես մարմելադից է, հարց կտանք, թե այդ ի՞նչ մարդ է, որ նման միտք է հղացել: Կամ հենց իրեն կհարցնենք, թե դա որտեղի՞ց է նրան հայտնի դարձել: Իսկ մարմելադի մասին դժբախտ վարկածի հեղինակը խորապես կվիրավորվի և մեզ կմեղադրի, թե կեղծ գիտական նախապաշարմունքի պատճառով մերժում ենք իր պնդումն ու չենք կարողանում օբյեկտիվորեն գնահատել:

1-Ինչու՞ Հայաստանի ազատագրական պայքարը վերելք ապրեց 17-րդ դարում։ Ինչպիսի՞ նախադրյալներ կայն ազատագրական պայքարի աշխուժացման համար։

2-Ինչպե՞ս կգնահատեք Իսրայել Օրու Հայաստանի ազատագրման ծրագրերը։

Իսրայել Օրին ամեն կերպ փորձում էր օգնել հայերին, բայց քանի որ նա մահացավ նրա բոլոր պլանները ջուրը ընկան։ 

3- Նույն թեման ներկայացնել նաև դասարանական աշխատանքում

Կոմիտաս (Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան, սեպտեմբերի 26 (հոկտեմբերի 8), 1869, Քյոթահիա — հոկտեմբերի 22, 1935 կամ հոկտեմբերի 21, 1935, Փարիզ, Ֆրանսիա), հայ երգահան, երգիչ, երաժշտական էթնոլոգ, երաժշտագետ, վարդապետ և ուսուցիչ, բանահավաք, խմբավար, մանկավարժ, հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր։ 1881-1893 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։
1894 թվականին ձեռնադրվել է աբեղա և ստացել Կոմիտաս անունը։ 1895 թվականին Կոմիտասին շնորհվել է վարդապետի հոգևոր աստիճան։ 1895-1896 թվականներին Թիֆլիսում կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է երաժշտական տեսական առարկաներ, որից հետո՝ 1896-1899 թվականներին, ուսումը շարունակել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ Վիլհելմ արքունի համալսարանում (ներկայումս Հումբոլդտի համալսարան) և Ռիչարդ Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում։
Комитас (Согомон Григорьевич Согомонян, 26 сентября (8 октября) 1869 г., Киотахия — 22 октября 1935 г. или 21 октября 1935 г., Париж, Франция), армянский композитор, певец, музыковед, музыковед, вардапет-педагог, собиратель фольклора, дирижер, педагог, основатель Армянской национальной композиторской школы. В 1881–1893 учился в Грузинской семинарии Эчмиадзина. Он был рукоположен в монахи в 1894 году и получил имя Комитас. В 1895 году Комитасу было присвоено чин монаха. С 1895 по 1896 год изучал теорию музыки в Тбилиси (Грузия) под руководством композитора Макара Экмаляна.

Наверное, любой человек время от времени задаётся с первого взгляда простым вопросом «Что такое счастье?». Я думаю,  каждый из нас вкладывает в это понятие свой смысл. Для кого-то счастье – это хорошая оценка по предмету, который трудно даётся, для кого-то – новая захватывающая компьютерная игра, а кто-то видит счастье в семье или работе, которая приносит радость.

К счастью невозможно прикоснуться рукой, нельзя ощутить его запах или попробовать на вкус, но заметить его несложно. Счастье – это когда радуется ребёнок, которому подарили маленького верного друга – щеночка, это блеск в глазах молодожёнов, это крик только что родившего малыша, который слышит счастливая мама. Некоторые люди говорят, что они не счастливы. Мне кажется, что такие люди просто не умеют замечать счастье. А оно всегда рядом. Вот, к примеру, наступила весна, распустились зелёные листочки – разве это не частичка счастья? Или после сильной грозы на горизонте появляется радуга – это тоже счастье. И даже то, что мы появились на свет и живём, ходим каждый день на работу или в школу, выстраиваем планы на будущее, тоже является большим счастьем.

Некоторые люди видят счастье в деньгах. А кто-то на это отвечает: «не в деньгах, а в их количестве». Современный мир совсем не такой, как был раньше, поэтому иногда и мне начинает казаться, что это действительно так. Сейчас совсем другие ценности и взгляд на жизнь в целом. Каждый стремится заработать как можно больше денег, искренне считая, что именно они принесут заветное счастье. Но в действительности существуют вещи, которые не продаются и не покупаются. И это самые главные составляющие нашей жизни: любовь, дружба, радость материнства, семья, здоровье. Именно в этом и есть счастье, но люди продолжают упорно верить в то, что деньги – вот истинное счастье.

Для меня счастье – это когда все люди, которые мне дороги, живы и здоровы. Когда мы всей семьёй собираемся вечером за ужином, а в выходные едем в деревню к бабушке. Я могу с уверенностью сказать, что я счастливый человек, ведь я умею радоваться каждому дню. Конечно, иногда у меня что-то не получается, но я всё равно не перестаю с оптимизмом относиться к жизни.

3.

Подберите прилагательные к данным существительным во
множественном числе.
Например: писатели – современные писатели.
интиресние Лекции, ежеднежние занятие,сложные упражнения,армянские слова,длиние стихи, угаловные статьи,научные открытия,строгие законы,
милые дети,харошие. врачи,добрые учителя, красивые имена,заграничние паспорта, красные цветы, умные животные,палезные растения,высокие горы,
горные реки,густые леса,старые деревья,теплые дожди,зимные морозы,горные экскурсии,веселые каникулы,новогодние праздники

2. Упражнение на закрепление

Определи у существительных род, число, падеж.

Образец: По степи – по чему? (степь), ж.р., ед.ч., Д.п.

по болоту_Болото.с.е.

на ветках. ветка.ж.,мн

из гнезда. гнездо.с.е

перед учителем. учитель.м.е

над облаками. облако.ср.р.,мн.ч

в ненастье. ненастье- ср.р.,ед.ч

для скворцов. скворец.м.е

к солнцу. солнце. ср.,.ед.ч

об улыбке. улыбка.ж.е

про сказки. сказка.ж.м

около метро. метро.с.е

РУССКИЙ ЯЗЫК

ENGLISH

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՆՐԱՀԱՇԻՎ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԵՆՍԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻԶԻԿԱ

ՔԻՄԻԱ

1.Տեքստերում մի անգամ տեղադրի՛ր փակագծերի առաջին բանաձևերը, մյուս անգամ՝ երկրորդները: Գտի՛ր ստացված տեքստերի տարբերությունը:

Երբ քամին (դադարում էր, դադարել էր), ալիքները (դառնում էին, դարձել էին) ավելի սահուն ու զառիկող, նրանց բարձրությունը (փոքրանում էր, փոքրացել էր):  Այդ փոփոխությունները (կատարվում էին, կատարվել էին) աստիճանաբար, և ծփանք դարձած ալիքները (շարունակում էին, շարունակել էին) իրեց ընթացքը մինչև ափ հասնելը:

Երբ քամին դադարում էր ալիքները դառնում էին ավելի սահուն ու զառիկող, նրանց բարձրությունը փոքրանում էր:  Այդ փոփոխությունները կատարվում էին աստիճանաբար, և ծփանք դարձած ալիքները շարունակում էին իրեց ընթացքը մինչև ափ հասնելը:
Այս տեքստում ժամանակը անցյալ է և ապառնի։

2.Ընդգծված դերբայները այնպիսի դիմավոր ձևերով փոխարինի՛ր, որ համապատախանեն փակագծերում տրված եղանակավորմանը:

Ավելի դյուրազգաց ուղևորները առանձնանալ իրեց:(ստույգ,հաստատ կատարված)
Ավելի դյուրազգաց ուղևորները առանձնանալ իրենցից:
Ավելի դյուրազգաց ուղևորները առանձնացան իրենցից:

Անցել անտառապատ բլուրը, գտնել աղետի հետքերը:( հրաման)
Անցե՛ք անտառապատ բլուրը, գտե՛ք աղետի հետքերը:

Շոգենավն անցնել նավաշինարանից, դուրս գալ ծովածոց, ու նորից զգացվել լիակատար ազատության գեղեցիկ խաբկանքը:(իղձ, ցանկություն)
Շոգենավն ուզում էր անցնել նավաշինարանից, դուրս գալ ծովածոց, ու նորից զգալ լիակատար ազատության գեղեցիկ խաբկանքը:

Եթե ափը ծածկված լինի խիտ եղեգնուտով, այնտեղ ջրային թռչունների բներ լինել: (ենթադրաբար,պայմանով կատարելի)
Եթե ափը ծածկված լինի խիտ եղեգնուտով, այնտեղ ջրային թռչունների բներ կլինեն:

Դու հետևել նրանց և պարզել տեսակները: (անհրաժեշտություն, հարկադրանք)
Դու պետք է հետևես նրանց և պարզես տեսակները:

3.Տեքստում մի դեպքում տեղադրի՛ր փակագծերում դրված առաջին բայաձևերը, մյուս դեպքում երկրորդները: Գտի՛ր ստացված տեքստերի իմաստային տարբերությունը:

Կետերը կաթնասուններ են, հետևաբար նրանք շունչ առնելու համար ժամանակ առ ժամանակ մակերես (ելնում են, պետք է ելնեն): Բացի դրանից, նրանք թոքերի որոշակի ծավալ (ապահովում են, պիտի ապահովեն), որպեսզի լողունակությունը չկորցնեն:
Մարդիկ ավելի խոր (քնում են, կքնեն), քան կետերը: Դեղերով քնեցրած կետերը կա՛մ (սուզվում են, կսուզվեն), կամ (չեն շնչում, չեն շնչի) ու (խեղդվում են, կխեղդվեն):

Կետերը կաթնասուններ են, հետևաբար նրանք շունչ առնելու համար ժամանակ առ ժամանակ մակերես ելնում են: Բացի դրանից, նրանք թոքերի որոշակի ծավալ ապահովում են որպեսզի լողունակությունը չկորցնեն:
Մարդիկ ավելի խոր քնում են քան կետերը: Դեղերով քնեցրած կետերը կա՛մ սուզվում են կամ չեն շնչում ու խեղդվում են:
Այս տեքստում բառերը գրած են ստույգ։

Կետերը կաթնասուններ են, հետևաբար նրանք շունչ առնելու համար ժամանակ առ ժամանակ մակերես պետք է ելնեն: Բացի դրանից, նրանք թոքերի որոշակի ծավալ պիտի ապահովեն որպեսզի լողունակությունը չկորցնեն:
Մարդիկ ավելի խոր կքնեն քան կետերը: Դեղերով քնեցրած կետերը կա՛մ կսուզվեն կամ չեն շնչի ու կխեղդվեն:
Այս տեքստում բառերը գրած են հրամայական։

Трудный, работник, заводной, счасливый, веселый.

Кому? Трём — дательний падеж.
Кому? Братем — дательний падеж.
Кому? Среднему — дательний падеж.
Кому? Брату — дательний падеж
Кому? Великому — дательний падеж.
Кому? Волшебнику — дательный падеж.

1 . Ученика вызвали к доске. 2 . Через пятнадцать минут мы подъехали к небольшой станции метро. 3 . По дороге домой я встретил моего друга. 4 . По нашей улице проезжает много машин. 5 . Мы подъехали к горному озеру через три часа. 6 . Мы шли по лесной тропинке и собирали цветы. 7 . Вечером я решил зайти к другу. 8 . По зеленой травинке ползет муравей. 9 . По синему небу плывут облака.

Ցո՛ւյց տվեք Ճագարների և մարդկանց միջև արված համեմատությունները:Ճագարների նման` մենք էլ մարգագետնին ենք, անշարժ, մեզ թունավորող նույն անհանգստությամբ: Որտե՞ղ է թակարդը լարվել: Ամենաերջանիկ գիշերները ևս, անցնում են `մեզ չսփոփելով:

Ո՞րն է դրանց փոխաբերական իմաստը:Դո՛ւրս գրեք այն հատվածները, որտեղ Ձեր կարծիքով խտացված է ստեղծագործության ասելիքը:Թույլ կայծկլտում են նաև ժայռի հqռավոր պատերը, մենակյաց լեռները: Բայց ճագարներն ականջները սրած`սպասում են, ինչի՞ են սպասում:

1. Ո՞րոնք են տնտեսության սպասարկման ոլորտի հիմնական ճյուղերը:
   Տնտեսության սպասարկման ոլորտի հիմնական ճյուղերն են` բժշկությունը, կրթությունը, ծանր ու թեթև արդյունաբերությունը:
2. Ի՞նչ կապ կա սպասարկման ոլորտի և նյութական արտադրության ոլորտների միջև:
   Սպասարկման ոլորտի ճյուղերը թեև նյութական արտադրանք չեն տալիս, սակայն նպաս- տում են նյութական արտադրության արագ զարգացմանը:
3. Ինչու՞ է տնտեսությամ մեջ անընդհատ մեծանում սպասարկմ   բ ան ոլորտի դերը:
   Այն երկրները, որոնք ունեն զարգացած զբոսաշրջություն, այդ երկրների տնտեսության մեջ ավելի մեծ է սպասարկման ոլորտը:

անցել եմ բոլոր մատնաչափության բոլոր չափումնները, նկատելի շեղում չունեմ

1. Երեք գործարարներ ստեղծեցին առևտրային ընկերություն: 1-ինը կատարեց 150 000 դրամ ներդրում, 2-րդը՝ 100 000 դրամ և 3-րդը՝ 125000 դրամ: Առևտուրը կատարելուց հետո նրանք ստացան 105000 դրամ ընդհանուր եկամուտ: Որքա՞ն կլինի յուրաքանչյուր գործարարի բաժին եկամուտը:
   
   150000+100000+125000=375000
   
   40%+27%=67%
   100%-67%=33%
   1-40%
   2-27%
   3-33%
   
   1-42000
   2-28350
   3-34650
2. Խանութում ապրանքի գինը նախ իջեցրին 10%-ով, իսկ հետո նոր գինը
   բարձրացրին 10%-ով: Արդյունքում թանկացա՞վ, թե՞ էժանացավ ապրանքը:
   Դիտարկեք նաև հակառակ դեպքը, երբ սկզբում գինը բարձրացնում են,
   հետո` իջեցնում: Ստացված արդյունքների հիման վրա եզրակացություններ արեք:
   Առաջին դեպքում էժանացավ:
   Երկրորդ դեպքում էժանացավ: 
3. Արթուրն իր խնայած 3 միլիոն դրամը որպես ավանդ մեկ տարի ժամկետով ներդրեց բանկում՝ 14% տոկոսադրույքով: Տարին լրանալուց հետո, որքա՞ն գումար նա կստանա, եթե հայտնի է, որ ավելացված գումարի 10%-ը գանձվում է որպես եկամտահարկ:
   3078000
4. Խանութում ապառիկ, առանց կանխավճարի վաճառվում է 279 000
   դրամ արժողությամբ համակարգիչ՝ պայմանով, որ պարտքը պետք է
   փակվի 9 ամսվա ընթացքում: Շուշանը գիտեր, որ խելամիտ կլինի, եթե
   պարտքը չգերազանցի եկամուտի 30%-ը: Հարմա՞ր է նրան գնել այդ
   համակարգիչը, եթե իր եկամուտը ամսական կազմում է 110000դրամ:
   Այո
5. Անհատ ձեռներեցին հարկավոր էր մեկ տարով 5 միլիոն դրամ վարկ
   վերցնել: Նա պարզեց, որ «Ա» բանկը կարող է ցանկացած չափի վարկ
   տալ տարեկան 18% տոկոսադրույքով, իսկ «Բ» բանկը վարկ է տալիս՝
   մինչև 2 միլիոն դրամի դեպքում 17%, իսկ 2 միլիոն դրամից ավելիի
   դեպքում 19% տոկոսադրույքով:
   Ինչպիսի՞ ընտրություն կատարի ձեռներեցը, որպեսզի վարկի համար
   վճարելիք ծախսը լինի նվազագույն: Հաշվել այդ ծախսը:
   Բ-5000000%19=950000
   Բ-2000000%17=340000
   Ա-5000000%18=900000
   950000+340000=1290000
   «Ա» բանկը ամենաձեռնտուն է
6. Հիմնարկի հաստիքացուցակն ունի հետևյալ տեսքը՝
   Պաշտոն Աշխատավարձ
   Տնօրեն 400 000 դրամ
   Հաշվապահ 270 000 դրամ
   Բաժնի վարիչ 250 000 դրամ
   Գլխավոր մասնագետ 200 000 դրամ
   Մասնագետ 150 000 դրամ
   Գործավար 100 000 դրամ
   Տնօրենը Ձեզ առաջարկում է նոր հաստիք՝ խորհրդատու, որի աշխատավարձի չափը որոշվում է բոլոր աշխատողների աշխատավարձերի բնութագրիչ ցուցանիշներից մեկով՝ կա՛մ ըստ միջին թվաբանականի, կա՛մ ըստ մոդայի, կա՛մ ըստ միջնաթվի: Դուք ո՞ր ցուցանիշն եք ընտրում բարձր աշխատավարձ ունենալու համար:

Ֆինանսական կրթություն

Նախագիծ՝ Ֆինանսական կրթություն

Մասնակիցներ՝ Միջին դպրոցի սովորողներ

Ժամկետը՝ ապրիլի 12 ֊ ապրիլի 17

Նպատակը՝  Զարգացնել սովորողների ֆինսանսական գրագիտությունը, մտքերը արտահայտելու կարողությունը, համագործակցելու հմտությունները, ցույց տալ մաթեմատիկայի դերը, կիրառությունը։

Ընթացքը՝ Սովորողները ծանոթանում են ուսումնական նյութին` տեսություն և խնդիրներ։ Ուսունմնական նյութը քննարկելուց հետո սկսում ենք խնդիրների լուծումը, համեմատում կյանքում մեզ հանդիպած իրավիճակների հետ, խնդիրները քննարկում խմբերով, գտնում գիտելիքի կիրառության հարթակներ։

Արդյունքներ Նախագիծը կամփոփենք ճամփորդությամբ` Կենտրոնական բանկի թանգարանում

Դասակարգի՛ր վերոնշյալ
պահանջմունքներն` ըստ քեզ համար
կարևորության։

Ունենալ հաջողություններ սպորտում, լինել առողջ, լինել հարուստ, ունենալ ընկերներ, ամուսնացած լինել, զրուցել դասընկերների հետ, գովեստի արժանանալ ուսուցչի կողմից, ունենալ ABS համակարգով մեքենա, ունենալ առողջության ապահովագրություն։

Ի՞նչ հինգ պահանջմունքներ
կավելացնեիր ցուցակին։

Լինել երջանիկ, ունենալ հետաքրքիր կյանք, ավարտել դիպլոմով, ուրախ ընկերներ, ունենալ նոր ընկերներ։

Փորձի՛ր խմբավորել
պահանջմունքները՝ կազմելով հինգ
խումբ։ Փորձի՛ր յուրաքանչյուր
խմբին որոշակի անուն տալ։ Վերջում
համեմատի՛ր դրանք ընկերոջդ հետ։
Ո՞ր հարցում եք դուք համակարծիք,
ո՞ր հարցում՝ ոչ։

Սեր-լինել սիրված, ամուսնացած լինել։

Առողջություն-ունենալ առողջության ապահովագրություն, լինել առողջ։

Ընկերներ-ունենալ ընկերներ, զրուցել դասընկերների հետ։

Խմել, ուտել-ցանկացած պահի կարողանալ, որևէ բան խմել, տաք ուտեստ ուտել։

Սպորտ-ունենալ հաջողություններ սպորտում, գովեատի արժանանալ ուսուցչի կողմից։

1. Ձմեռ պապը իր բոլոր երեք գրքերը նվիրեց թոռնուհուն: Քանի՞ գիրք եղավ թոռնուհու մոտ, եթե մինչ նվեր ստանալը երկու գիրք ավել ուներ, քան Ձմեռ պապը։

8 գիրք

2. Բլրի գագաթին 25 ճամբարական կար: Նրանք միաժամանակ 3 տեղանոց սահնակներով պետք է սահեին բլրից: Ամենաքիչը քանի՞ սահնակ պետք է լիներ բլրին:

9 սահնակ

3. Արմենը գրպանում միայն 50 և 100 դրամանոց մետաղադրամներ ուներ: Փուչիկ գնելու համար նա պետք է 100 դրամ վճարեր: Առանց նայելու՝ ամենաքիչը քանի՞ մետաղադրամ պետք է Արմենը գրպանից հաներ մեկ փուչիկ գնելու համար:

2

4. Ամանորյա միջոցառման ժամանակ տարեգաթան կիսեցին, հետո յուրաքանչյուր կտորը բաժանեցին 2 մասի: Ստացված ամեն մի մասը բաժանեցին 3 կտորի: Երբ յուրաքանչյուր երեխա մեկ կտոր վերցրեց, երկու կտոր ավելացավ: Քանի՞ երեխա էր մասնակցում միջոցառմանը:

6 երեխա

5. 2020 թ.-ի Ձմեռ պապը հարյուր տարի հետո տոնելու է իր չորսհարյուրամյակը: Քանի՞ տարի առաջ է ծնվել Ձմեռ պապը:

1720 թվականին

6. Ձմեռ պապիկը Կարինեին, Գոհարին և Անուշին, ըստ իրենց ցանկության, նվիրեց մեկական խաղալիք՝ արջուկ, փղիկ և նապաստակ: Հայտնի էր, որ Կարինեն նապաստակով չէր խաղում, իսկ Անուշը չէր խաղում ո՛չ նապաստակով, ո՛չ արջուկով: Ի՞նչ խաղալիք ստացավ Գոհարը:

Գոհարը ստացավ փղիկ

7. Ամանորյա առաջին ներկայացումը թատրոնում դեկտեմբերի 25-ին է, վերջին ներկայացումը` հունվարի 7-ին: Ամեն օր մեկ ներկայացում է լինելու: Քանի՞ ներկայացում է լինելու:

14 ներկայացում

8. Տոնածառի խաղալիք գնելիս Լևոնը երկու անգամ ավելի շատ գումար ծախսեց, քան Գագիկը: Որքա՞ն գումար ծախսեց տղաներից յուրաքանչյուրը, եթե Գագիկը Լևոնից 1500 դրամով քիչ ծախսեց:

Գագիկ-1500, Լևոն-3000

9.Տոնածառի լույսերի շղթայի լամպերը գունավորված են դեղին, կանաչ, կարմիր, կապույտ հերթականությամբ։ Ի՞նչ գույնի է 52-րդ լամպը:

կապույտ

10. Ի՞նչ թիվ է թաքնված հարցականի փոխարեն:

9 + 1 = 10, 7 + 7 = 14, 7 — 1 = 6, 9 + 5 = 14, = 5

Դուրս գրի՛ր որոշյալ դերանունները, գրի՛ր հոլովը:
Աղջկա քնքուշ հոգին բոլորը գիտեն:
Ամենքից շատ նա էր սպասում դրան:
Յուրաքանչյուրն իր մասին էր մտածում:
Ամեն ոք աշխատում էր չխախտել լռությունը:
Խոսեցին ամեն ինչից:

Կազմի՛ր տրված անորոշ դերանունների սեռ. հոլովը՝ ուրիշի, մի քանիսի, այսինչի:
3. Գտի՛ր անորոշ դերանունները, որոշի՛ր պաշտոնը:
Ոմանք արդեն անուշ երազներ էին տեսնում: Ենթակա
Եվ ուրիշ է կարոտս հիմա:
Իմ հոգում ինչ-որ անհանգստություն կար:Ենթակա

1. Բայերի ժամանակային խախտումները գտի՛ր և ուղղի՛ր: Ուղղումներդ փորձի՛ր հիմնավորել:

Մեր կյանքի մեջ աշխուժություն էր մտցնում մարդանման կապիկը՝ Չամլին, որն ամեն առավոտ թեյ բերող սպասավորի հետ մտնում էր մեր ննջարանը: Նա միշտ մի ցատկով կտրումեր դռնից մինչև մահճակալս  ընկած տարածությունը և թռնում մահճակալիս:  Ի նշան ողջույնի` շտապ-շտապ համբուրում է ինձ իր խոնավ շուրթերով ու հետո տնքտնքալով հետևում էր, թե ինչպես եմ կաթ, թեյ ու շաքար (հինգ գդալ) լցնում իր բաժակը: Բաժակն ինձնից վերցնում էր հուզմունքից դողդողացող ձեռքերով, մոտեցնում շուրթերին ու խմում ահավոր մի ֆռոցով: Առանց դադար տալու ավելի ու ավելի էր բարձրացնում բաժակը, մինչև որ այն շուռ էր գալիս մռութի վրա: Դրանից հետո վրա էր հասնում մի երկար ընդմիջում: Չամլին սպասում էր, որ կիսահալված շաքարը հոսի իր լայն բացված բերանի մեջ: Երբ համոզվեց, որ բաժակի մեջ էլ ոչինչ չկա, խոր հոգոց էր հանում ու բաժակը վերադարձնում էր ինձ՝ այն աղոտ հույսով, որ նորից կլցնեմ:

2.Փակագծերում  տրված ժամանակաձևերից տեքստին համապատասխանող ձևն ընտրի՛ր և գրի՛ր կետերի փոխարեն:

Բարձր կրունկներով կոշիկներն առաջին անգամ երևացել են ուշ միջնադարյան Փարիզում: Բայց կինն իր կրունկներն ինչո՞ւ պիտի պահի (պիտի պահի, պիտի պահեր) բարձր ու մարմնի ծանրությունը ոտքի թաթերի վրա պիտի դնի (պիտի դնի, պիտի դներ): Պատճառն այն էր, որ այն ժամանակ Փարիզի փողոցները սալահատակված  չէին (չեն,չէին), և մարդիկ մի մայթից մյուսն անցնելու ժամանակ խրվում էին (խրվում էին, խրվեցին, խրվել են, խրվել էին) ցեխի մեջ: Եվ ահա մի հնարագետ կոշկակար, որն իր համար հնարել էր (հնարեց, հնարել է, հնարել էր) բարձր կրունկները, որոշեց մյուսների կոշիկներն էլ այդպես կարել:

3.Տեքստերում մի անգամ տեղադրի՛ր փակագծերի առաջին բանաձևերը, մյուս անգամ՝ երկրորդները: Գտի՛ր ստացված տեքստերի տարբերությունը:Անվավոր չմուշկները Լոնդոնում (հայտնագործվեցին, հայտնագործվել են): Առաջին օգտագործողն էլ բելգիացի երաժիշտ Ժոզեֆ Մարլինը (եղավ, եղել է): Նա դրանցով (եկավ, գալիս էր) պարահանդես ու ամբողջ երեկո (սահեց,սահում էր) չմուշկներով ու միաժամանակ ջութակ (նվագեց, նվագում էր):

Անվավոր չմուշկները Լոնդոնում հայտնագործվեցին: Առաջին օգտագործողն էլ բելգիացի երաժիշտ Ժոզեֆ Մարլինը եղավ: Նա դրանցով եկավ պարահանդես ու ամբողջ երեկո սահեց չմուշկներով ու միաժամանակ ջութակ նվագեց:
Այստեղ բառերը գրած են ներկայով
Անվավոր չմուշկները Լոնդոնում հայտնագործվել են: Առաջին օգտագործողն էլ բելգիացի երաժիշտ Ժոզեֆ Մարլինը եղել է: Նա դրանցով գալիս էր պարահանդես ու ամբողջ երեկո սահում էր չմուշկներով ու միաժամանակ ջութակ նվագում էր:
Այստեղ բառերը գրած են անցյալով

410.
ա․
40վ — 60կմ/ժ
30վ — xկմ/ժ
40/30 = x/60
30x=2400
x=2400/30=80կմ/ժ
բ․
60կմ/ժ — 1ր
50կմ/ժ — xր
60/50 = x/1
50x=60
x=60/50=1,2ր
412․
ա․
6մ — 4մ
27մ — xմ
6/27 = 4/x
6x=108
x=108/6=18մ
բ․
6մ — 1ժ
4մ — xժ
6/4=x/1
4x=6
x=6/4=1×5ժ
413.
ա․
6կմ — 10կմ
18կմ — xկմ
6/18=10/x
6x=180
x=180/6=30կմ
բ․
6կմ — 2ժ
18կմ — xժ
6/18=x/2
18x=12
x=12/18=2/3ժ
414.
6մ — 18օր
9մ — xօր
6/9=x/18
9x=108
x=108/9=12օր
415.
ա․
5օր — 6ն
3օր — xն
5/3=x/6
3x=30
x=30/3=10ն
բ․
10օր — 2աշ․
4օր — xաշ․
10/4=x/2
4x=20
x=20/4=5աշ․

2.Ընդգծված հարակատար դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. Դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ`
Վաղուց հերքված վարկածը— վարկածը, որ վաղուց հերքվել էր:
Ցանքերի համար վտանգավոր դարձած արձրև-անձրևը, որ վտանգավոր է դարձել ցանքերի համար, մառախուղով պատված լեռնագագաթներ-լեռնագագաթներ, որոնք պատված են մառախուղով, ճանապարհորդի նկարագրված ջրվեժը-ջրվեժ, որ նկարագրել է ճանապարհորդը, դժվարին կացության մեջ ընկած մարդ-մարդ, որ ընկեր է դժվարին կացության մեջ, գիշերները մեր այգին այցելած չորքոտանին-չորքոտանին, որ մեր այգին է այցելում գիշերները, անտառից սկիզբ առած վտակ-վտակ, որ անտառից սզիկբ է առած:

3.Ընդգծված  ենթակայական դերբայները դարձրո՛ւ դիմավոր բայեր. դիմավոր ձևերը ո՞ր դերբայով կազմվեցին:

Օրինակ`

Հերքվող վարկած— վարկած, որ հերքվում էր:

Գիշերները մեր այգին այցելող չորքոտանի-չորքոտանի, որ գիշերները մեր այգին այցելում էր, անտառից սկիզբ առնող վտակ-վտակ, որ անտառից սկիզբ առնում էր, դժվարին կացության մեջ գտնվող մարդ-մարդ, որ դժվարին կացության մեջ էր, ցանքերի համար վտանգավոր  դարձող անձրև-անձրև, որ ցանքերի համար վտանգավոր դարձել էր ,մառախուղով պատվող լեռնագագաթներ-լեռնագագաթներ, որոնք մառախուղով պատվել էր, ջրվեժը նկարագրող ճանապարհորդ-ճանապարհորդ, որ ջրվեժը նկարագրում էր

Լինում են երեք եղբայրներ։ Նրանք ուզում են գտնել Հազարյան հավքը որը կդարձնի իրենց անթառամ այգին նախկինը։ Նրանք գնում են երեք տարբեր ճանապարհներով։Փոքրը գնում է ամենաանվտանգով ճանապարհով, միջինը գնում է քիչ վտանգավոր ճանակարհով, իսկ Մեծը գնում է ամենահեշտ ճանապարհով։ Մի պապիկ Արեգին օրհնում է և նոր Արեգը գնում է։ Արեգը կարողանում է հաղթահարել բոլոր դժվարությունները և վտանգները։ Նրա վրա հարցակվում էին առյուծներ, խոյեր, դևեր, խեղկատակներ և այլ։Սակայն նա հաղթում է բոլորին և վերցնում Հազարան Հավքը։Սակայն եղբայրների պատճառով նա ընկնում է մութ աշխարհ որից դուրս է գալիս Զմրուխտյա արծվի շնորհիվ

Ամեոբա
Ամեոբաները լինում են մանրադիտակային չափի կենդանիներ, որոնց տրամագիծն է մինչև 50 միկրոմետր։ Կան նաև «հսկա» ամեոբաներ, որի մեծությունը հասնում է 3 միլիմետրի։ Մեծ մասամբ միակորիզ են, չունեն մարմնի կայուն ձև, կմախք։ Շարժվում են ժամանակավորապես առաջացող կեղծ ոտքերի օգնությամբ։ Սովորական ամեոբան հանդիպում է կեղտոտ ջրերում , տիղմի մեջ։ Նա նման է փոքրիկ, անգույն դոնդողագնդիկի, որը շարունակ փոխում է իր ձևը։ Ամեոբա նշանակում է փոփոխվող։ Ամեոբայի կառուցվածքի մանրամասները կարելի է դիտել միայն մանրադիտակով։
Ամեոբա

Հիդարայի մարմինը գլանաձև է, մարմնի առաջնային մասում գտնվում է բերանը, շրջապատված ծաղկապսակով, որը ունի 5-12 շոշափուկ։ Մարմնի հետին մասում գտնվում է ներբանը, դրա շնորհիվ նա շարժվում է և կպչում է ինչ-որ բանի։ Հիդրան ունի ճառագայթային սիմետրիա: Սիմետրայի առանցքը միացնում է մարմնի երկու բևեռներin՝ բերանային բևեռին, որտեղ գտնվում է բերանը, և հետին բևեռին, որտեղ գտնվում է ներբանը։
Հիդրայի Կառուցվածքը

Միջատները անողնաշարավոր հոդվածոտանի դասի կենդանիներ են, որի ներկայացուցիչների մեծ մասը կարող է թռչել։ Կենդանիների այս խումբը տեսակների թվով ամենաբազմաքանակն է, լցնում է բոլոր հնարավոր էկոլոգիական խորշերը և հանդիպում է ամենուրեք։ Ներկայումս նկարագրված է միջատների ավելի քան մեկ միլիոն տեսակ, և գիտնականները դեռ շարունակում են հայտնաբերել նորանոր տեսակներ։ Միջատների տեսողության առանձնահատկությունը պայմանավորված է նրանց աչքերի ֆասետային կառուցվածքով։ Ֆասետային աչքերը կազմված են հազարավոր օմատիդիումներից։ Ամենաշատ օմատիդիումներ ունեն թիթեռների (12-17 հազար) և ճպուռների (10-28 հազար) աչքերը։ Կարելի է նաև ասել, որ միջատները ծայրահեղ «կարճատես» են։ Միջատների աչքերի մյուս առանձնահատկությունն այն է, որ նրանք լավ տեսողություն չունենալով հանդերձ, այդ աչքերի կառուցվածքի շնորհիվ շատ լավ են ընկալում օբյեկտների շարժումները։ Դա հատկապես կարևոր է վտանգից խուսափելու համար՝ միջատները շատ արագ են արձագանքում ցանկացած շարժմանը։ Նաև կան միջատներ որոնք ընդունակ են լույս արձակել։ Տարբեր միջատների մոտ լսողության մեխանիզմները տարբեր են։

Կանգնեց անկյունում նրան` նորից տեսնելու նպատակով:Կանգնեց անկյունում որ նրան տեսնի

Խնդրեց նամակը հասցնելու մասին:Խնդրեց որպեսզի նամակը հասցնի տեղ։

Մի քանի վարկյան շահելու համար վազեց:Նա սկսեց վազել որպեսզի վարկյան շահի։

Սպասեց հոսանքների բերելուն:Նա սպասեց հոսանքների բերելուն։

Մի քանի քայլ հեռանալով`  հանդիպեց:Երբ մի քանի քայլ հեռացավ հանդիպեց։

Հոսանքի ուղղությամբ ցած վազելով` տեսավ:Վազելով հոսանքի ուղղությամբ տեսավ։

Ջրի պակասելու մասին խոսեցին:Խոսեցին ջրի պակասելու մասին։

2.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակով:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց էինք ձեռք բերել, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ էր: Ամեն օր նրան դուրս էինք տանում ու կապում ծառին: Առաջին երկու օրը խելոք նստում էր տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում էին որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում էին խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում էինք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ գլխի ընկավ, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվեց դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ էր մտնում, կապիկն իսկույն դուրս էր ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց էր գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց ենք ձեռք բերել, որը վառ անհատականությամբ ու յուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ է: Ամեն օր նրան դուրս ենք տանում ու կապում ծառին:Խելոք նստում է տան մուտքի մոտ, ու նրա կողքով չընդհատվող հոանքով անցնում են որսորդները, մեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայք, խումբ-խումբ վազում են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներ: Մենք ենթադրում ենք, որ այդ անդադար շարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկին: Այդպես էլ եղավ: Նա շատ շուտ է գլխի ընկել, որ պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտ, և օգտվել դրանից: Հենց որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ է մտնում, կապիկն իսկույն դուրս է ցատկում դարանից ու բռնում խեղճի ոտքը: Հետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց է գցում, որին նույնիսկ ամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չէր դիմանում:

1. Ի՞նչ դեր ունի տրանսպորտը ժամանակակից տնտեսության համար:

Տրանսպորտի միջոցով իրականացվում է արտադրության ճյուղերի ու ձեռնարկությունների հումքի փոխադրումը: Նաև պատրաստի արտադրանքը սպառողին հասցնելը: Կապն իր հերթին ապահովում է մարդկանց, տնտեսության տարբեր ճյուղերի ու արտադրությունների միջև որոշակի հեռավորության վրա տեղեկատվության փոխանցումը տարբեր տեխնիկական միջոցներով:

2. Բացատրել հետևյալ հասկացությունները. բեռնաշրջանառություն, ուղևորաշրջանառություն:

Բեռնաշրջանառությունը դա տրանսպորտով փոխադրվող բեռների քանակն է որոշ ժամանակում: Ուղևորաշրջանառություն ավտոմոբիլով փոխադրված ուղևորների թվաքանակն է։

3. ՀՀ համար տրանսպորտի որ տեսակներն են ավելի կարևոր: Ինչու՞:

Ավտոմեքենաներ, ավտոբուսներ, բեռնատարներ և ինքնաթիռներ։ Դրանք կարևոր են, որովհետև միայն այս տեսակները կարող են օգտագործվել Հայաստանում։

409. 1կգ-2,5, 4000կգ-xկգ

1/4000, 2,5/x

1x, 1600, x=1600÷1=1600

410. 60կմ/ժ-40վ x-30վ

60/x, 30/40

30x, 2400, x=2400÷3=800=80կմ/ժ

60կմ/ժ֊1ր, 50կմ/ժ֊xր

60/50, x/1

50x, 60, x=60÷50=

412. 6֊4, 27֊x

6/27, 4/x

6x, 108, x=108÷6=18

413. 6կմ֊18կմ, 10կմ֊xկմ

6/10, 10/x

6x, 100, x=100÷6=17

6կմ-2ժ, 18կմ-xժ

6/18, 2/x, 6x, 36

x=36÷6=6ժ

414. 6մ֊18օր, 9մ֊x

6/9, x/18, 9x, 108

x=108÷9=12

415.
ա․
5օր — 6ն
3օր — xն
5/3=x/6
3x=30
x=30/3=10ն
բ․
10օր — 2աշ․
4օր — xաշ․
10/4=x/2
4x=20
x=20/4=5աշ․

Рубрики

1.Ատոմը՝շարունակեք
Ատոմը՝ 1. Նյութի փոքրագույն մասնիկն է:
Ատոմը՝ 2. Ատոմ բառը հունարենից թարգմանվում է անբաժանելի:
Ատոմը՝ 3. Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ պահպանվում են, իսկ քիմիական մոլեկուլները քայքայվում են, իսկ ատոմները պահպանվում են:
Ատոմը՝ 4. Նյութի ագրեգատային վիճակը կախված է մոլեկուլների կամ ատոմների տարածությունից:
2.Տարրը՝ շարունակեք
Տարրը դա, ատոմի տեսակ է:
3.Ատոմը կազմված է՝
Էլեկտրոնից, նեյտրոնից և պրոտոնից:
4.Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և ատոմ ները և մոլեկուլները……,իսկ քիմիակամ երևույթների ժամանակ մոլեկուլները….. ատոմները,,,,,
Ֆիզիկական երևույթների ժամանակ և ատոմ ները և մոլեկուլները պահպանվում են,իսկ քիմիակամ երևույթների ժամանակ մոլեկուլները քայքայվում են, իսկ ատոմները պահպանվում:
5.Պարզ են կոչվում այն …..,որոնք կազմված են…ատոմներից:Բարդ են կոչվում այն …..,որոնք կազմված են…..ատոմներից:
Պարզ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են մեկ ատոմից: Բարդ են կոչվում այն նյութերը, որոնք կազմված են մեկից ավել ատոմներից:
6.Բերեք օրինակներ ատոմների և մոլեկուլների շարժման հետ:

7.Պինդ,հեղուկ,գազային  նյութերում ատոմները և մոլեկուլներ գտնվում են՝ 

Ներքոբերյալ  նյութերը `H₂, HCl, O₂, H₂O, N₂, Na,  NH₃, CH₄, P₄, S₈, NaCl, Fe, H₂SO₄    դասակարգեք  պարզ  և  բարդի, անվանեք  և  լրացրեք  աղյուսակԱղյուսակ.

402,403,404,406,408

402. 3ժ֊80կմ/ժ, x-60կմ/ժ